Khi đất nông nghiệp Mỹ kiếm tiền nhiều hơn cây trồng
25/08/26
 |
| Trang trại ở Castana, Iowa. Giá trị đất nông nghiệp tính trên mỗi mẫu Anh tại bang này từ lâu đã vượt mức trung bình toàn quốc. Ảnh: KC McGinnis |
Nông dân lỗ, đất vẫn tăng giá
Hồi tháng 12, khi khu đất nông nghiệp rộng khoảng 14,6 ha ở tây bắc Iowa được đưa ra đấu giá, Bob Wassenaar biết mình phải mua bằng được. Những mảnh đất như vậy hiếm khi xuất hiện trên thị trường. Đất màu mỡ, có độ dốc nhẹ giúp thoát nước tốt, chỉ cách khu vỗ béo gia súc ông từng sở hữu khoảng 1,6 km, nay đã giao cho các con trai.
Cuộc đấu giá nhanh chóng trở nên gay gắt. Bốn người mua khác liên tục đẩy giá lên. Cuối cùng, Wassenaar trả 1,13 triệu USD, tương đương khoảng 79.000 USD/ha, mức được xem là kỷ lục với đất nông nghiệp Iowa.
Điều đáng nói là ông không mua để tự trồng ngô hay đậu tương rồi bán ra thị trường. Sau khi mua, ông cho các con thuê lại để trồng thêm thức ăn cho đàn bò. Với Wassenaar, nếu chỉ mua đất rồi trồng cây thương phẩm, bài toán sẽ không thể cân đối.
Câu chuyện ấy phản ánh chuyển dịch lớn trong nông nghiệp Mỹ. Khi chi phí sản xuất tăng, giá ngô, đậu tương và nhiều cây trồng khác không theo kịp, đất nông nghiệp ngày càng được nhìn như tài sản đầu tư hơn là đầu vào sản xuất.
Tài chính hóa đất nông nghiệp
Trước đây, giá đất nông nghiệp chủ yếu dựa trên lợi nhuận từ cây trồng. Đất tốt vì tạo ra vụ mùa tốt. Song, hiện nay, nhiều chủ đất xem đất như tài sản riêng biệt, tách khỏi giá trị của những gì mọc trên đó. Nói cách khác, đất không còn chỉ giống hạt giống, phân bón hay máy móc trong chuỗi sản xuất nông nghiệp. Đất trở thành tài sản tài chính.
Có thể gọi đây là quá trình tài chính hóa đất nông nghiệp. Nó giúp giá đất duy trì ở mức cao, đồng thời góp phần ngăn kinh tế nông nghiệp Mỹ rơi vào làn sóng phá sản như thập niên 1980.
Bức tranh sản xuất rất u ám. Phần lớn nông dân trồng trọt tại Mỹ được dự báo sẽ lỗ trong năm 2026, năm thứ ba liên tiếp thua lỗ. Thu nhập nông nghiệp giảm, nợ tăng, tỷ lệ chậm trả khoản vay nông nghiệp cũng nhích lên. Tuy vậy, giá đất vẫn tăng. Bộ Nông nghiệp Mỹ cho biết, kể từ năm 2020, giá trị đất trồng trọt đã tăng tới 47%.
Iowa nằm trong nhóm có đất đắt nhất. Giá trung bình tại bang này khoảng 26.400 USD/ha, so với mức trung bình toàn quốc khoảng 14.900 USD/ha.
Nhà đầu tư thích sự ổn định của đất
Mark Zomer – người điều hành phiên đấu giá mảnh đất Wassenaar mua cho biết khoảng 2/3 giao dịch của ông là bán cho nông dân gần đó muốn mở rộng danh mục đất. Tuy nhiên, có tới khoảng 1/3 giao dịch đến từ nhà đầu tư, những người mua đất rồi cho nông dân địa phương thuê lại.
Lợi suất có thể không cao, đôi khi chỉ 1–2%, có lúc 5–6%. Nhưng nhà đầu tư thích sự ổn định. Đất nông nghiệp khan hiếm, chống lạm phát tương đối tốt và ít khi được bán ra. Ở Trung Tây nước Mỹ, mỗi năm chỉ khoảng 1% đất nông nghiệp được đưa ra thị trường. Vì vậy, khi đất tốt xuất hiện, người mua sẵn sàng trả giá rất cao.
Trong khi nhiều nông dân thiếu vốn vận hành để trả chi phí thường ngày, nền kinh tế nông nghiệp vẫn trụ được nhờ phần vốn chủ sở hữu nằm trong đất. Ở Iowa, 84% đất nông nghiệp hiện được sở hữu không vay nợ. Đầu thập niên 1980, trước cuộc khủng hoảng nông nghiệp, tỷ lệ này chỉ 62%.
Khác biệt đó rất quan trọng. Khi ấy, nhiều nông dân vay nợ lớn, lãi suất cao, quy mô đất nhỏ. Khi giá nông sản lao dốc, thảm họa xảy ra. Hơn 200.000 trang trại trên toàn nước Mỹ phá sản, bị tịch biên hoặc phải tái cấu trúc trong thập niên 1980.
Người giàu đất càng dễ mua thêm đất
Wassenaar, nay 82 tuổi, từng suýt mất tất cả trong cuộc khủng hoảng đó. Khi còn trẻ, ông phải bỏ lại khoảng 16 ha đất để ngân hàng thu hồi. Sau khi phục hồi tài chính, ông quay lại mua đất. Mảnh ông mua với giá khoảng 7.400 USD/ha cách đây 25 năm, nay có thể đáng giá hơn 61.800 USD/ha. Hiện ông sở hữu khoảng 445 ha.
Điều này cho thấy mặt trái của giá đất tăng. Người mua mới thường không phải nông dân trẻ, mà là nông dân lớn tuổi, giàu tài sản hoặc nhà đầu tư có vốn mạnh. Gia đình Gesink, chủ cũ của mảnh đất Wassenaar mua, đã canh tác ở đó nhiều thập niên trước khi bán để sắp xếp thừa kế. Giá khởi điểm khoảng 49.400 USD/ha. Wassenaar thắng với giá gần 79.000 USD/ha.
Chính phủ liên bang cũng góp phần đẩy giá đất lên. Trong năm nay, Bộ Nông nghiệp Mỹ ước tính sẽ chi hơn 44 tỷ USD tiền hỗ trợ trực tiếp cho nông dân và chính quyền Trump muốn bổ sung thêm 11 tỷ USD. Nghiên cứu cho thấy khoảng 45%/USD chi cho các chương trình hàng hóa cuối cùng chuyển hóa thành giá thuê đất trồng trọt cao hơn theo thời gian. Vì vậy, trợ cấp được “gắn” vào giá thuê và giá đất.
Với nông dân đang sở hữu đất, điều này giúp họ chống đỡ giai đoạn khó khăn. Với người trẻ muốn bước vào nghề, nó tạo ra bức tường ngày càng cao. Wassenaar từng có thể mua đất, thất bại rồi làm lại. Tuy nhiên, ông thừa nhận thế hệ sau khó có cơ hội như vậy. Nông nghiệp Mỹ vẫn sống nhờ đất, nhưng ngày càng ít người có thể bắt đầu bằng cách sở hữu đất.
shared via nytimes,
