Chiến sự Trung Đông lan rộng, hàng tỷ USD của Trung Quốc đứng trước rủi ro
10/03/26
 |
| Một cảng ở eo biển Hormuz, tuyến đường thủy quan trọng để vận chuyển hàng hóa của Trung Quốc. Ảnh: Nicolas Economou/Reuters |
Giá dầu tăng mạnh, giao tranh leo thang và eo biển Hormuz gần như tê liệt, đẩy lợi ích kinh tế của Trung Quốc tại Trung Đông vào vùng rủi ro lớn. Với Bắc Kinh, khu vực này vừa là nguồn cung năng lượng trọng yếu, vừa là thị trường tiêu thụ số lượng lớn thép, ô tô điện, pin mặt trời và công nghệ Trung Quốc, đồng thời là điểm đến đầu tư phát triển hàng đầu.
Hôm thứ Hai, một tuần sau khi Mỹ và Israel tấn công Iran, đồng minh và đối tác tài chính của Trung Quốc, giá dầu tăng lên mức kỷ lục, cao nhất trong bốn năm. Giao tranh làm gần như toàn bộ lưu thông qua eo biển Hormuz đình trệ, đây là tuyến hàng hải sống còn đối với năng lượng và hàng hóa của Trung Quốc.
Trong vài năm gần đây, Iran cung cấp cho Trung Quốc nguồn dầu giá rẻ. Trên phạm vi khu vực, Bắc Kinh tìm thấy những chính phủ sẵn sàng tiếp nhận năng lực của Trung Quốc trong năng lượng tái tạo và công nghệ. Tương tự nhiều nền kinh tế khác, Trung Quốc ngày càng phụ thuộc vào nguồn cung dầu và khí đốt từ Trung Đông.
Thị trường quan trọng
Trong năm qua, tầm quan trọng của Trung Đông ngày càng được khẳng định, đặc biệt khi cạnh tranh thương mại giữa Trung Quốc và Mỹ leo thang, khiến nhiều hàng hóa Trung Quốc khó quay lại thị trường Mỹ, nơi từng là đầu ra lớn nhất của nước này. UAE trở thành thị trường tăng trưởng nhanh nhất của ô tô Trung Quốc. Nhu cầu từ Ả rập Saudi và các nước láng giềng đối với thép Trung Quốc tăng mạnh. Năm 2025, xuất khẩu của Trung Quốc sang Trung Đông tăng gần gấp đôi tốc độ xuất khẩu sang các thị trường khác.
Đầu tư cũng đi theo quỹ đạo. Dan Wang, Giám đốc phụ trách Trung Quốc tại Eurasia Group, nhận định Trung Đông về cơ bản được xem là khu vực có tiềm năng tăng trưởng lớn nhất. Theo bà, từ năm 2019–2024, Trung Quốc đã đầu tư trực tiếp 89 tỷ USD vào Trung Đông.
Mối liên kết giờ đây nằm ngay trong tầm hỏa lực. Quân đội Mỹ và Israel tấn công Iran, và bị đáp trả bằng các cuộc tập kích vào cảng biển, tàu thuyền, đường ống, nhà máy khử mặn, trung tâm dữ liệu cùng nhiều hạ tầng trọng yếu trên khắp khu vực. Không chỉ năng lượng, hàng hóa vận chuyển bằng tàu container cỡ lớn qua eo Hormuz cũng bị đe dọa.
Tín dụng, cảng biển và hạ tầng bị đặt vào thế nguy hiểm
Rủi ro của Trung Quốc không dừng ở thương mại. Sau nhiều năm mở rộng cho vay với các hợp đồng và dự án tại Trung Đông, tín dụng của Bắc Kinh cũng bị đặt vào vùng nguy hiểm.
Theo AidData, viện nghiên cứu thuộc College of William and Mary ở Williamsburg, bang Virginia, năm 2023, tỷ trọng khu vực trong danh mục toàn cầu gồm các khoản vay và viện trợ của Trung Quốc đã tăng gấp đôi lên 10%. Trung Quốc đầu tư mạnh cho nhà máy lọc dầu và cảng biển, cùng những mắt xích tài trợ cho sản xuất và vận chuyển hàng hóa cơ bản.
Tại Qatar, các ngân hàng Trung Quốc đang hỗ trợ tài chính và xây dựng mở rộng các cơ sở sản xuất khí tự nhiên hóa lỏng. Tập đoàn dầu khí nhà nước Sinopec nắm cổ phần trong dự án mở rộng North Field East. Tuần trước, những cơ sở trên đã bị tấn công.
Nhà đầu tư Trung Quốc tài trợ mở rộng cảng Haifa của Israel, cảng Khalifa của UAE và sở hữu quyền sử dụng các nhà ga hình thành từ các dự án. Tại Iran, hàng chục công ty Trung Quốc đã tài trợ, xây dựng và vận hành hệ thống hạ tầng, lưới điện cùng các nhà máy hóa dầu.
Trong lĩnh vực nước sạch, ở Trung Đông, nơi nước uống luôn khan hiếm, Trung Quốc hiện là nhà đầu tư lớn nhất vào các dự án khử mặn. Tại Ả rập Saudi, UAE, Oman và Iraq, gần như toàn bộ các dự án đều do Power Construction Corporation of China xây dựng.
Brad Parks, CEO AidData, cho biết tài sản của Trung Quốc trải rộng trên rất nhiều quốc gia và nhiều loại hạ tầng trong khu vực. Theo ông, dòng giao dịch cho thấy mức độ hào hứng rất lớn đối với việc tiếp tục mở rộng hoạt động tại Trung Đông.
Doanh nghiệp công nghệ và tiêu dùng cũng cắm rễ
Bên cạnh các tập đoàn năng lượng và xây dựng, những tên tuổi công nghệ lớn của Trung Quốc cũng hiện diện sâu tại Trung Đông. Huawei, Alibaba và Tencent đặt văn phòng tại Dubai, trong quần thể có cả Microsoft, Meta và Google. Theo Omdia, ba thương hiệu điện thoại Trung Quốc gồm Transsion, Xiaomi và Honor đang đẩy mạnh mở rộng thị phần tại khu vực này, tốc độ chỉ đứng sau Samsung của Hàn Quốc.
Sức hút của Trung Đông không chỉ hấp dẫn các tập đoàn lớn. Năm 2018, Zhang Haiyang, doanh nhân Trung Quốc đã chuyển tới Dubai, thành phố lớn nhất UAE và là đầu mối tài chính quốc tế quan trọng. Năm nay, bà rời công việc tại một công ty Trung Quốc để mở doanh nghiệp riêng, chuyên hỗ trợ nhà đầu tư Trung Quốc mở rộng hoạt động tại Dubai. Một số đối tác của bà hoạt động trong lĩnh vực năng lượng mới. Bà đánh giá Dubai là nơi an toàn để các nhà đầu tư Trung Quốc rót vốn, nhưng cũng lo ngại tác động của cuộc xung đột kéo dài.
Dấu hiệu thận trọng xuất hiện. Trong tuần qua, nhiều công ty Trung Quốc đang mở rộng thị trường tại Trung Đông yêu cầu nhân viên trong khu vực làm việc từ xa. Ngày 1/3, Baidu thông báo tạm dừng dịch vụ robotaxi tại UAE. Nền tảng giao đồ ăn Keeta cũng cho biết dịch vụ tại khu vực có thể bị đình chỉ hoặc tạm thời hạn chế.
Bộ Ngoại giao Trung Quốc tuyên bố, trong tuần trước, một công dân Trung Quốc thiệt mạng và hơn 3.000 người Trung Quốc đã được sơ tán khỏi Iran, nhưng không công bố cụ thể hiện còn bao nhiêu công dân Trung Quốc trên toàn khu vực.
Hormuz và bài toán dầu Iran
Trung Đông giữ vai trò trọng yếu đối với an ninh năng lượng của Trung Quốc. Bắc Kinh nhập hơn một nửa lượng dầu thô vận chuyển bằng đường biển từ khu vực, và khoảng một phần tư trong số đó đến từ Iran. Khi giá năng lượng toàn cầu đi lên, Trung Quốc đối mặt chi phí cao hơn.
Theo Kpler, công ty dữ liệu trong ngành, Trung Quốc là khách hàng lớn nhất của Iran, dù dầu Iran nằm dưới lệnh trừng phạt của Mỹ. Trong năm 2025, dầu Iran chiếm hơn 13% tổng lượng dầu thô vận chuyển bằng đường biển được Trung Quốc tiếp nhận. Trung Quốc cũng vận hành ba tuyến đường ống dầu thô lớn, trong đó hai tuyến vận chuyển dầu từ Nga và Kazakhstan. Tuy nhiên, nếu nguồn cung từ Iran bị gián đoạn, Bắc Kinh sẽ phải tìm nguồn thay thế với chi phí cao hơn nhiều so với lượng dầu chiết khấu từng mua từ Tehran.
Dù có quan hệ tài chính sâu với Trung Đông, Trung Quốc vẫn đối mặt rủi ro như các nền kinh tế đầu tư lớn và phụ thuộc nặng vào khu vực. Bắc Kinh lên án các cuộc tấn công của Israel và Mỹ, đồng thời kêu gọi chấm dứt giao tranh. Khi xung đột leo thang, Vương Nghị, nhà ngoại giao hàng đầu của Trung Quốc, đã điện đàm với các đối tác tại Iran, Oman, Israel, Ả rập Saudi và UAE.
Tuy nhiên, các đe dọa từ Iran khiến lượng vận tải qua eo biển Hormuz lao dốc. Không chỉ năng lượng bị chặn. COSCO, Tập đoàn vận tải biển Trung Quốc thông báo dừng nhận đơn đặt chỗ qua eo biển này, còn Maersk của Đan Mạch đình chỉ một số tuyến vận tải trọng yếu tại Trung Đông.
Tại Dubai, Zhang Haiyang cho biết đã chứng kiến doanh nghiệp và lãnh đạo Mỹ rút khỏi khu vực. Theo bà, động cơ sơ tán của họ lớn hơn nhiều so với Trung Quốc.
shared via nytimes,
