CEO Mỹ theo Trump tới Trung Quốc để tháo gỡ những nút thắt kinh doanh

Trong bối cảnh quan hệ Mỹ – Trung ngày càng căng thẳng, các công ty đa quốc gia trở thành bên mắc kẹt giữa hai chính phủ. Trung Quốc vẫn là một trong những đối tác thương mại lớn nhất của Mỹ, nhưng cũng được Washington xem là đối thủ chiến lược chính. Nhiều doanh nghiệp Mỹ cần thị trường Trung Quốc, chuỗi cung ứng Trung Quốc hoặc nguyên liệu do Trung Quốc kiểm soát. Ngược lại, Bắc Kinh có thể dùng giấy phép, điều tra chống độc quyền, danh sách thực thể không đáng tin cậy hoặc hạn chế xuất khẩu để gây sức ép lên từng công ty.

Tesla, Nvidia và những điểm nghẽn mới

Một trong những trường hợp đáng chú ý nhất là Tesla. Theo một người nắm tình hình, trong những tuần gần đây, Trung Quốc đã chặn việc xuất khẩu thiết bị sản xuất năng lượng mặt trời cao cấp của Suzhou Maxwell Technologies sang Tesla. Hãng xe điện của Elon Musk muốn mua gần 3 tỷ USD thiết bị từ nhà cung ứng Trung Quốc này để sản xuất các sản phẩm phục vụ chuyển đổi năng lượng bền vững, đồng thời đưa khoảng 100 gigawatt công suất năng lượng mặt trời về Mỹ.

Tesla có lợi ích rất lớn tại Trung Quốc, nơi nhà máy Thượng Hải là cơ sở sản xuất lớn nhất của hãng. Nhưng trong chuyến đi lần này, Musk được cho là muốn mở khóa lô thiết bị năng lượng mặt trời bị chặn. Hiện chưa có dấu hiệu cho thấy nỗ lực này đã thành công.

Nvidia cũng rơi vào thế khó. Dù chính quyền Mỹ đã phê chuẩn cho hãng bán chip H200 cho các tập đoàn công nghệ lớn của Trung Quốc như Alibaba, Tencent và ByteDance, Bắc Kinh đến nay vẫn chưa chấp thuận các giao dịch mua. Đây là vấn đề nhạy cảm vì chip AI của Nvidia nằm ở trung tâm cạnh tranh công nghệ Mỹ – Trung. Với Washington, chip tiên tiến là tài sản chiến lược. Với Bắc Kinh, phụ thuộc vào Nvidia đi ngược mục tiêu tự chủ bán dẫn.

Một số doanh nghiệp khác cũng có vấn đề riêng. Coherent, công ty bán dẫn tại Pennsylvania, gặp khó trong việc tiếp cận indium phosphide, vật liệu do Trung Quốc xuất khẩu và cần thiết để sản xuất chip quang tử cho trung tâm dữ liệu. GE Aerospace gặp rắc rối với nguồn cung đất hiếm, nhóm nguyên liệu mà Trung Quốc đang thống trị và rất cần cho động cơ máy bay. Micron bị Trung Quốc xem là rủi ro an ninh, khiến hãng không thể bán cho một số công ty liên quan đến hạ tầng trọng yếu.

Từ giấy phép đến thị trường

Không phải mọi vấn đề đều mới. Trong khoảng một thập niên, Boeing gần như không có thương vụ bán hàng đáng kể tại Trung Quốc, phần vì căng thẳng địa chính trị, phần vì các vấn đề an toàn của chính hãng. Sau cuộc gặp, Mỹ và Trung Quốc công bố các thỏa thuận mua nông sản và máy bay Mỹ, nhưng cam kết Trung Quốc mua 200 máy bay Boeing vẫn thấp hơn kỳ vọng của một số người trước hội nghị.

Visa cũng là ví dụ kéo dài nhiều năm. Khác với Mastercard, Visa chưa từng nhận được giấy phép độc lập để xử lý giao dịch thẻ bằng NDT tại Trung Quốc, dù hơn một thập niên trước, Tổ chức Thương mại Thế giới đã phán quyết rằng Bắc Kinh phân biệt đối xử với các công ty thẻ tín dụng nước ngoài. Trump cho biết đã nêu vấn đề của Visa trong các cuộc trao đổi với quan chức Trung Quốc.

Illumina, công ty công nghệ sinh học có mặt trong đoàn, từng bị Trung Quốc cấm xuất khẩu sau khi Trump áp thuế lên hàng Trung Quốc năm ngoái. Lệnh cấm đã được dỡ nhưng Illumina vẫn nằm trong danh sách “thực thể không đáng tin cậy”, nghĩa là một số sản phẩm của hãng chỉ có thể được mua tại Trung Quốc nếu có phê duyệt của chính phủ.

Meta cũng đối mặt với sức ép riêng. Giới chức Trung Quốc yêu cầu công ty này hủy thương vụ mua lại công ty AI Manus do lo ngại chuyên môn AI chảy ra khỏi Trung Quốc. Qualcomm bị điều tra chống độc quyền. BlackRock gặp phản đối từ Bắc Kinh trong thương vụ mua hàng chục cảng từ CK Hutchison, tập đoàn có trụ sở tại Hồng Kông.

Doanh nghiệp tìm thiện chí trong thế kẹt

Theo Alison Szalwinski, Phó chủ tịch Asia Group, các CEO tới Bắc Kinh để giải quyết “những nút thắt cụ thể”. Một số liên quan đến giấy phép, một số liên quan đến tiếp cận thị trường, một số là phê duyệt chuỗi cung ứng. Tất cả đều đang được xử lý theo từng trường hợp.

Điều này cho thấy cách quan hệ Mỹ – Trung hiện nay vận hành không còn là hệ thống thương mại mở và tương đối dự đoán được. Đây là mạng lưới thương lượng chính trị liên tục, trong đó từng tập đoàn phải tìm cách bảo vệ lợi ích trước cả hai chính phủ.

Một số công ty có thể kỳ vọng quan hệ ổn định hơn khi Trump và Tập dự kiến gặp nhau nhiều lần trong năm. Nhưng kết quả trước mắt khá hạn chế. Ngoài các thỏa thuận nông sản, máy bay và tín hiệu tích cực với đơn xin lập công ty chứng khoán riêng của Citi tại Trung Quốc, nhiều vấn đề lớn vẫn chưa có thông báo giải quyết.

Bản thân cách tổ chức chuyến đi cũng cho thấy tính chính trị cao của sự kiện. Nhiều CEO chỉ được mời rất muộn. Chỉ hai ngày trước khi Tổng thống rời Mỹ, danh sách 17 người tham dự mới được Nhà Trắng công bố. Jensen Huang, CEO Nvidia, ban đầu vắng mặt, nhưng sau đó được Trump gọi phút chót và kịp nhập đoàn khi Không lực Một dừng tiếp nhiên liệu tại Alaska.

Tại Đại lễ đường Nhân dân ở Bắc Kinh, Trump giới thiệu các lãnh đạo doanh nghiệp Mỹ với ông Tập như “những doanh nhân vĩ đại nhất, lớn nhất và có lẽ là tốt nhất thế giới”. Một số CEO phải đứng vì không đủ ghế. Mỗi người lần lượt nói về công ty và vấn đề riêng, ông Tập phản hồi bằng nhận xét về các doanh nghiệp và lịch sử của họ.

Khi tập đoàn thành công cụ ngoại giao

Không phải ai trong chính quyền Trump cũng hài lòng với hình ảnh này. Cố vấn Nhà Trắng Peter Navarro chỉ trích chuyến đi trên CNBC, cho rằng những CEO như Steve Schwarzman, Larry Fink, Elon Musk hay “những người Apple” bị Trung Quốc xem như “những kẻ hữu dụng”. Theo ông, việc đưa công nghệ sang Trung Quốc là điều đầy rủi ro.

Các lãnh đạo doanh nghiệp nhìn nhận khác. Tim Cook rời Đại lễ đường với dấu hiệu hòa bình và ngón tay cái giơ lên. Elon Musk nói chuyến đi đạt được “nhiều điều tốt đẹp”. Jensen Huang khen ông Tập và Trump “đáng kinh ngạc”.

Sự khác biệt ấy phản ánh mâu thuẫn lớn hơn trong chính sách Mỹ với Trung Quốc. Giới an ninh muốn giảm phụ thuộc, kiểm soát công nghệ và hạn chế rủi ro chiến lược. Giới doanh nghiệp cần thị trường, giấy phép, nguyên liệu, chuỗi cung ứng và thiện chí chính trị. Với nhiều tập đoàn Mỹ, thành công tại Trung Quốc vẫn có thể quyết định tăng trưởng toàn cầu. Nhưng càng phụ thuộc vào Trung Quốc, họ càng dễ trở thành con bài trong cuộc mặc cả giữa hai cường quốc.

Chuyến đi của các CEO cùng Trump vì vậy không chỉ là câu chuyện vận động hành lang. Chuyến thăm cho thấy thương mại Mỹ – Trung đã bước vào giai đoạn mới, nơi doanh nghiệp không còn chỉ bán hàng, mua nguyên liệu hay mở nhà máy. Họ phải hoạt động như những tác nhân ngoại giao, liên tục đàm phán với cả Nhà Trắng lẫn Bắc Kinh để giữ cho mô hình kinh doanh toàn cầu không bị kẹt giữa hai hệ thống quyền lực.

shared via nytimes,