Bức tranh thuế quan mới của Tổng thống Donald Trump sau phán quyết của Tòa án Tối cao
07/05/26
Hàng nhập khẩu vào Mỹ đang đối mặt với hệ thống thuế quan ngày càng phức tạp, sau khi Tổng thống Donald Trump tìm cách tái dựng cuộc chiến thương mại cứng rắn trong nhiệm kỳ hai. Động thái mới diễn ra sau khi Tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ nhiều loại thuế mà ông từng áp dụng trước đó, buộc Nhà Trắng phải tìm các cơ sở pháp lý khác để tiếp tục chiến lược gây sức ép lên các đối tác thương mại.
Trên phạm vi toàn cầu, Trump đã áp mức thuế 10% với nhiều mặt hàng nhập khẩu, dù vẫn có ngoại lệ cho một số sản phẩm. Một số nhóm hàng có thể còn chịu mức thuế cao hơn theo các thẩm quyền pháp lý khác. Ban đầu, Trump từng tuyên bố sẽ nâng mức thuế toàn cầu này từ 10% lên 15%, nhưng đến nay chưa chính thức hóa bằng chỉ thị mới.
Mức thuế toàn cầu chỉ là một phần trong mạng lưới thuế quan chồng chéo mà chính quyền Trump áp dụng trong nhiệm kỳ hai. Dẫn lý do an ninh quốc gia, ông còn đánh thuế nhập khẩu thép, gỗ, ô tô, nhiều hàng hóa khác và một số dược phẩm sản xuất ở nước ngoài. Gần đây, chính quyền cũng mở hàng loạt cuộc điều tra về thực tiễn thương mại của nhiều quốc gia, có thể dẫn tới các mức thuế bổ sung rất cao.
Từ lâu, Trump nói rằng thuế quan là công cụ để tái lập trật tự thương mại toàn cầu, tăng nguồn thu liên bang và ép doanh nghiệp tư nhân sản xuất nhiều hơn tại Mỹ. Nhưng cái giá rất lớn. Các đòn thuế khiến thị trường tài chính toàn cầu nhiều lần chao đảo, đồng thời làm tăng chi phí cho doanh nghiệp và người tiêu dùng Mỹ, những người cuối cùng thường phải gánh phần lớn thuế nhập khẩu.
Thuế toàn cầu mới sau cú phanh của Tòa án Tối cao
Sau khi Tòa án Tối cao bác bỏ các sắc thuế khẩn cấp, Nhà Trắng nhanh chóng công bố mức thuế toàn cầu mới dựa trên điều khoản khác. Thay cho các thuế diện rộng bị tòa vô hiệu hóa, Trump thực hiện hai bước quan trọng.
Thứ nhất, ông áp thuế 10% trên diện rộng với nhiều mặt hàng nhập khẩu, dựa vào Điều 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974. Đây là điều khoản chưa từng được tổng thống Mỹ nào viện dẫn trước đó. Tháng 2, các mức thuế được công bố và có thể có hiệu lực trong 150 ngày, trừ khi Quốc hội đồng ý gia hạn. Việc sử dụng điều khoản này đã kéo theo nhiều thách thức pháp lý mới.
Thứ hai, chính quyền Trump mở loạt điều tra theo Điều 301 cùng đạo luật năm 1974, nhằm vào thực tiễn thương mại của các nước khác. Khi hoàn tất, các cuộc điều tra này nhiều khả năng sẽ dẫn tới các mức thuế mới, có thể cao gần bằng hoặc tương đương những mức thuế khẩn cấp vừa bị Tòa án Tối cao bác bỏ.
Với Trump, phán quyết của Tòa án Tối cao đã chấm dứt các mức thuế được ông công bố hồi mùa xuân năm ngoái trong sự kiện “Ngày Giải phóng”. Đây là một trong những gói thuế nặng tay nhất, có nước phải đối mặt với thuế hàng xuất khẩu sang Mỹ lên tới 50%.
Để áp các mức thuế này, Trump từng viện dẫn Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA). Đây là luật từ thập niên 1970, vốn không nêu rõ từ “thuế quan”. Chưa tổng thống nào trước Trump diễn giải luật này theo cách cho phép tự áp, nâng hoặc hạ thuế nhập khẩu. Nhưng Tòa án Tối cao kết luận IEEPA không trao quyền cho tổng thống áp thuế, qua đó đánh vào trụ cột trong chiến lược thương mại của ông.
Các thỏa thuận thương mại rơi vào thế lửng lơ
Trước phán quyết, Nhà Trắng đã dùng các mức thuế cao, hoặc chỉ cần đe dọa áp thuế, để đạt loạt thỏa thuận với các đối tác lớn, trong đó có Liên minh châu Âu. Nhưng các thỏa thuận này hiện bị đặt vào thế bất định, vì nhiều điều khoản dựa trên các mức thuế được thiết lập theo IEEPA.
Các thỏa thuận từng đặt mức thuế của nhiều nước ở ngưỡng 15% hoặc cao hơn, thấp hơn mức trừng phạt ban đầu nhưng đổi lại là các nhượng bộ thương mại và cam kết đầu tư mới vào Mỹ. Chính quyền Trump cũng đạt thỏa thuận cùng Nhật Bản, Thụy Sĩ và Hàn Quốc, với chi tiết khác nhau ở từng nước. Tuy nhiên, sau phán quyết của Tòa án Tối cao, nền tảng pháp lý của nhiều thỏa thuận trở nên kém chắc chắn.
Thuế theo ngành vẫn giữ nguyên
Không phải toàn bộ hệ thống thuế của Trump bị ảnh hưởng. Các loại thuế đánh vào sản phẩm cụ thể, thường dựa trên lý do an ninh quốc gia, vẫn còn hiệu lực. Đây là nhóm thuế được áp theo Điều 232, nhằm xử lý các vấn đề thương mại được coi là đe dọa an ninh quốc gia.
Đến tháng 4/2026, Trump đã công bố thuế với thép, nhôm, ô tô, linh kiện ô tô, xe tải hạng nặng, gỗ xẻ và sản phẩm gỗ, bao gồm tủ bếp, tủ phòng tắm và nội thất bọc nệm. Một số kế hoạch tăng thuế với sản phẩm gỗ sau đó được tạm hoãn. Gần đây nhất, ông công bố thuế với một số loại thuốc được bảo hộ bằng sáng chế.
Tổng thống cũng nhiều lần phát tín hiệu về các thuế theo ngành khác. Chính quyền đã khởi động điều tra an ninh quốc gia với tua-bin gió, lĩnh vực Trump muốn đánh thuế. Trong một số trường hợp, thuế theo ngành không cộng dồn với thuế áp theo quốc gia. Với một số đối tác như Liên minh châu Âu, thỏa thuận riêng với Mỹ có thể thay thế các mức thuế ngành.
Trung Quốc, Canada, Mexico và lỗ hổng de minimis
Không quốc gia nào bị Trump nhắm tới nhiều như Trung Quốc. Trong năm qua, hai bên nhiều lần leo thang trả đũa bằng thuế quan, bao gồm cả các mức thuế đã bị Tòa án Tối cao tuyên bất hợp pháp. Cuối cùng, Mỹ và Trung Quốc đạt thỏa thuận đình chiến, giúp hạ bớt nhiều mức thuế nặng nề trong khi hai nước tiếp tục đàm phán. Tháng này, Trump dự kiến gặp Chủ tịch Tập Cận Bình.
Trung Quốc đã nằm trong tầm ngắm của Trump từ nhiệm kỳ đầu. Khi trở lại Nhà Trắng, ban đầu, ông tìm cách trừng phạt Bắc Kinh vì không ngăn dòng fentanyl vào Mỹ, nhưng sau đó mở rộng thuế quan để xử lý nhiều bất bình thương mại khác.
Canada và Mexico, hai đối tác thương mại thân cận nhất của Mỹ, cũng chịu sức ép lớn. Tháng 2/2025, Trump công bố thuế 25% với toàn bộ hàng nhập khẩu từ hai nước, với lý do Canada và Mexico chưa hỗ trợ đủ trong việc ngăn fentanyl. Sau phản ứng trong và ngoài nước, ông tạm dừng và điều chỉnh cơ chế này để phản ánh Hiệp định Mỹ – Mexico – Canada, trong lúc các cuộc đàm phán tiếp tục. Cuối năm nay, thỏa thuận thương mại Bắc Mỹ này sẽ được rà soát lại.
Thay đổi quan trọng khác là việc chấm dứt miễn trừ de minimis. Trước đây, người Mỹ có thể mua hàng nhập khẩu trị giá tối đa 800 USD mà không phải trả thuế. Cuối tháng 8, chính sách này chính thức kết thúc, nghĩa là các lô hàng nhỏ sẽ chịu thuế theo nước xuất xứ. Trước đó, Trump đã loại bỏ miễn trừ này với hàng từ Trung Quốc, đòn giáng mạnh vào thương mại điện tử, vì 60% lô hàng de minimis vào Mỹ đến từ Trung Quốc và Hồng Kông.
Hệ thống thuế quan mới của Trump vì thế không còn là chính sách đơn lẻ, đây là mạng lưới nhiều lớp gồm thuế toàn cầu, thuế theo nước, thuế theo ngành, điều tra thương mại và thay đổi với hàng giá trị nhỏ. Mục tiêu là ép thế giới điều chỉnh theo ưu tiên của Mỹ. Nhưng với doanh nghiệp và người tiêu dùng, hệ quả trước mắt là chi phí cao hơn, bất định pháp lý lớn hơn và trật tự thương mại khó đoán hơn.
shared via nytimes,
