Cách Trung Quốc dựng nên “tường thành” khí đốt giữa thế giới đầy bất ổn
09/04/26
 |
| Những bể chứa ở Diêm Thành, Trung Quốc, là kho chứa khí tự nhiên siêu lạnh lớn nhất thế giới trên mặt đất, được lưu trữ ở dạng lỏng. Ảnh: Qilai Shen |
Những bồn chứa khổng lồ và lời giải bài toán sống còn
Tại Diêm Thành, cảng công nghiệp ở miền đông Trung Quốc, hai hàng bồn chứa khí hóa lỏng cao ngang tòa nhà 20 tầng đang đứng như những khối bê tông khổng lồ giữa bầu trời xám biển Hoàng Hải. Chỉ riêng sáu bồn trong cụm này đã chứa đủ lượng khí đốt để đáp ứng nhu cầu sinh hoạt của 22 triệu dân Bắc Kinh trong hơn hai tháng. Bên cạnh đó là bốn bồn khác chỉ nhỏ hơn đôi chút. Nhìn từ xa, đây giống như công trình công nghiệp đồ sộ. Nhưng nhìn kỹ hơn, nó phản ánh chiến lược quốc gia được Bắc Kinh theo đuổi suốt nhiều năm, tích trữ thật nhiều, thật sâu và thật đa dạng những thứ mà nền kinh tế Trung Quốc không thể thiếu.
Trong nhiều năm qua, Trung Quốc đã âm thầm mở rộng kho dự trữ đủ loại hàng hóa chiến lược, từ thịt lợn, gạo đến than đá, kim loại, đất hiếm và năng lượng. Nhưng đúng vào lúc chiến sự ở Trung Đông làm rung chuyển các tuyến cung ứng toàn cầu, những kho dự trữ khí đốt tự nhiên lại trở nên nổi bật hơn cả. Chúng giúp Trung Quốc chống đỡ cú sốc nguồn cung từ Vùng Vịnh tốt hơn nhiều so với các nước láng giềng châu Á như Ấn Độ, Pakistan hay Việt Nam, những nước đang ngày càng lo lắng về nguy cơ cạn khí đốt.
Một tháng rưỡi kể từ khi chiến dịch quân sự Mỹ - Israel nhằm vào Iran khiến eo biển Hormuz gần như tê liệt, các tàu chở dầu, khí đốt và nhiều loại hàng hóa khác vẫn phải chật vật tìm đường qua khu vực. Dù Mỹ và Iran đã đạt thỏa thuận ngừng bắn vào tối thứ Ba nhằm mở lại tuyến hàng hải này, cú sốc vẫn chưa thể chấm dứt ngay. Qatar, một trong những nước xuất khẩu khí tự nhiên hóa lỏng lớn nhất thế giới, cho biết có thể mất nhiều năm mới sửa xong các cơ sở khí đốt bị hư hại. Trong bối cảnh đó, mức độ chuẩn bị của từng nền kinh tế bắt đầu lộ rõ.
Nền kinh tế khổng lồ nhưng không còn quá dễ bị bóp nghẹt
Trung Quốc là nước nhập khẩu khí đốt lớn nhất thế giới, đồng thời cũng là nước tiêu thụ phân bón lớn nhất, trong khi phần lớn phân bón lại được sản xuất từ khí đốt. Trung Quốc cũng sở hữu ngành hóa chất lớn nhất thế giới, nhiều phân khúc trong đó cũng phụ thuộc trực tiếp vào nguồn nguyên liệu này. Về lý thuyết, đây lẽ ra là một trong những nền kinh tế dễ tổn thương nhất nếu nguồn cung khí đốt từ Trung Đông bị gián đoạn.
Nhưng Bắc Kinh đã không để mình rơi hoàn toàn vào thế đó.
Khác với nhiều quốc gia chỉ trông chờ vào các chuyến tàu chở LNG từ Vùng Vịnh, Trung Quốc đã dồn lực suốt một thập niên qua để đa dạng hóa nguồn cung. Họ xây dựng các tuyến ống dẫn khí từ Trung Á và Nga, phát triển công nghệ dùng than thay thế khí đốt trong một số ngành hóa chất và hơn gấp đôi sản lượng khí đốt nội địa bằng thủy lực cắt phá cùng nhiều công nghệ khai thác khác. Ngày nay, Trung Quốc là nước sản xuất khí đốt lớn thứ tư thế giới, chỉ sau Mỹ, Nga và Iran. Với dầu mỏ, nước này đứng thứ năm toàn cầu.
Số liệu chính thức của chính phủ Trung Quốc cho thấy lượng khí đốt nhập qua eo Hormuz chỉ chiếm 6,9% tổng mức tiêu thụ khí đốt của cả nước trong năm 2025. Con số đó cho thấy Bắc Kinh từ lâu đã chuẩn bị cho khả năng một ngày nào đó các tuyến hàng hải chiến lược có thể bị bóp nghẹt.
Nỗi lo ấy không mới. Giới lãnh đạo Trung Quốc từ nhiều năm trước đã canh cánh trước khả năng các lực lượng hải quân Mỹ hay Ấn Độ có thể gây sức ép lên những tuyến vận chuyển năng lượng trên biển của Trung Quốc từ Trung Đông. Chính nỗi ám ảnh đó từng góp phần thúc đẩy Bắc Kinh tăng tốc điện mặt trời, điện gió và xe điện từ hai thập niên trước. Theo Geoffrey Garrett, Hiệu trưởng Trường Kinh doanh Marshall thuộc Đại học Southern California, Trung Quốc đã suy nghĩ về bài toán này từ rất lâu.
Từ lời cảnh báo của Tập Cận Bình tới những kho khí khổng lồ
Nếu các chương trình năng lượng sạch của Trung Quốc đã được khởi động từ sớm, làn sóng tích trữ nhiên liệu hóa thạch quy mô lớn lại mang dấu ấn đậm nét hơn của Chủ tịch Tập Cận Bình. Trong nhiều bài phát biểu, ông liên tục nhấn mạnh về thế giới đầy bất trắc, nơi Trung Quốc phải học cách tự dựa vào chính mình về nguyên liệu và công nghệ. Năm 2022, ông kêu gọi tăng mạnh năng lực dự trữ than, dầu và khí đốt, thúc đẩy các công nghệ lưu trữ năng lượng tiên tiến và nâng cao khả năng tự cung tự cấp năng lượng của đất nước.
Trung Quốc rõ ràng vẫn có những lỗ hổng. Như helium, loại khí cực kỳ quan trọng trong sản xuất bán dẫn, Trung Quốc vẫn nhập với khối lượng lớn từ Vùng Vịnh. Bắc Kinh từng bàn tới khả năng xây dựng kho dự trữ helium quốc gia, nhưng đến nay chưa có dấu hiệu nào cho thấy họ thực sự kịp tích trữ trước khi Iran khiến Hormuz gần như đóng cửa. Điều đó cho thấy ngay cả cỗ máy chuẩn bị như Trung Quốc cũng không thể bịt kín mọi điểm yếu.
Tuy nhiên, với khí đốt tự nhiên phục vụ nhu cầu dân sinh, tình hình lại khác. Trung Quốc hiện đủ nguồn cung từ dự trữ và các tuyến nhập khẩu khác ngoài Trung Đông như Australia, Turkmenistan và Nga để bảo đảm sưởi ấm và nấu nướng. Hộ gia đình, kể cả điện sinh hoạt dân cư, hiện chỉ chiếm chưa đến 15% tổng tiêu thụ khí đốt của cả nước. Hơn nữa, Trung Quốc vừa trải qua mùa đông ấm thứ hai liên tiếp, nhu cầu khí đốt dân dụng đã giảm mạnh khi mùa sưởi kết thúc vào tháng trước.
Với điện, mức độ phụ thuộc của Trung Quốc vào khí đốt cũng thấp hơn nhiều nước khác. Chỉ khoảng 4% điện của nước này được tạo ra từ khí đốt, phần đó có thể được bù đắp tương đối dễ bằng than đá hoặc một phần từ năng lượng tái tạo. Chỉ vài ngày sau khi chiến sự Mỹ - Israel với Iran bùng phát, Thủ tướng Lý Cường đã kêu gọi xây dựng hệ thống điện mới “an toàn, tin cậy, xanh, carbon thấp, kiên cường, thông minh và linh hoạt”, theo tờ Nhân Dân nhật báo.
Cái khó nhất là lưu trữ và Trung Quốc chọn cách khó nhất
Khí đốt là một trong những loại năng lượng khó dự trữ nhất. Cách đơn giản nhất là bơm xuống các hang muối hoặc các mỏ khí đốt cạn gần những đô thị lớn. Nhưng Trung Quốc có quá ít những cấu trúc ngầm như vậy so với quy mô dân số và nhu cầu năng lượng khổng lồ. Chính vì thế, nước này chọn con đường táo bạo hơn nhiều về mặt kỹ thuật, lưu trữ khí siêu lạnh dưới dạng hóa lỏng trong các bồn chứa khổng lồ đặt trên mặt đất.
Tháng 12/2025, Tập đoàn Dầu khí Ngoài khơi Quốc gia Trung Quốc công bố đã xây dựng 18 bồn chứa LNG loại lớn nhất, nhiều hơn gấp đôi tổng số bồn cùng cỡ ở phần còn lại của thế giới cộng lại. Mỗi bồn chứa loại siêu lớn này có thể tích khoảng 269.000 m³, lớn hơn đáng kể so với thể tích bên trong nhà thi đấu Madison Square Garden ở New York. Tại Diêm Thành, khí đốt được giữ ở nhiệt độ -162°C. Khi được làm ấm dần qua hệ thống ống dẫn, thể tích của khí sẽ nở ra gấp 600 lần.
Đằng sau những bồn chứa tưởng như thô ráp ấy là hàng loạt đột phá công nghệ được đăng tải trong các tạp chí kỹ thuật Trung Quốc. Mỗi bồn đều có khung bê tông bên ngoài để tạo độ vững chắc, bên trong là các lớp linh hoạt làm từ hợp kim thép đặc biệt giàu mangan và nickel. Những tấm thép này được hàn bằng robot để bảo đảm độ chính xác cực cao. Sai sót trong hạ tầng này không chỉ gây thiệt hại kinh tế mà còn có thể dẫn tới thảm họa an toàn nghiêm trọng.
Trung Quốc biết cách cắt giảm xuất khẩu khi cần
Một lợi thế khác của Trung Quốc là khả năng tái phân bổ nguồn lực rất nhanh khi khủng hoảng xảy ra. Một trong những công cụ mà Bắc Kinh đang sử dụng để bảo đảm đủ khí đốt cho nhu cầu trong nước là cắt giảm xuất khẩu phân bón. Các nhà phân tích cho biết, từ khi chiến sự với Iran bùng phát, Trung Quốc gần như dừng phần lớn các hoạt động bán phân bón ra nước ngoài.
Điều này tạo ra áp lực không nhỏ lên nông nghiệp ở các nước khác. Nông dân tại Mỹ, Ấn Độ và nhiều nơi đã bày tỏ lo ngại về nguy cơ thiếu phân bón trong vụ xuân. Nhưng ở vùng nông thôn gần các bồn chứa LNG tại Diêm Thành, câu chuyện lại trái ngược. Một chủ cửa hàng phân bón họ Lưu cho biết hàng hóa vẫn rất dồi dào, giá chỉ tăng nhẹ và chính quyền đã bảo đảm nguồn cung không bị đứt đoạn. Ông thậm chí còn nói mình đã tranh thủ tích trữ khá nhiều phân bón từ sớm, đơn giản vì biết rằng Trung Đông đang có chiến tranh.
Đây có lẽ là hình ảnh rõ nhất cho cách Trung Quốc đối diện khủng hoảng, không chờ đợi sự ổn định của thế giới, chuẩn bị từ trước cho khả năng bất ổn sẽ trở thành trạng thái bình thường. Trong thời đại mà chiến tranh, trừng phạt và đứt gãy chuỗi cung ứng có thể bùng lên bất kỳ lúc nào, những bồn chứa LNG khổng lồ ở Diêm Thành không chỉ là công trình công nghiệp. Chúng là biểu tượng của triết lý an ninh kinh tế mới, trong đó khả năng sống sót qua cú sốc toàn cầu quan trọng không kém tăng trưởng.
shared via nytimes,
