Kim cương, ớt bột và phân bón được miễn thuế dưới thời Trump như thế nào?
31/07/26
 |
| Tập đoàn kim cương ở Antwerp, Bỉ, đã thiết kế chiếc nhẫn vàng 18 karat nạm 321 viên kim cương và hàng chục viên ngọc bích, ngọc lục bảo và hồng ngọc để kỷ niệm 250 năm ngày độc lập của nước Mỹ. Ảnh: Virginia Mayo |
Khi Tổng thống Donald Trump công bố vòng thuế quan toàn cầu mới, ngành kim cương châu Âu có lý do để thở phào. Kim cương tự nhiên một lần nữa được miễn thuế. Quyết định này nối tiếp các cuộc đàm phán với quan chức châu Âu từ năm ngoái, cùng nhiều tháng vận động của Antwerp World Diamond Center, tổ chức có ảnh hưởng lớn trong ngành kim cương toàn cầu.
Miễn trừ xuất hiện sau món quà đặc biệt dành cho Trump: chiếc nhẫn vàng 18 karat cỡ lớn, nạm 321 viên kim cương cùng hàng chục viên sapphire, emerald và ruby, được thiết kế để kỷ niệm 250 năm nước Mỹ. Trên nhẫn có hai chữ “T” bằng kim cương, cùng số “45” và “47”, gợi nhắc hai nhiệm kỳ tổng thống của Trump. Bên trong khắc dòng chữ: “Chế tác tại Antwerp cho Donald John Trump.”
Không có bằng chứng cho thấy món quà này trực tiếp ảnh hưởng đến quyết định miễn thuế cho kim cương. Nhà Trắng khẳng định ưu đãi thuế với kim cương là một phần trong thỏa thuận thương mại với Liên minh châu Âu. Tuy nhiên, danh sách miễn trừ mới đã khơi lại câu hỏi quen thuộc. Ngành nào nên được thoát thuế, ai được hưởng lợi và vì sao?
Thuế quan nhiều lỗ hổng
Vòng thuế mới nhắm vào hơn 80 quốc gia mà chính quyền Trump cho rằng chưa ban hành hoặc thực thi hiệu quả luật cấm nhập khẩu hàng hóa làm từ lao động cưỡng bức. Mức thuế dao động từ 10–12,5%. Tuy nhiên, danh sách miễn trừ lần này rộng hơn trước, bao gồm dầu khí, đồng, máy móc sản xuất chip, hóa chất, kim cương và nhiều nhóm hàng khác.
Những ngoại lệ này có thể giúp người tiêu dùng Mỹ và nhiều ngành công nghiệp tiết kiệm hàng tỷ USD chi phí thuế. Các nhà sản xuất thép và nhôm cần phế liệu kim loại; nông dân cần hóa chất và phân bón; các công ty công nghệ cần thiết bị ngoại nhập để xây nhà máy, trung tâm dữ liệu và hạ tầng AI.
Ban đầu, Trump và các đồng minh từng nói sẽ không có ngoại lệ tức thì, vì các vòng miễn trừ trong nhiệm kỳ trước bị chỉ trích là tạo ra chính sách “phô mai Thụy Sĩ”, đầy lỗ hổng và không giảm được dòng hàng nhập khẩu. Nhưng hơn một năm sau, chính quyền đã thay đổi cách tiếp cận. Các quan chức nói họ đang tinh chỉnh thuế quan, miễn cho những mặt hàng nếu bị đánh thuế có thể gây gián đoạn chuỗi cung ứng, tác động toàn nền kinh tế hoặc không thể sản xuất tại Mỹ.
Theo Dan Anthony, Chủ tịch Trade Partnership Worldwide, chính quyền đã miễn thuế cho khoảng một nửa tổng hàng nhập khẩu của Mỹ trong nhóm thuế về lao động cưỡng bức. Các ngoại lệ lớn nhất liên quan đến phế liệu kim loại, hóa chất phục vụ nông nghiệp và máy móc sản xuất công nghệ cao.
Lao động cưỡng bức hay chính sách công nghiệp?
Điểm gây tranh cãi là nhiều mặt hàng được miễn thuế nằm trong các ngành lâu nay bị cảnh báo có vấn đề về lao động cưỡng bức hoặc lao động trẻ em. Báo cáo thường niên của Bộ Lao động Mỹ từng nêu các lĩnh vực như dệt may, cà phê, vàng, cacao, khoáng sản, hạt Brazil và dầu cọ. Indonesia và Malaysia, hai quốc gia có vấn đề với dầu cọ, được miễn trừ riêng cho sản phẩm này.
Laura Murphy, giáo sư nhân quyền tại Đại học Sheffield Hallam, cho rằng danh sách miễn trừ gần như đọc giống danh sách các sản phẩm vốn đã bị biết đến vì rủi ro lao động cưỡng bức. Bà đặc biệt nhắc tới ớt bột, mặt hàng được miễn thuế. Ớt bột đang được nhiều người ủng hộ phong trào Make America Healthy Again dùng thay thế phẩm màu đỏ, nhưng các kiểm nghiệm gần đây cho thấy nhiều sản phẩm ghi “sản xuất tại Mỹ” thực chất đến từ Trung Quốc, trong đó có vùng Tân Cương.
Tân Cương là khu vực Mỹ cấm nhập khẩu do lo ngại lao động cưỡng bức. Chenguang Biotech, nhà sản xuất ớt bột lớn nhất thế giới của Trung Quốc, từng bị đưa vào danh sách doanh nghiệp sử dụng lao động cưỡng bức năm 2023.
Các quan chức thương mại Mỹ phản bác rằng thẩm quyền của họ nằm ở thương mại, không phải thực thi luật lao động. Theo họ, vòng thuế này nhằm buộc các đối tác thương mại lớn xây dựng luật cấm nhập khẩu hàng cưỡng bức, không nhằm trực tiếp truy quét từng chuỗi cung ứng cụ thể.
Kim cương và câu hỏi về lợi ích đặc biệt
Kim cương thường xuất hiện trong danh sách hàng hóa có rủi ro lao động cưỡng bức và lao động trẻ em. Ngành kim cương Bỉ có các tiêu chuẩn giám sát chuỗi cung ứng nghiêm ngặt, nhưng nhiều tổ chức nhân quyền cho rằng sản phẩm có vấn đề vẫn có thể lọt qua.
Mỹ và châu Âu không khai thác kim cương tự nhiên ở quy mô thương mại, nhưng châu Âu giữ vai trò lớn trong giao dịch, cắt mài và phân phối kim cương thô lẫn kim cương đã đánh bóng. Miễn trừ lần này áp dụng cho kim cương tự nhiên có xuất xứ châu Âu, nghĩa là được cắt ở châu Âu nhưng nguồn gốc khai thác có thể đến từ nhiều nơi. Antwerp mỗi năm xuất hơn 2 tỷ USD kim cương đánh bóng sang Mỹ.
Vì vậy, câu chuyện không chỉ là kim cương. Nó cho thấy cách chính sách thuế quan của Trump đang dịch chuyển từ khẩu hiệu cứng rắn sang mạng lưới ngoại lệ phức tạp. Thuế được trình bày như công cụ bảo vệ lao động và chuỗi cung ứng sạch, nhưng danh sách miễn trừ lại phản ánh sức ép từ ngành công nghiệp, đồng minh thương mại và những ưu tiên chiến lược như nông nghiệp, thép, chip và trung tâm dữ liệu.
Khi quá nhiều ngoại lệ xuất hiện, câu hỏi lớn không còn là Mỹ có đánh thuế hay không. Câu hỏi là ai đủ sức thuyết phục Washington rằng mình xứng đáng được đứng ngoài hàng rào thuế quan ấy.
shared via nytimes,
