Ấn Độ và con đường tăng trưởng độc đáo
02/06/26
 |
| Các doanh nghiệp nhỏ ở Ấn Độ sử dụng nhiều lao động nhưng phần lớn lợi ích kinh tế lại đến từ các công ty lớn. Ảnh: Ludovic Marin/Agence France-Presse |
Nền kinh tế gần bắt kịp Nhật Bản
Ấn Độ vừa công bố mức tăng trưởng 7,5% trong năm ngoái, tiếp tục giữ vị trí nền kinh tế lớn tăng trưởng nhanh nhất thế giới năm thứ tư liên tiếp. Nhiều nhà kinh tế và cả chính phủ Ấn Độ từng kỳ vọng nước này sẽ vượt Nhật Bản trong năm 2025 để trở thành nền kinh tế lớn thứ tư thế giới. Điều này chưa xảy ra, chủ yếu vì đồng rupee yếu so với USD, trong khi đồng yen Nhật tương đối mạnh khi đo quy mô GDP bằng USD. Tuy nhiên, xét về nhịp tăng trưởng, khoảng cách giữa hai nước rất rõ. Năm 2025, Nhật Bản chỉ tăng 1,1%, trong khi Mỹ, Trung Quốc và Đức – ba nền kinh tế lớn nhất thế giới – đều tăng chậm hơn Ấn Độ. Quỹ Tiền tệ Quốc tế dự báo Ấn Độ có thể vượt Nhật vào năm 2026.
Bốn năm trước, Ấn Độ vượt Anh, cựu mẫu quốc thuộc địa, để trở thành nền kinh tế lớn thứ năm thế giới. Nay, nước này đứng sát nhóm Đức – Nhật, dù còn rất xa Mỹ và Trung Quốc. Với dân số hơn 1,4 tỷ người, lớn nhất thế giới, Ấn Độ trở thành trung tâm kinh tế mà nhà đầu tư và các cường quốc không thể phớt lờ.
Tăng trưởng nhanh dù không theo công thức cũ
Ấn Độ đặc biệt vì nước này đang phá vỡ gần như mọi quy tắc truyền thống về hiện đại hóa kinh tế. Từ sau Cách mạng Công nghiệp, những quốc gia vươn lên hàng đầu thường đi qua con đường sản xuất quy mô lớn. Đức và Nhật Bản trở thành cường quốc nhờ nhà máy, máy móc, xe hơi, điện tử và xuất khẩu công nghiệp. Trung Quốc tăng tốc nhờ trở thành công xưởng của thế giới, với sản xuất chiếm khoảng 25% nền kinh tế. Ấn Độ lại khác. Năm 2015, khi Thủ tướng Narendra Modi phát động chiến dịch Make in India, sản xuất chiếm khoảng 16% GDP. Đến nay, tỷ trọng giảm còn 13%, chỉ nhỉnh hơn một chút so với Mỹ, nền kinh tế thường được gọi là hậu công nghiệp. Thay vào đó, Ấn Độ được thúc đẩy bởi dịch vụ: thiết kế chip, kỹ thuật phần mềm, trung tâm vận hành cho các tập đoàn đa quốc gia, tài chính, vận tải và thương mại. Đây là con đường khác thường với nước còn nhiều hạn chế. Ấn Độ chưa trở thành công xưởng toàn cầu, nhưng đã trở thành văn phòng, phòng kỹ thuật và nền tảng dịch vụ của nhiều doanh nghiệp thế giới. Câu hỏi là liệu mô hình này có đủ tạo việc làm tốt cho hàng trăm triệu người trẻ hay không.
Sức mạnh của dữ liệu và tài chính
Một trong những câu chuyện thành công nổi bật của Ấn Độ nằm ở hạ tầng số. Thập niên qua, chính phủ thúc đẩy căn cước sinh trắc học, thanh toán điện tử và đưa hàng trăm triệu người trưởng thành vào hệ thống ngân hàng. Mỗi tháng, hệ thống thanh toán số nội địa Ấn Độ hiện xử lý khoảng 20 tỷ giao dịch. Quy mô tạo ra cơ hội khổng lồ cho các công ty tài chính. Năm 2007, Sanjiv Bajaj, người tách mảng dịch vụ tài chính Bajaj Finserv khỏi Bajaj Auto là ví dụ điển hình. Công ty khởi đầu với 550 triệu USD tài sản quản lý, nay kiểm soát 53 tỷ USD; giá trị thị trường tăng 377 lần.
Theo Bajaj, dữ liệu thanh toán cho phép công ty nhìn thấy dòng tiền vào ra hằng ngày của từng chủ cửa hàng nhỏ, từ đây ra quyết định cho vay ở quy mô chưa từng có. Hàng triệu người từng đứng ngoài hệ thống tín dụng chính thức nay có thể được tiếp cận vốn. Đây là mặt sáng của Ấn Độ mới: khi thay đổi nhỏ trong hành vi của hàng trăm triệu người có thể biến thành thị trường khổng lồ.
Nghịch lý của 400 triệu dân khá giả
Dù vậy, Ấn Độ vẫn là nước nghèo. Thu nhập bình quân đầu người khoảng 2.900 USD/năm. Người Nhật trung bình có thu nhập gấp 12 lần, người Đức gấp 21 lần. Vì nền kinh tế rất mất cân đối, phần lớn người dân Ấn Độ còn kiếm được ít hơn con số trung bình này. Những tương phản thể hiện rõ ràng. Hàng tỷ USD được rót vào trung tâm dữ liệu; sân bay mọc lên khắp nơi; các tòa nhà chọc trời được xây dựng tại Mumbai, Hyderabad hay Bengaluru. Cùng lúc, khoảng 800 triệu người vẫn phụ thuộc vào những bao ngũ cốc miễn phí của chính phủ. Bất bình đẳng không chỉ là vấn đề đạo đức mà còn làm yếu sức bật của nền kinh tế. Khi phần lớn dân số sống ở mức cận sinh tồn, doanh nghiệp tiêu dùng khó mở rộng lợi nhuận, nhà nước khó tài trợ y tế và giáo dục, còn chia rẽ xã hội ngày càng sâu. Song từ góc nhìn doanh nghiệp, nhóm 400 triệu người khá giả hơn ở Ấn Độ đã là thị trường khổng lồ. Ngoài Trung Quốc, không nước nào có tầng lớp tiêu dùng lớn như vậy. Đây là lý do các công ty tài chính, công nghệ, bán lẻ và hạ tầng vẫn đặt cược dài hạn vào Ấn Độ.
Gia tộc, tập đoàn và doanh nghiệp nhỏ
Cấu trúc kinh tế Ấn Độ cũng đặc biệt. Hàng nghìn doanh nghiệp nhỏ sử dụng phần lớn lao động, nhưng ngày càng nhiều tăng trưởng đến từ các tập đoàn lớn. Các doanh nghiệp gia đình giữ vai trò nổi bật ở mọi quy mô, từ Reliance của Mukesh Ambani tới các công ty chuyên ngành như Bajaj.
Mô hình tạo sức mạnh lẫn hạn chế. Các tập đoàn lớn có thể huy động vốn, xây hạ tầng và mở rộng nhanh. Tuy nhiên, nền kinh tế vẫn cần hàng triệu việc làm năng suất cao cho người trẻ. Nếu sản xuất không bứt phá, dịch vụ cao cấp khó hấp thụ đủ lực lượng lao động khổng lồ. Công nghiệp Ấn Độ phát triển tại một số mảng cũng chưa đủ để tạo ra cú nhảy như Trung Quốc. Mỗi năm, Bajaj Auto vẫn sản xuất 4,5 triệu xe máy và xe ba bánh, xuất khẩu gần 1/2 sang Indonesia, Ai Cập, Mexico. Tuy nhiên, tại tập đoàn Bajaj, mảng tài chính vượt xa mảng xe. Đây là hình ảnh thu nhỏ của kinh tế Ấn Độ: nhà máy có tăng, nhưng tài chính và dịch vụ tăng nhanh hơn.
Những lời hứa cao tầng
Ba thành phố có nhiều tòa nhà chọc trời đang xây nhất thế giới năm 2025 đều ở Ấn Độ. Tuy nhiên, tòa cao nhất trong số đó, Palais Royale 72 tầng ở Mumbai, bị đình trệ từ năm 2008. Hình ảnh gần như biểu tượng cho Ấn Độ hiện nay: đầy tham vọng, nhiều công trình lớn, nhưng năng lực thực thi chưa đều.
Ông Modi muốn biến Ấn Độ thành nước phát triển vào năm 2047, đúng 100 năm độc lập. Mục tiêu này đòi hỏi tốc độ tăng trưởng thậm chí cao hơn hiện nay, tương tự nhịp Trung Quốc từng đạt trong đầu thế kỷ. Điều này không dễ, nhất là khi Ấn Độ còn thiếu sức mạnh sản xuất, thiếu việc làm chính thức và đối mặt với bất bình đẳng sâu sắc. Dù vậy, không thể phủ nhận Ấn Độ đang ở vị trí hiếm có. Nước này có dân số trẻ, hạ tầng số mạnh, thị trường nội địa khổng lồ, doanh nghiệp năng động và vị thế địa chính trị ngày càng quan trọng. Sanjiv Bajaj nói, Ấn Độ “lộn xộn”, nhưng cũng ở nơi rất thú vị trong 10 – 15 năm tới.
Vậy nên, sự trỗi dậy của Ấn Độ không phải câu chuyện cổ điển về quốc gia công nghiệp hóa theo sách giáo khoa; đây là câu chuyện về nền kinh tế khổng lồ đang cố lớn lên bằng con đường riêng: nhiều dịch vụ hơn nhà máy, nhiều dữ liệu hơn dây chuyền, nhiều cơ hội hơn sự chắc chắn. Nếu thành công, Ấn Độ có thể viết lại cách thế giới hiểu về phát triển. Nếu thất bại, tốc độ tăng trưởng hôm nay sẽ chỉ làm lộ rõ hơn khoảng cách giữa nền kinh tế lớn và xã hội đang chờ được giàu lên.
shared via nytimes,
