Đồng Euro toàn cầu: Cơ hội và giới hạn của châu Âu
28/08/26
Khi trật tự tiền tệ cũ lung lay
Thời điểm Emmanuel Macron cảnh báo “châu Âu có thể chết”, ông chạm vào nỗi lo lâu dài về sự suy giảm của Liên minh châu Âu (EU). Tuy nhiên chính vào lúc Mỹ rút khỏi một số chức năng bá quyền toàn cầu và ngày càng đối đầu với châu Âu, EU lại có cơ hội lớn: biến Euro thành đồng tiền dự trữ thật sự. Đồng Euro mang tính quốc tế hơn sẽ giúp các nước tránh, hoặc ít nhất phòng hộ trước trừng phạt tài chính của Mỹ; đồng thời tăng ảnh hưởng đối ngoại của châu Âu và hạn chế nỗ lực duy trì ưu thế năng lượng hóa thạch của Washington.
Bối cảnh tiền tệ toàn cầu hiện rất bất định. Trong nhiệm kỳ của Trump, các sự kiện như cạnh tranh Mỹ – Trung, việc trừng phạt dự trữ của Ngân hàng Trung ương Nga, sự nổi lên của tài sản mã hóa, tiền kỹ thuật số và hàng hóa quý như trở thành nơi cất giữ giá trị, đều đặt dấu hỏi lên trật tự tiền pháp định. Vai trò kiểm soát của USD bị chất vấn. Mỹ thúc đẩy đồng tiền ổn định và tiền mã hóa thương mại nhằm kéo dài quyền lực USD; Trung Quốc mở rộng mạng lưới hoán đổi tiền tệ song phương, thúc đẩy thanh toán bằng nhân dân tệ và xây hệ thống thanh toán kỹ thuật số có chủ quyền. Còn châu Âu vẫn chưa có chiến lược tương xứng.
Euro không thể chỉ là việc của ngân hàng trung ương
Christine Lagarde – Chủ tịch Ngân hàng Trung ương châu Âu từng nói tới tham vọng xây dựng đồng “Euro toàn cầu”, dựa trên ba trụ cột: uy tín địa chính trị, sức chống chịu kinh tế và tính liêm chính pháp lý – thể chế. Tuy nhiên việc này vượt xa năng lực riêng của Ngân hàng Trung ương châu Âu, đòi hỏi cách tiếp cận “toàn bộ chính phủ”, với Ủy ban châu Âu, Nhóm Bộ trưởng Tài chính khu vực euro, Hội đồng châu Âu và chính phủ các quốc gia thành viên cùng tham gia.
Kế hoạch ấy cần năm trụ cột. Thứ nhất là đường hoán đổi tiền tệ. Từ sau khủng hoảng tài chính toàn cầu, Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) duy trì các đường hoán đổi gần như không giới hạn với một số nước giàu, qua đó củng cố hệ thống USD. Bên cạnh đó, Trung Quốc mở rộng hoán đổi đồng nhân dân tệ với các quốc gia vay nợ hoặc đối tác thương mại. Ngược lại, mạng lưới của châu Âu thiếu nhất quán: Thụy Sĩ và Anh có đường hoán đổi không giới hạn, trong khi Hungary và Ba Lan chỉ tiếp cận cơ chế mua lại có tài sản thế chấp. Với 72 nước mà châu Âu là đối tác thương mại số một (chiếm gần 40% GDP thế giới), nếu hóa đơn thương mại được định danh bằng Euro và được bảo đảm bằng đường hoán đổi, tác động xảy ra vô cùng lớn.
Hạ tầng thanh toán và đồng Euro kỹ thuật số
Trụ cột thứ hai là hệ thống thanh toán có chủ quyền. Hiện châu Âu chưa có hệ thống thanh toán kỹ thuật số công cộng đủ độc lập. Kiến trúc thanh toán phụ thuộc nhiều vào nhà cung cấp Mỹ, từ Visa, Mastercard cho giao dịch bán lẻ, đến SWIFT, CHIPS và thậm chí hệ thống TARGET của châu Âu cũng chạy trên phần mềm và dịch vụ Mỹ. Trong môi trường trừng phạt tài chính bị vũ khí hóa, đây là điểm yếu chiến lược.
Hiện tại, EU phát triển đồng Euro kỹ thuật số và các dự án như Pontes, Appia nhằm kết nối thanh toán phân tán với tiền NHTW. Nhưng tiến độ còn chậm và thiết kế hiện tại bị giới hạn bởi lo ngại của các ngân hàng, nhất là nguy cơ mất tiền gửi giá rẻ. Nếu mức nắm giữ đồng euro kỹ thuật số bị giới hạn ở 3.000 euro, đồng tiền này khó trở thành phương tiện thanh toán hoặc cất giữ giá trị cho các giao dịch lớn.
Không chạy theo đồng ổn định
Trụ cột thứ ba là chính sách với đồng ổn định – tiền mã hóa gắn với tài sản khác (thường là USD). Thông qua Đạo luật GENIUS, Mỹ khuyến khích phát hành tư nhân để tăng cầu với USD và trái phiếu chính phủ. Châu Âu nhìn nhận thận trọng hơn, vì đồng ổn định có thể gây rủi ro nếu khả năng quy đổi ngang giá bị nghi ngờ. Trên thực tế, châu Âu không được lợi nhiều từ đồng ổn định, do hệ sinh thái tài chính – công nghệ của EU không giống Mỹ. Cách hợp lý hơn là siết chặt quản lý đồng ổn định tư nhân và trao vai trò lớn hơn cho đồng Euro kỹ thuật số công cộng.
Tài sản an toàn và thị trường vốn thống nhất
Trụ cột thứ tư là tài sản an toàn thật sự. Quyền lực USD dựa vào thị trường trái phiếu chính phủ Mỹ sâu, lớn và thanh khoản cao. Để thành công biến Euro thành đồng tiền dự trữ, Châu Âu cần phát hành nợ chung nhiều hơn, đều đặn và ít manh mún hơn. Dự kiến hoàn tất cuối 2027, đàm phán ngân sách EU có thể là cơ hội, đồng thời cần hợp nhất các chương trình vay hiện có và tạo đường cong lãi suất tài sản an toàn có chủ quyền của châu Âu.
Trụ cột cuối cùng là tích hợp thị trường vốn. Châu Âu vẫn bị chia cắt theo biên giới quốc gia, thiếu cơ quan giám sát thị trường vốn thống nhất tương tự mô hình giám sát ngân hàng chung năm 2014. Khi các định chế tài chính phi ngân hàng ngày càng quan trọng, châu Âu cần mở rộng khuôn khổ hoạt động của Ngân hàng Trung ương châu Âu, cho phép nhóm này tham gia các nghiệp vụ mua lại và mua lại đảo chiều.
Hiện nay, trật tự tiền tệ không còn có thể mặc nhiên tồn tại. Mỹ đặt cược vào đồng ổn định để củng cố USD; Trung Quốc kết hợp tiền kỹ thuật số NHTW, hệ thống thanh toán chủ quyền và hoán đổi song phương, còn châu Âu lại mắc kẹt giữa hai hướng này. Nếu nghiêm túc muốn quốc tế hóa Euro, EU cần phối hợp chính trị, lập pháp và tài khóa ở cấp cao nhất thay vì chỉ dựa vào thiện chí của Ngân hàng Trung ương châu Âu.
shared via phenomenal world,
