Đòn phản công thực sự của Iran nằm trên không gian mạng
30/03/26
 |
| Một bảng quảng cáo tại Quảng trường Valiasr, Tehran trong tháng này. Ảnh: Arash Khamooshi |
Bị lép vế trên chiến trường, Tehran dồn sức cho mặt trận thông tin, nơi một video giả, một luận điệu sai lệch hay một cơn phẫn nộ được thổi bùng có thể gây hiệu ứng chính trị không kém một đòn quân sự. Trong cuộc chiến bất đối xứng này, Iran không chỉ tìm cách phủ nhận thất bại; họ còn tìm cách viết lại câu chuyện về cuộc chiến.
Một mặt trận rẻ tiền nhưng lợi hại
Khi không thể thắng bằng hỏa lực, các bên yếu hơn thường chuyển sang chiến tranh nhận thức. Iran đang làm đúng điều đó. Thay vì đối đầu trực diện với ưu thế quân sự của Mỹ và Israel, Tehran đổ lực vào một thứ vũ khí rẻ, nhanh và khó kiểm soát hơn: thông tin sai lệch.
Trên mạng xã hội, những video ngụy tạo, tuyên bố chiến sự thổi phồng và các luận điệu kích động lan đi với tốc độ chóng mặt. Có nội dung biến Donald Trump thành trò cười; có nội dung dựng ông thành biểu tượng của sự hiếu chiến vô nguyên tắc. Nhiều câu chuyện hoàn toàn bịa đặt, nhưng vẫn đạt được mục đích căn bản: gieo ngờ vực, khuấy động cảm xúc và làm đục môi trường thông tin.
Mục tiêu không phải sự thật, mà là sự nhiễu loạn
Điểm mạnh của chiến tranh thông tin nằm ở chỗ nó không cần thuyết phục toàn bộ công chúng. Nó chỉ cần làm cho công chúng mất khả năng phân biệt đâu là thật, đâu là giả. Trong không gian số tràn ngập định kiến, giận dữ và hoài nghi, đó là một lợi thế khổng lồ.
Iran hiểu rõ điều ấy. Nước này không cần xoay chuyển hoàn toàn cán cân quân sự để tạo lợi thế chính trị. Họ chỉ cần khoét sâu những rạn nứt sẵn có trong xã hội phương Tây: sự mệt mỏi với chiến tranh, nỗi nghi ngờ với giới tinh hoa, tâm lý chống can thiệp quân sự và sự mất lòng tin vào truyền thông chính thống. Một chiến dịch thành công không tạo ra cảm xúc mới; nó chỉ đẩy những cảm xúc có sẵn tới cực điểm.
Tuyên truyền kiểu mới: ít giáo điều, nhiều ngụy trang
Điều đáng chú ý là chiến dịch này không còn mang dáng vẻ thô ráp của tuyên truyền nhà nước kiểu cũ. Nó vận hành qua các tài khoản giả mạo người dùng bình thường, vay mượn ngôn ngữ của influencer thật, ăn theo các chủ đề đang gây tranh cãi và tận dụng AI để sản xuất hình ảnh, video ngày càng khó phân biệt với thực tế.
Đây là hình thái tuyên truyền mới: không hét vào mặt công chúng, mà len vào dòng chảy thông tin như thể nó vốn thuộc về. Chính sự “bình thường hóa” ấy mới khiến nó nguy hiểm. Khi một nội dung giả được trình bày giống hệt một quan điểm thật, ranh giới giữa thao túng và tranh luận tự nhiên gần như bị xóa nhòa.
Iran khai thác đúng điểm yếu của phương Tây
Sở dĩ chiến dịch này có đất sống không phải vì Iran quá mạnh, mà vì phương Tây đang quá dễ tổn thương. Chính các chính trị gia, nền tảng số và những người có ảnh hưởng thường xuyên bóp méo sự thật, thì tuyên truyền từ bên ngoài không cần quá tinh vi để phát huy tác dụng. Nó chỉ cần đủ hợp với bầu không khí ngờ vực vốn bao trùm.
Nói cách khác, Iran không tạo ra khủng hoảng niềm tin; họ đang khai thác nó. Và trong thời đại cảm xúc thường đi nhanh hơn sự thật, đó là đòn đánh đặc biệt hiệu quả.
Chiến tranh hiện đại không chỉ diễn ra bằng tên lửa
Sai lầm lớn nhất của phương Tây là xem thông tin sai lệch như thứ tiếng ồn bên lề. Thực ra, trong chiến tranh hiện đại, đó là một mặt trận trung tâm. Nếu Iran có thể khiến mình trông như nạn nhân, khiến đối thủ trông như kẻ gây hấn và khiến dư luận quốc tế chìm trong hỗn loạn nhận thức, thì họ vẫn có thể giành lợi thế, even khi chịu tổn thất ngoài thực địa.
Bài học rất rõ: trong một cuộc chiến bất đối xứng, bên yếu hơn không nhất thiết phải kiểm soát bầu trời để xoay chuyển cục diện. Chỉ cần làm chủ được câu chuyện về cuộc chiến, họ đã có thể làm lung lay chính chiến trường.
shared via nytimes,
