Qatar mắc kẹt trong khủng hoảng LNG sau các đòn tấn công của Iran
15/05/26
 |
| Nhà máy sản xuất khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) tại Khu công nghiệp Ras Laffan của Qatar. Qatar là một trong những nước xuất khẩu LNG lớn nhất thế giới, nhưng các cuộc tấn công của Iran đã làm tê liệt sản lượng của nước này. Ảnh: Picture Alliance/DPA |
Tại Doha, tàu chở khí hóa lỏng Rasheeda đã trở thành biểu tượng u ám. Suốt hơn hai tháng, con tàu chở LNG, nguồn sống của kinh tế Qatar, chỉ đi vòng trong Vịnh Ba Tư gần eo biển Hormuz. Người dân theo dõi vị trí tàu trên ứng dụng hàng hải rồi hỏi nhau: “Hôm nay Rasheeda ở đâu?”
Hình ảnh ấy phản ánh tình trạng tê liệt của một trong những mắt xích quan trọng nhất của nguồn cung năng lượng toàn cầu. Qatar nằm trong top những quốc gia xuất khẩu LNG lớn nhất thế giới, đã mất hàng tỷ USD doanh thu sau khi chiến tranh bùng phát tại Trung Đông gần 11 tuần trước. Các cuộc tấn công của Iran làm hư hại hạ tầng trọng yếu, eo biển Hormuz bị đóng khiến ngay cả những cơ sở còn nguyên vẹn cũng không thể đưa nhiên liệu ra thị trường.
Đòn đánh vào trung tâm LNG
Hồi tháng 3, thiệt hại lớn nhất xảy ra khi Iran phóng drone và tên lửa vào Ras Laffan, trung tâm sản xuất LNG của Qatar. Phần lớn đạn bị đánh chặn, nhưng ba trong số 20 quả xuyên qua hệ thống phòng thủ và đánh trúng các dây chuyền hóa lỏng LNG, nơi khí đốt được làm lạnh sâu để vận chuyển bằng tàu.
Hai dây chuyền bị hư hại nặng chiếm khoảng 17% sản lượng của Ras Laffan. QatarEnergy từng cho biết việc khôi phục đầy đủ công suất có thể mất 3-5 năm. Nhiều chuyên gia cho rằng thời gian phục hồi có thể kéo dài vì các đòn tấn công dường như đã làm hỏng bộ trao đổi nhiệt đông lạnh chính, thiết bị có độ chính xác cao dùng trong bước làm lạnh cuối cùng. Loại thiết bị này hiện do công ty Mỹ thuộc Honeywell thống trị, thời gian đặt mua thay thế có thể lên tới 4-5 năm.
Điều đáng chú ý là mục tiêu bị đánh trúng tương đối nhỏ trong tổ hợp rộng hơn gấp đôi San Francisco. Điều này khiến nhiều kỹ sư tin rằng cuộc tấn công được thiết kế để gây thiệt hại lâu dài cho năng lực LNG của Qatar, không chỉ tạo gián đoạn ngắn hạn.
Hormuz trở thành điểm nghẽn sống còn
Ngay cả khi hạ tầng còn nguyên, Qatar vẫn khó đưa LNG ra thị trường vì toàn bộ hệ thống hàng hải của nước này nằm sâu trong Vịnh Ba Tư. Khác với UAE hay Oman, Qatar không có bờ biển mở trực tiếp ra biển Ả Rập hoặc Vịnh Oman. Vì vậy, xuất khẩu LNG gần như phụ thuộc hoàn toàn vào eo biển Hormuz.
Hiện khoảng 1.600 tàu mắc kẹt gần eo biển này, chở LNG, dầu và các sản phẩm nhiên liệu. Một số tàu đã thử nhiều cách để được rời vịnh, thậm chí tự khâu cờ Pakistan từ vải vụn trên tàu với hy vọng được hưởng lợi từ vai trò trung gian của Pakistan trong đàm phán Mỹ – Iran. Nhưng nỗ lực này không đem lại hiệu quả.
Ngay cả khi có lệnh ngừng bắn, các hãng tàu cũng khó quay lại ngay. Iran tuyên bố đã rải chất nổ dưới nước tại tuyến hàng hải này. Nếu không có bảo đảm an toàn đáng tin cậy hoặc hoạt động rà phá mìn quốc tế, các công ty vận tải biển sẽ ngần ngại đưa thủy thủ vào vùng nguy hiểm. Philippines, nguồn cung lớn của lao động hàng hải toàn cầu, cũng đã yêu cầu các công ty thuyền viên ngừng đưa thủy thủ Philippines vào khu vực xung đột.
QatarEnergy vì vậy mắc kẹt. Nước này không thể khởi động lại sản xuất nếu chưa có cam kết từ các hãng tàu. Nếu khí tiếp tục tích tụ và không có đường xuất khẩu, bồn chứa có thể đầy, buộc nhà máy phải dừng hoạt động và làm tăng nguy cơ hư hại thêm. Vì nút thắt này, hệ thống xuất khẩu LNG của Qatar khó trở lại bình thường trong ít nhất 3-4 tháng sau khi eo biển được mở lại.
Cú siết với thị trường năng lượng toàn cầu
Giới phân tích cho rằng tác động có thể kéo dài nhiều năm. Henning Gloystein, Giám đốc phụ trách năng lượng tại Eurasia Group, nhận định sản lượng Qatar có thể bị giảm tới cuối thập niên này. Điều đó sẽ làm thị trường LNG toàn cầu bị siết chặt đáng kể.
Qatar không chỉ là nhà xuất khẩu khí đốt thông thường. LNG của nước này giữ vai trò quan trọng với an ninh năng lượng của châu Á và châu Âu. Khi nguồn cung Qatar gián đoạn, các khách hàng lớn buộc phải tìm nguồn thay thế trong bối cảnh thị trường vốn đã căng. Hệ quả có thể là giá khí, giá điện và chi phí công nghiệp tại nhiều nền kinh tế tiếp tục tăng.
Cuộc khủng hoảng cũng làm thay đổi cách ngành năng lượng nhìn về eo biển Hormuz. Tuyến hàng hải này từ lâu đã được coi là rủi ro quen thuộc nhưng có thể kiểm soát. Nay, sự phụ thuộc vào điểm nghẽn địa lý quá nhạy cảm trở thành vấn đề chiến lược với cả nhà sản xuất lẫn người mua.
Tìm đường vòng cho LNG Qatar
Trong ngành năng lượng, các phương án hạ tầng để tránh Hormuz đang được bàn nhiều hơn. Đề xuất là xây đường ống xuyên bán đảo Ả Rập tới nhà máy hóa lỏng và cảng xuất khẩu mới tại Jeddah, bên bờ Biển Đỏ. Phương án khác là kéo đường ống tới cảng Duqm của Oman, giúp khí Qatar đi thẳng ra biển Ả Rập.
Nhưng các tuyến đường ống cũng mang rủi ro riêng. Tuyến qua Biển Đỏ sẽ phải đi qua Ả rập Saudi, trong khi quan hệ hai nước này vẫn còn vết hằn từ giai đoạn Riyadh từng cắt quan hệ ngoại giao và giao thông với Doha. Hạ tầng đường ống cũng có thể trở thành mục tiêu của tên lửa hoặc máy bay không người lái.
Trong ngắn hạn, ưu tiên lớn nhất vẫn là mở lại eo biển Hormuz và tìm cơ chế giữ tuyến này an toàn. Đề xuất được đưa ra là lập quỹ bảo hiểm hàng hải đa phương, kết hợp vốn tư nhân và bảo lãnh nhà nước, để bảo hiểm cho tàu đi qua các vùng biển nguy hiểm.
Khủng hoảng lần này cho thấy điểm yếu căn bản của Qatar. Nền kinh tế giàu lên nhờ LNG nhưng bị khóa chặt trong địa lý dễ tổn thương. Khi Rasheeda vẫn đi vòng trong vịnh, con tàu trở thành lời nhắc rằng chỉ một eo biển bị phong tỏa cũng có thể làm rung chuyển thị trường năng lượng toàn cầu.
shared via nytimes,
