Qatar mắc kẹt trong cuộc khủng hoảng LNG tại eo biển Hormuz
18/05/26
 |
| Nhà máy sản xuất khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) tại Khu công nghiệp Ras Laffan, Qatar. Qatar là một trong những nước xuất khẩu LNG lớn nhất thế giới, song các cuộc tấn công của Iran đã làm tê liệt sản lượng nước này. Ảnh: Picture Alliance/DPA |
Hơn hai tháng, tàu chở khí hóa lỏng của Qatar lặp đi lặp lại những vòng tròn gần eo biển Hormuz; trở thành biểu tượng cho tình trạng tê liệt của cỗ máy LNG Qatar sau các cuộc tấn công của Iran và việc tuyến hàng hải quan trọng bị phong tỏa. Ngay cả khi eo biển mở lại, ngành khí đốt Qatar có thể mất nhiều tháng để khởi động lại và nhiều năm để phục hồi hoàn toàn.
Con tàu đi vòng trong vịnh
Ở Doha, Rasheeda trở thành câu đùa. Đây là tàu chở khí tự nhiên hóa lỏng, LNG, mang theo thứ được xem là mạch máu của kinh tế Qatar. Tuy nhiên, thay vì rời Vịnh Ba Tư để giao hàng, con tàu trôi vòng quanh gần eo biển Hormuz hơn hai tháng.
Người dân theo dõi con tàu trên các ứng dụng hàng hải rồi hỏi nhau: “Hôm nay Rasheeda ở đâu?”. Câu hỏi tưởng đơn giản, nhưng phía sau là cuộc khủng hoảng lớn. Qatar, một trong những nước xuất khẩu LNG lớn nhất thế giới, đang chứng kiến ngành năng lượng bị tê liệt vì chiến tranh Trung Đông, các đòn tấn công của Iran và tuyến vận tải bị đóng.
LNG vốn là trụ cột của kinh tế Qatar. Khi các tàu không thể ra khỏi Vịnh Ba Tư, doanh thu xuất khẩu bốc hơi, chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu bị siết lại, còn nhiều khách hàng ở nước ngoài phải đối mặt nguy cơ thiếu nhiên liệu.
Cỗ máy LNG bị đánh vào điểm yếu
Thiệt hại lớn nhất xảy ra tại Ras Laffan, trung tâm sản xuất LNG của Qatar. Tháng 3, Iran phóng loạt máy bay không người lái và tên lửa vào khu vực này. Phần lớn bị đánh chặn, 3 trong số khoảng 20 quả xuyên qua hệ thống phòng thủ và đánh trúng các LNG train – những tổ hợp hóa lỏng khổng lồ có nhiệm vụ làm lạnh sâu khí tự nhiên để vận chuyển bằng tàu.
Cựu kỹ sư từng làm việc tại một trong các tổ máy bị hư hại kể lại rằng ông nhìn thấy bầu trời phía bắc Doha lóe sáng vì tên lửa đánh chặn, sau đó là những tiếng nổ làm rung cửa kính. Khi bước ra ngoài, ông thấy đường chân trời phủ khói đen. Ông hiểu rằng thứ gì đó đã lọt qua phòng tuyến.
trước đó vài tuần, cơ sở hoạt động cầm chừng vì Iran đóng eo biển Hormuz. Các đường ống không vận hành ở áp suất tối đa, nên thiệt hại có thể không lan rộng hơn. Tuy nhiên, giới kỹ sư cho rằng Iran dường như đã đánh trúng “trái tim” của các tổ hợp hóa lỏng.
Hư hại nhỏ, hậu quả lớn
Hai tổ máy bị hư hại nặng chiếm khoảng 17% sản lượng của Ras Laffan. Theo QatarEnergy, việc khôi phục hoàn toàn công suất có thể 3 – 5 năm. Vài nhà phân tích cho rằng ước tính có thể hơi cao, dong phần lớn đồng ý rằng quá trình phục hồi sẽ tính bằng năm, không phải bằng tuần.
Vấn đề nằm ở các bộ trao đổi nhiệt đông lạnh chính, thiết bị chính xác thực hiện công đoạn làm lạnh cuối cùng của khí. Đây là linh kiện đặc thù, do số ít nhà sản xuất kiểm soát, trong đó có đơn vị thuộc Honeywell của Mỹ. Thời gian đặt mua và nhận thiết bị thay thế có thể kéo dài bốn đến 5 năm.
Ras Laffan là tổ hợp khổng lồ, lớn gấp đôi San Francisco. Việc tên lửa đánh trúng những bộ phận nhỏ nhưng then chốt cho thấy mục tiêu có thể không chỉ là gây gián đoạn tức thời, mà là tạo thiệt hại kéo dài.
Eo biển Hormuz thành nút thắt sống còn
Ngay cả các cơ sở còn nguyên vẹn cũng không thể hoạt động bình thường nếu khí không ra được thị trường. Qatar có điểm yếu địa lý rất lớn: toàn bộ hạ tầng hàng hải của nước này nằm sâu trong Vịnh Ba Tư. Khác với UAE hay Oman, Qatar không có bờ biển mở trực tiếp ra biển Arab hoặc vịnh Oman.
Khoảng 1.600 tàu vẫn bị mắc kẹt gần eo biển Hormuz, chở LNG, dầu và các sản phẩm nhiên liệu. Một số thủy thủ đoàn thậm chí đã thử khâu cờ Pakistan tạm bợ từ vải vụn trên tàu, sau khi có tin Iran cho tàu treo cờ Pakistan đi qua vì Islamabad đóng vai trò trung gian trong đàm phán Mỹ – Iran. Cách này không hiệu quả.
Ngay cả khi có ngừng bắn, rủi ro vẫn còn. Tehran tuyên bố rải chất nổ dưới biển tại tuyến hàng hải này. Nếu không có bảo đảm an toàn đáng tin cậy từ Iran hoặc các đơn vị rà phá mìn quốc tế, các hãng tàu khó sẵn sàng đưa thủy thủ vào vùng nguy hiểm.
Không có tàu, không thể khởi động lại
QatarEnergy rơi vào thế kẹt. Công ty không thể đơn giản khởi động lại sản xuất nếu chưa có cam kết từ các hãng vận tải rằng họ sẽ quay lại nhận hàng. Nếu khí tiếp tục tích tụ không có đường xuất khẩu, bồn chứa có thể đầy, buộc nhà máy phải dừng hoạt động và tạo rủi ro hư hại lâu dài.
Bởi vậy, ngay cả trong kịch bản eo biển Hormuz mở lại, hệ thống xuất khẩu của Qatar khó trở lại bình thường trong ít nhất 3 – 4 tháng. Một số chuyên gia còn bi quan hơn; Henning Gloystein, giám đốc mảng năng lượng tại Eurasia Group, cho rằng sản lượng có thể bị giảm đến cuối thập niên.
Tác động sẽ không chỉ nằm ở Qatar. LNG Qatar là nguồn cung quan trọng với nhiều nền kinh tế châu Á và châu Âu. Khi nguồn này giảm, thị trường khí toàn cầu sẽ bị siết lại, giá năng lượng có thể chịu thêm áp lực.
Tìm đường né Hormuz
Cuộc khủng hoảng làm sống lại các ý tưởng lớn nhằm giảm phụ thuộc vào eo biển Hormuz. Đề xuất xây đường ống xuyên bán đảo Arab tới cảng hóa lỏng và xuất khẩu mới ở Jeddah bên bờ Biển Đỏ. Phương án khác là kéo đường ống xuống cảng Duqm của Oman, để khí Qatar có thể được đưa thẳng ra biển Arab.
Tuy nhiên, các tuyến đường ống cũng đầy rủi ro. Mọi tuyến qua đất liền đều phụ thuộc vào quan hệ với Saudi Arabia, vốn từng cắt đứt quan hệ ngoại giao và vận tải với Qatar trong nhiều năm. Đường ống cũng có thể trở thành mục tiêu của tên lửa và drone.
Vì vậy, ưu tiên trước mắt vẫn là mở lại eo biển. Theo cựu kỹ sư Al-Mohanadi, việc đầu tiên là đưa tuyến hàng hải này hoạt động trở lại; việc tiếp theo là tìm cơ chế để nó luôn mở.
Ai bảo đảm an ninh năng lượng?
Khủng hoảng Qatar đặt ra câu hỏi rộng hơn: ai sẽ bảo đảm an ninh cho những tuyến năng lượng sống còn? Nhiều thập niên, Mỹ đóng vai trò người bảo đảm thực tế của vùng Vịnh, với hệ thống căn cứ quân sự dày đặc. Tuy nhiên, các nước tiêu thụ năng lượng lớn ở châu Á, những bên phụ thuộc nhiều vào LNG và dầu Trung Đông, chịu sức ép phải đóng vai trò lớn hơn.
Đề xuất được nêu ra là lập quỹ bảo hiểm hàng hải đa phương, có sự hậu thuẫn của khu vực tư nhân và các chính phủ, để bảo hiểm cho tàu đi qua các vùng biển nguy hiểm như Hormuz. Tuy nhiên, bảo hiểm chỉ là một phần; điều thị trường cần hơn cả là niềm tin rằng tuyến đường sẽ không bị biến thành công cụ chiến tranh.
Rasheeda vẫn đi vòng ngoài khơi. Con tàu ấy không chỉ chở LNG mà chở cả nỗi bất an của nền kinh tế phụ thuộc vào xuất khẩu năng lượng, của các hãng tàu không muốn mạo hiểm thủy thủ, và của thế giới vẫn chưa có phương án thay thế đáng tin cậy cho những điểm nghẽn địa chính trị.
Với Qatar, con đường trở lại sẽ dài; với thị trường năng lượng toàn cầu, khủng hoảng là lời nhắc lạnh lùng: chỉ một eo biển bị khóa, cả hệ thống có thể chao đảo.
shared via nytimes,
