Nỗi lo lạm phát phủ bóng nghị sự G7
20/05/26
 |
| Kenzo Tribouillard/Agence France-Presse |
Chiến sự Iran đang đẩy giá năng lượng, lương thực và phân bón lên cao, buộc các nền kinh tế G7 tìm cách phối hợp để giảm cú sốc với tăng trưởng toàn cầu. Tuy nhiên, ngay lúc kêu gọi đoàn kết, Mỹ và châu Âu lại bất đồng sâu sắc về vấn đề nhạy cảm: có nên nới trừng phạt dầu mỏ Nga để hạ nhiệt giá dầu, dù điều đó có thể giúp Moscow hưởng lợi.
G7 họp giữa cú sốc kinh tế mới
Cuộc họp hai ngày của các bộ trưởng tài chính và thống đốc ngân hàng trung ương G7 tại Paris diễn ra trong bối cảnh kinh tế toàn cầu bị xáo trộn mạnh bởi chiến sự Iran. Cuộc xung đột do Mỹ và Israel dẫn đầu làm giá dầu biến động, thổi bùng lo ngại lạm phát và kéo giảm triển vọng tăng trưởng.
Tại tuyên bố chung, các quan chức G7 thừa nhận bất định kinh tế toàn cầu làm gia tăng rủi ro với cả tăng trưởng lẫn lạm phát, đặc biệt thông qua áp lực lên chuỗi cung ứng năng lượng, lương thực và phân bón. Những tác động này đánh mạnh nhất vào các nước dễ tổn thương, nơi người dân và doanh nghiệp ít dư địa chống đỡ giá cả tăng.
G7 nhấn mạnh việc khôi phục lưu thông tự do và an toàn qua eo biển Hormuz, cũng như đạt giải pháp bền vững cho xung đột, là điều cấp thiết.
Eo biển Hormuz trở thành nút thắt của thế giới
Eo biển Hormuz không chỉ là điểm nóng địa chính trị mà còn là một trong những mạch máu năng lượng quan trọng nhất toàn cầu. Khi chiến sự khiến dòng chảy dầu qua khu vực bị đe dọa, giá nhiên liệu lập tức trở thành rủi ro chung của cả thế giới.
Giá dầu cao tác động theo nhiều lớp. Người dân trả nhiều tiền hơn cho xăng, điện, sưởi ấm và hàng hóa vận chuyển. Doanh nghiệp đối mặt chi phí đầu vào tăng. Khi năng lượng và thực phẩm cùng tăng giá, lạm phát không còn là vấn đề của một ngành, mà lan sang toàn bộ nền kinh tế.
Quỹ Tiền tệ Quốc tế cảnh báo rằng nếu giá năng lượng tăng kéo dài, sức mua hộ gia đình có thể bị bào mòn mạnh, trong khi doanh nghiệp có nguy cơ phải đóng cửa. IMF cũng khuyến cáo các chính phủ cần thận trọng, tránh những biện pháp làm tăng nợ công hoặc khiến lạm phát tệ hơn.
Mỹ nới tay với dầu Nga, châu Âu bất bình
Bất đồng lớn nhất tại G7 xuất hiện khi Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho biết Washington sẽ cấp lần miễn trừ trừng phạt thứ ba cho Nga, cho phép nước này bán dầu vận chuyển bằng đường biển.
Lý do của Mỹ là thực dụng: tăng nguồn cung dầu quốc tế, giúp ổn định thị trường vật chất và hỗ trợ các nước nghèo đang chịu chi phí năng lượng cao. Ông Bessent nói biện pháp này chỉ mang tính tạm thời.
Song, với châu Âu, quyết định đó là bước lùi khó chấp nhận. 4 năm qua, Mỹ và châu Âu phối hợp gây sức ép lên Nga nhằm làm suy yếu nền kinh tế Moscow vì cuộc chiến tại Ukraine. Việc Mỹ đơn phương nới trừng phạt dầu Nga ngay trong lúc G7 cam kết “áp chi phí nghiêm khắc” lên Moscow khiến thông điệp chung bị suy yếu.
Roland Lescure, bộ trưởng Tài chính Pháp nhấn mạnh miễn trừ dầu Nga “không phải quyết định của G7” và nói không ai muốn Nga thu lợi bất ngờ. Ủy viên kinh tế EU Valdis Dombrovskis cũng cho rằng đây không phải thời điểm để giảm sức ép với Nga; nếu có gì cần làm, đó là tăng sức ép.
Chính sách trừng phạt rơi vào thế khó
Washington đang cùng lúc làm hai việc khó dung hòa: kêu gọi châu Âu siết trừng phạt Iran, trong khi chính Mỹ lại nới tay với Nga để hạ nhiệt giá dầu.
Sau cuộc họp G7, Bessent kêu gọi châu Âu mạnh tay hơn với Iran, bao gồm trừng phạt thêm các ngân hàng, công ty vỏ bọc và nhà tài trợ liên quan đến Tehran. Tuy nhiên, sự thiếu nhất quán trong cách Mỹ dùng trừng phạt có thể làm giảm hiệu quả phối hợp với đồng minh.
Alex Zerden, cựu quan chức Văn phòng Tình báo Tài chính và Chống khủng bố thuộc Bộ Tài chính Mỹ, nhận xét chính sách trừng phạt của Washington đang ngày càng đơn phương và mang tính giao dịch. Theo ông, việc nới trừng phạt Nga trong khi thúc G7 cứng rắn hơn với Iran tạo ra căng thẳng chính sách nội tại.
Điểm mấu chốt là các lệnh trừng phạt chỉ thật sự mạnh khi được phối hợp rộng. Khi đối thủ đã quen né tránh hạn chế của Mỹ, sự đồng thuận với đồng minh càng quan trọng.
Thị trường chưa được trấn an
Hiện chưa rõ các lệnh trừng phạt Iran có giúp mở lại eo biển Hormuz hay không; cũng chưa rõ việc nới trừng phạt dầu Nga có đủ sức kéo giá dầu xuống.
Từ khi chiến sự bắt đầu vào tháng 2, giá dầu phần lớn vẫn trên 100 USD/thùng và biến động mạnh. Từ năm 2007, nỗi lo lạm phát khiến nhà đầu tư bán trái phiếu kho bạc Mỹ, đẩy lợi suất trái phiếu kỳ hạn 30 năm lên mức cao nhất.
Diễn biến cho thấy thị trường không chỉ nhìn vào nguồn cung dầu trước mắt, mà còn định giá rủi ro dài hơn: chiến sự kéo dài, lạm phát dai dẳng, ngân hàng trung ương khó hạ lãi suất và chi phí vay toàn cầu duy trì ở mức cao.
Với các chính phủ, đây là môi trường khó xử. Nếu trợ giá năng lượng quá mạnh, ngân sách sẽ chịu áp lực và lạm phát có thể kéo dài; nếu để giá tăng hoàn toàn theo thị trường, hộ gia đình và doanh nghiệp dễ bị tổn thương, đặc biệt ở các nền kinh tế nghèo.
Năng lượng sạch trở lại như lá chắn kinh tế
Điểm đồng thuận còn lại tại G7 là các nền kinh tế phát triển cần giảm phụ thuộc vào dầu từ vùng Vịnh. Nhiều nước G7 tiếp tục thúc đẩy chương trình năng lượng tái tạo, không chỉ vì khí hậu mà còn vì an ninh kinh tế.
Mỹ dưới thời ông Trump không còn ưu ái mạnh các công nghệ năng lượng sạch như trước. Song với châu Âu, Canada và nhiều đồng minh khác, chiến sự Iran càng củng cố lập luận rằng năng lượng tái tạo, hạt nhân, điện khí hóa và chuỗi cung ứng khoáng sản quan trọng là vấn đề chiến lược.
Theo François-Philippe Champagne, bộ trưởng Tài chính Canada, đây là thách thức năng lượng lớn nhất trong một thế hệ và nói hệ thống năng lượng toàn cầu đang được thiết kế lại. Canada cũng muốn tăng xuất khẩu năng lượng sang châu Âu và châu Á, tận dụng thời điểm các nước tìm nguồn cung ổn định hơn.
Chương trình nghị sự bị chiến tranh chi phối
G7 còn bàn về khoáng sản quan trọng, chuỗi cung ứng do Trung Quốc chi phối và tiếp tục hỗ trợ Ukraine. Tuy nhiên, chiến sự Iran đã lấn át gần như toàn bộ chương trình nghị sự kinh tế. Khi giá dầu, lạm phát, trừng phạt Nga và eo biển Hormuz cùng xuất hiện trong một bàn đàm phán, mọi ưu tiên khác đều bị kéo về câu hỏi năng lượng.
Bất đồng Mỹ – châu Âu cho thấy cái khó của quản trị kinh tế toàn cầu trong thời chiến. Các nước muốn hạ giá dầu để bảo vệ người tiêu dùng, song không muốn làm giàu cho Nga. Họ muốn trừng phạt Iran, nhưng cũng cần tránh đẩy thị trường năng lượng vào hỗn loạn. Họ muốn kiềm chế lạm phát, nhưng không thể kiểm soát hoàn toàn các tuyến vận tải và chiến sự.
Vậy nên, cuộc họp G7 không đưa ra một lời giải dứt khoát mà cho thấy thực tế gai góc hơn: trong thế giới phụ thuộc sâu vào năng lượng toàn cầu, mỗi cuộc chiến khu vực có thể nhanh chóng trở thành bài toán lạm phát, ngân sách và tăng trưởng của cả thế giới.
shared via nytimes,
