Lạm phát ở Iceland chạm tới món ăn bình dân cuối cùng
01/04/26
 |
| Khoảng 20 năm trở lại đây, xúc xích trở thành biểu tượng và là một phần thiết yếu của thương hiệu du lịch Iceland. Ảnh: Sigga Ella |
Ở Iceland, xúc xích kẹp bánh mì từ lâu không chỉ là món ăn nhanh. Nó là thói quen, là ký ức, là thứ hiếm hoi còn giữ được vẻ bình dân trong một đất nước đắt đỏ. Nhưng khi món ăn “an toàn” nhất liên tục tăng giá, câu chuyện không còn dừng ở chiếc xúc xích. Nó trở thành tấm gương phản chiếu nền kinh tế, nơi lạm phát len vào những nghi thức thường nhật nhất của đời sống.
Món ăn nhỏ, câu chuyện lớn
Iceland từ lâu vốn là nơi ăn uống đắt đỏ. Quốc đảo Bắc Đại Tây Dương này phụ thuộc vào thực phẩm nhập khẩu, trong khi lạm phát kéo dài suốt nhiều năm, bất chấp nỗ lực kiềm chế của chính phủ. Giữa bối cảnh đó, xúc xích kẹp bánh mì, món ăn giản dị, nóng hổi, dễ mua và dễ no trở thành một trong số ít lựa chọn mà cả người giàu lẫn người nghèo đều có thể với tới. Nó là món ăn của học sinh, tài xế, công nhân, khách du lịch, người đi bơi về muộn hay những ai chỉ cần một bữa tối nhanh gọn trong giá lạnh.
Khi món ăn bình dân nhất không còn rẻ, người dân hiểu rằng lạm phát không còn là chỉ số kinh tế trừu tượng. Nó đã chạm vào túi tiền theo cách gần gũi nhất.
Khi món rẻ nhất cũng bắt đầu đắt
Một chiếc xúc xích tiêu chuẩn ở Iceland hiện có giá khoảng 750 krona, tức khoảng 6 USD. Ở khu vực Reykjavik, mức giá đó vẫn thấp hơn đáng kể so với kebab 17 USD hay pizza cỡ lớn 20 USD. Xét tương quan, xúc xích vẫn là món “hời” hiếm hoi. Nhưng vấn đề nằm ở xu hướng, không chỉ ở mặt bằng giá. Riêng tháng gần nhất, giá tiêu dùng ở Iceland cao hơn 5,2% so với cùng kỳ năm trước, gấp đôi mức trung bình của Liên minh châu Âu (EU). Giá xúc xích cũng đi theo quỹ đạo ấy, tăng dần ở các quầy trên khắp đất nước.
Tại Bæjarins Beztu Pylsur, quầy xúc xích nổi tiếng nhất Iceland, một địa chỉ gần như đã thành biểu tượng quốc gia, giá một chiếc xúc xích tăng từ 600 krona năm 2022 lên 880 krona hiện nay. Giám đốc điều hành của chuỗi này thừa nhận ông đã phải tăng giá trong vài năm qua nhiều hơn cả 20 năm trước cộng lại. Chi phí nguyên liệu tăng. Lương tăng. Chi phí vận hành doanh nghiệp tăng. Tất cả những áp lực ấy đều cộng vào món ăn vốn từng được xem là “rẻ và đủ tốt”.
Câu chuyện nghe rất quen thuộc trong thời kỳ lạm phát: doanh nghiệp nói không còn lựa chọn, người tiêu dùng nói họ không chịu nổi. Và cả hai đều đúng.
Xúc xích Iceland không chỉ là đồ ăn, nó là bản sắc
Sức nặng ở chỗ xúc xích Iceland không đơn thuần là món ăn đường phố. Nếu phải chọn một món gần với “quốc thực”, nhiều người Iceland có lẽ sẽ chọn xúc xích. Nó có vị riêng, được làm từ hỗn hợp thịt cừu và bò Iceland cùng một phần thịt lợn nhập khẩu, ăn kèm hành sống, hành phi, ketchup, mù tạt ngọt màu nâu và rémoulade. Một chiếc xúc xích “mọi thứ đầy đủ” ở Iceland vừa có tính thực dụng của đồ ăn nhanh, vừa có giá trị văn hóa của một nghi thức thường ngày.
Giống lát pizza 1 USD ở New York theo cách rất đặc biệt: không hào nhoáng, không sang trọng, nhưng bền bỉ, đáng tin và tốt hơn nhiều so với mức giá mà người ta kỳ vọng. Trong một đất nước nhỏ, lạnh, gió nhiều và không thật sự thuận tiện cho đi bộ hay giao thông công cộng, xúc xích là món ăn hoàn hảo của đời sống lưu động. Người dân mua ở trạm xăng, ăn bằng một tay khi di chuyển, hoặc ghé vào quầy quen thuộc như một thói quen ăn sâu vào nhịp sống.
Đó là lý do xúc xích không chỉ được tiêu thụ. Nó được sống cùng.
Khi lạm phát tác động đến thói quen thường nhật
Người dân Iceland vẫn tiếp tục ăn xúc xích. Họ vừa ăn vừa phàn nàn về giá. Một cặp đôi trẻ kể rằng họ từng nhớ thời thơ ấu, khi một chiếc xúc xích và nước ngọt chỉ khoảng 350 krona, chưa đến 3 USD. Bây giờ, họ vẫn ăn vài chiếc mỗi tuần, vẫn mê nó, vẫn coi chẳng món nào sánh bằng. Nhưng họ đồng thời nhận ra rằng việc “ăn xúc xích rồi than giá đắt” gần như trở thành thói quen quốc dân mới.
Chính tại đây, lạm phát lộ ra gương mặt thật. Nó không chỉ khiến người ta hoãn mua xe, cắt bớt kỳ nghỉ hay cân nhắc đầu tư. Nó làm méo mó cả những niềm an ủi nhỏ nhất. Nền kinh tế trở nên đắt đỏ không chỉ khi hàng xa xỉ tăng giá, mà khi những món bình thường cũng không còn cho cảm giác nhẹ nhõm. Khi một người về hưu nói xúc xích là thứ rẻ nhất ông có thể mua, vì một bữa ăn tại nhà hàng đã trở nên quá sức, thì ta hiểu đây không còn là câu chuyện ẩm thực. Đây là câu chuyện mức sống.
Sự bền bỉ của món ăn, và sự bào mòn của đời sống
Dù vậy, điều đáng chú ý là xúc xích Iceland vẫn chưa đánh mất vị thế. Nó vẫn là món phổ quát hiếm hoi trong một xã hội ngày càng đắt đỏ. Người dân vẫn tìm vì thói quen, vì ký ức, vì vị ngon thật sự, và vì so với phần còn lại của thị trường ăn uống, nó vẫn là lựa chọn chịu được. Đó là nghịch lý của lạm phát: ngay cả khi nó làm mọi thứ đắt hơn, lạm phát đồng thời khiến những món từng bình dân trở nên “hợp lý” tương đối, vì thế càng được bám víu chặt hơn.
Nhưng không nên nhầm bền bỉ với miễn nhiễm. Xúc xích ở Iceland vẫn còn đó, song nó còn đơn thuần là món ăn của tiện lợi và khoái khẩu mà trở thành chiếc nhiệt kế của nền kinh tế. Mỗi lần bảng giá nhích lên, người Iceland không chỉ thấy một món ăn đắt hơn. Họ thấy một đất nước nơi chi phí sống tiếp tục leo cao, nơi đồng tiền mua được ít hơn, và ngay cả những thứ thân thuộc nhất cũng không còn đứng ngoài vòng xoáy của lạm phát.
Một nền kinh tế thường bộc lộ sự bất ổn rõ nhất không phải ở thị trường tài chính hay bài phát biểu của ngân hàng trung ương, mà ở những món đồ nhỏ người dân mua hằng ngày. Ở Iceland, một trong những dấu hiệu dễ thấy nhất có lẽ không nằm ở bảng chỉ số. Nó nằm trong chiếc bánh mì kẹp xúc xích nóng hổi, vẫn ngon, vẫn quen, nhưng đang lặng lẽ đắt thêm từng chút một.
shared via nytimes,
