Chiến sự Iran mở đường cho vũ khí Hàn Quốc
03/04/26
 |
| Hệ thống phòng không Cheongung-II Hàn Quốc được trưng bày năm ngoái. Các công ty quốc phòng của nước này đang nhanh chóng mở rộng sang các lĩnh vực mới, trong khi các công ty Mỹ đang chật vật đáp ứng nhu cầu từ nhiều cuộc xung đột. Ảnh: Chris Jung/NurPhoto |
Màn thử lửa đúng lúc
Cheongung-II, hệ thống phòng không do công ty Hàn Quốc LIG Nex1 sản xuất, trước đây chưa từng được thử trong chiến đấu thực. Nhưng tháng trước, khi Iran phóng loạt tên lửa đạn đạo vào Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, hệ thống này được cho là đã bắn hạ 29 trong số 30 mục tiêu mà nó nhắm tới. Dù chỉ xử lý phần nhỏ trong tổng số tên lửa và drone bị đánh chặn tháng đầu chiến sự, kết quả vẫn gây tiếng vang từ Dubai tới Seoul.
Trong lĩnh vực quốc phòng, không có quảng cáo nào hiệu quả bằng chiến trường. Hệ thống vũ khí có thể trình diễn hoàn hảo ở thao trường suốt nhiều năm chưa chắc thuyết phục được khách hàng. Nhưng chỉ cần một lần hoạt động hiệu quả trong xung đột thật, mọi thứ thay đổi. Cheongung-II vừa có được điều mà nhiều loại vũ khí phải mất hàng thập niên mới giành nổi: uy tín chiến đấu.
Thị trường đang tìm lựa chọn ngoài nước Mỹ
Sự nổi lên của Hàn Quốc là hệ quả của một vấn đề trong thị trường quốc phòng phương Tây: Mỹ vẫn là nhà cung cấp được thèm muốn nhất, nhưng không còn là nhà cung cấp dễ tiếp cận nhất. Sau cuộc chiến Ukraine, nhu cầu tại châu Âu đối với hệ thống phòng không tăng vọt. Lockheed Martin và Raytheon đều đang hoạt động ở mức tối đa hoặc gần tối đa, dù đã hứa mở rộng sản xuất trong những năm tới. Nhưng “mở rộng” trong công nghiệp quốc phòng không bao giờ là chuyện tức thời.
Trong khi đó, khách hàng không thể chờ mãi. Một số quốc gia phải đợi nhiều năm mới nhận được hệ thống phòng không Mỹ do tồn đọng đơn hàng. Thụy Sĩ thậm chí được thông báo. năm hệ thống Patriot họ đặt mua sẽ bị giao chậm nhiều năm vì Ukraine được ưu tiên. Khi lá chắn phòng không trở thành nhu cầu cấp bách, sự chậm trễ không chỉ là phiền toái thương mại. Nó là rủi ro chiến lược.
Ở đó, Hàn Quốc bước vào với lời đề nghị rất thực dụng: rẻ hơn, giao nhanh hơn, và sẵn sàng chia sẻ sản xuất hơn.
Rẻ hơn không còn đồng nghĩa với kém hơn
Sức hấp dẫn của vũ khí Hàn Quốc nằm ở phép tính rất đơn giản. Một tên lửa đánh chặn Cheongung-II có giá khoảng 1 triệu USD; một quả Patriot PAC-3 của Mỹ vào khoảng 4 triệu USD. Khi chiến tranh hiện đại ngày càng bị bào mòn bởi những làn sóng drone và tên lửa giá rẻ, khoảng cách chi phí ấy trở nên đặc biệt quan trọng. Không phải quốc gia nào cũng đủ ngân sách để duy trì một lá chắn bằng toàn bộ công nghệ đắt đỏ nhất của Mỹ.
Dĩ nhiên, Cheongung-II không phải bản sao của Patriot, càng không thay thế hoàn toàn được Patriot hay THAAD. Nó đánh chặn ở độ cao thấp hơn và xử lý loại mục tiêu khác. Tại UAE, cả ba hệ thống cùng được triển khai. Nhưng chính điều đó lại làm rõ vai trò của Hàn Quốc: không phải lật đổ ngay lập tức hệ thống vũ khí Mỹ, mà chen vào những khoảng trống Mỹ để lại: về giá, tốc độ bàn giao, khả năng bổ sung nhanh cho mạng lưới phòng thủ.
Trong thị trường quốc phòng, đôi khi không cần phải tốt nhất ở mọi phương diện. Chỉ cần đủ tốt, đủ nhanh và đủ sẵn hàng.
Hàn Quốc không chỉ bán vũ khí, họ bán cả năng lực công nghiệp
Một điểm khác khiến các công ty Hàn Quốc hấp dẫn là họ sẵn sàng xây nhà máy ở nước ngoài và chia sẻ bí quyết sản xuất, trong khi các tập đoàn Mỹ thường giữ chặt tài sản trí tuệ. Điều này không chỉ giúp khách hàng mua được vũ khí. Nó giúp họ mua được cảm giác “chủ quyền quốc phòng”, tức khả năng tự sản xuất, tự bảo trì và tự mở rộng năng lực về sau. Với nhiều nước, đặc biệt ở châu Âu và Trung Đông, lời mời đó có sức hấp dẫn lớn không kém bản thân món hàng.
Hanwha Aerospace là minh họa rõ ràng. Công ty này không chỉ sản xuất hệ thống pháo phản lực Chunmoo và linh kiện cho Cheongung-II, mà còn ký hàng loạt hợp đồng mới, từ hỗ trợ Tây Ban Nha phát triển pháo tự hành đến xây nhà máy xe bọc thép ở Romania. Trong bốn năm qua, Hanwha đã ký hơn 15 tỷ USD hợp đồng với Estonia, Na Uy và Ba Lan. LIG Nex1 cũng chứng kiến doanh thu xuất khẩu tăng từ 82,6 tỷ won năm 2021 lên 921,8 tỷ won năm 2025, đồng thời giành các hợp đồng lớn tại UAE, Ả Rập Saudi và Iraq.
Đây không còn là vài thương vụ lẻ. Đây là dấu hiệu của một ngành công nghiệp đang thật sự bước lên.
Cỗ máy quốc phòng Hàn Quốc được xây từ rất lâu
Sẽ là nhầm lẫn nếu cho rằng thành công này chỉ là hệ quả của một cuộc chiến gần đây. Năng lực quốc phòng Hàn Quốc bắt nguồn từ những quyết định từ thập niên 1970, khi Seoul đối mặt mối đe dọa sống còn từ Triều Tiên và khủng hoảng việc Mỹ rút bớt quân. Tổng thống Park Chung-hee khi đó quyết tâm xây dựng ngành công nghiệp quốc phòng từ con số không, huy động các chaebol, những tập đoàn khổng lồ như Hyundai và Samsung tham gia.
Đó là lợi thế mà phương Tây khó sao chép nhanh. Các chaebol vừa sản xuất thiết bị quân sự, vừa làm thiết bị công nghiệp dân dụng. Hyundai sản xuất cả xe bọc thép lẫn ô tô. Samsung từng chế tạo radar quân sự trước khi Hanwha mua lại bộ phận này. Sự tích hợp dọc ấy giúp Hàn Quốc có sẵn quy mô, năng lực sản xuất và chuỗi cung ứng linh hoạt giữa dân sự với quân sự. Trong khi đó, các công ty Mỹ, sau nhiều thập niên đơn hàng thất thường kể từ sau Chiến tranh Lạnh, lại ngần ngại đầu tư vào nhà máy mới.
Mỹ đang cố tăng công suất. Lockheed muốn nâng sản lượng PAC-3 từ khoảng 600 quả mỗi năm lên 2.000 vào năm 2030. Raytheon cũng hứa tăng tốc. Nhưng lời hứa đối diện với thực tế khó xử hơn: nhiều khâu sản xuất Mỹ phụ thuộc chuỗi cung ứng toàn cầu, thời gian chờ linh kiện dài, thậm chí bị ảnh hưởng bởi việc Trung Quốc hạn chế xuất khẩu đất hiếm. Lockheed cho biết lắp ráp một quả PAC-3 chỉ mất sáu tuần, nhưng gom đủ linh kiện có thể mất tới ba năm.
Trong công nghiệp quốc phòng, “đắt” chưa chắc là vấn đề lớn nhất. “Chậm” mới là vấn đề chết người.
Bước ngoặt kiểu Nhật Bản?
Công nghiệp quốc phòng Hàn Quốc hiện nay với hàng điện tử Nhật Bản thập niên 1970 và 1980 có nhiều điểm tương đồng. Khi đó, các nhà sản xuất Mỹ từng coi sản phẩm Nhật là bản sao rẻ tiền, tới khi chúng liên tục làm tốt hơn hàng Mỹ ở nhiều phân khúc. Có thể ngành quốc phòng Hàn Quốc đang đứng trước một điểm bẻ gãy tương tự.
Điều này không đồng nghĩa Hàn Quốc soán ngôi Mỹ. Vũ khí Mỹ vẫn có uy tín chiến đấu sâu hơn, tích hợp dữ liệu tốt hơn và được săn đón rộng hơn. Nhưng thế độc quyền mềm mà các tập đoàn Mỹ từng nắm trong lĩnh vực phòng không phương Tây có thể đang bị bào mòn. Và một khi khách hàng đã có lựa chọn thứ hai đủ tin cậy, thị trường sẽ không còn vận hành như trước nữa.
Chiến tranh tàn nhẫn, nhưng rất giỏi chọn ra bên hưởng lợi
Chiến sự với Iran đang phơi bày nhiều điều: lỗ hổng phòng không, giới hạn công suất công nghiệp phương Tây và sức nặng ngày càng lớn của các cuộc chiến tiêu hao bằng tên lửa và drone. Nhưng lại lộ ra một bên thắng cuộc ít được nói tới: ngành quốc phòng Hàn Quốc. Không phải vì Seoul gây ra cuộc chiến, mà vì họ đã chuẩn bị đúng thứ thị trường cần vào đúng lúc thị trường thấy mình không còn đủ lựa chọn.
Nếu xu hướng này tiếp diễn, khoảnh khắc Cheongung-II bắn hạ loạt tên lửa đầu tiên ở UAE có thể sẽ được nhớ như nhiều khoảnh khắc biểu tượng khác trong lịch sử công nghiệp: không phải thời điểm sản phẩm được phát minh, mà là lúc thế giới buộc phải thừa nhận người chơi mới đã thật sự bước vào bàn cờ.
shared via nytimes,
