Dầu Iran chảy lại, nhưng eo Hormuz vẫn đầy rủi ro
24/06/26
 |
| Các tàu chở dầu thô, hàng rời và các loại tàu khác neo đậu tại Muscat, Oman, gần eo biển Hormuz. Ảnh: Elke Scholiers |
Eo biển mở lại, nhưng chưa thông suốt
Tuần trước, khi Mỹ dỡ phong tỏa hải quân đối với Iran, eo biển Hormuz – tuyến vận tải trọng yếu của dầu thô toàn cầu chứng kiến lượng tàu qua lại tăng rõ rệt. Trong số đó, nhiều tàu chở dầu Iran. Diễn biến này xảy ra vào thời điểm các quan chức Mỹ và Iran vẫn cố thu hẹp những bất đồng lớn trên bàn đàm phán.
Tuyến trung tâm của eo biển, lâu nay được tàu thương mại sử dụng, hiện dày đặc thủy lôi. Vì vậy, các công ty vận tải phải chọn một trong hai lối đi thay thế: tuyến phía nam gần bờ biển Oman, hoặc tuyến phía bắc sát bờ Iran.
Theo Kpler, công ty dữ liệu hàng hải toàn cầu, từ thứ Bảy đến thứ Hai, 109 tàu đi qua eo biển, con số lớn nhất kể từ cuối tháng 2, khi chiến tranh bắt đầu. Dù vậy, lưu lượng này vẫn thấp xa so với hơn 130 tàu mỗi ngày trước chiến tranh. Theo Tổ chức Hàng hải Quốc tế, vẫn còn 500–600 tàu mắc kẹt chờ đi qua.
Bức tranh vận tải trong khu vực vẫn không đầy đủ. Một số tàu đi qua tắt thiết bị phát tín hiệu định vị, khiến việc theo dõi khó khăn. Nhưng dữ liệu hiện có cho thấy dầu Iran đang trở lại thị trường nhanh hơn.
Iran trở lại cuộc chơi
Nguyên nhân quan trọng của lưu lượng tăng là các tàu liên quan đến Iran chở dầu thô sang châu Á qua tuyến phía bắc, gần đảo Larak. Theo Commodities at Sea thuộc S&P Global, ít nhất 12 tàu chở dầu thô Iran hướng tới châu Á.
Michelle Wiese Bockmann, chuyên gia tình báo hàng hải về dòng dầu bị trừng phạt tại Windward, nói về Iran: “Họ đã thực sự trở lại làm ăn”. Ngoài tàu Iran, các tàu thuộc công ty có trụ sở tại Trung Quốc, Pakistan và Ấn Độ cũng được ghi nhận đi theo tuyến phía bắc.
Hôm Thứ Hai, sau khi chính quyền Trump cho biết tạm thời dỡ bỏ các lệnh trừng phạt dầu mỏ đối với Iran, dòng dầu cùng nguồn tiền Iran thu được có thể tăng. Trong nhiều năm, Tehran buộc phải bán dầu với giá chiết khấu.
Trong khi đó, tuyến phía nam, gần Oman và dưới sự giám sát của Hải quân Mỹ, cũng nhộn nhịp hơn. Theo Windward, thứ Bảy, MSC Qingdao – tàu container đi qua theo tuyến này vẫn bật thiết bị theo dõi vị trí. Hôm thứ Hai, Đại úy Tim Hawkins, người phát ngôn Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ cho biết: “Lực lượng Mỹ vẫn hiện diện và cảnh giác nhằm hỗ trợ tự do hàng hải”.
Dầu ra khỏi vùng Vịnh, nhưng phục hồi còn mong manh
Dầu thô đang thoát khỏi vùng Vịnh nhiều hơn, góp phần kéo giá toàn cầu đi xuống. Theo S&P Global, lượng dầu ước tính bị giữ trong Vịnh Ba Tư giảm xuống 103 triệu thùng, từ hơn 150 triệu thùng vào một tuần trước.
Việc nhiều nhà vận hành chọn tuyến phía nam cho thấy sự phớt lờ chỉ thị của Iran cuối tuần trước về việc tàu bè phải đi qua vùng biển nước này. Dimitris Ampatzidis, quản lý rủi ro tại Kpler, nói: “Rất nhiều nhà vận hành không quan tâm Iran nói gì về cách đi qua eo biển”.
Tuy vậy, đà phục hồi rất dễ đảo chiều và chỉ có thể duy trì nếu Iran không tấn công tàu thuyền. Ông Ampatzidis cảnh báo: “Nếu chính quyền Iran nhắm vào một số tàu, chúng ta có thể ngay lập tức thấy lưu lượng sụp đổ trở lại”.
Đồng thời, tình trạng con người trên biển cũng cấp bách. Hôm thứ Ba, Tổ chức Hàng hải Quốc tế, cơ quan thuộc Liên Hợp Quốc, cho biết bắt đầu kế hoạch sơ tán 11.000 thuyền viên bị mắc kẹt trong Vịnh Ba Tư qua tuyến phía nam. Nhiều người đã ở đó hơn ba tháng. Chiến dịch này sẽ được phối hợp với Iran, Oman, các quốc gia ven biển khác trong khu vực, Mỹ và ngành hàng hải.
Rủi ro giảm, nhưng doanh nghiệp vẫn dè chừng
Chủ nhật vừa rồi, Trung tâm Thông tin Hàng hải Chung, đơn vị theo dõi nguy cơ trên các tuyến vận tải rủi ro cao, hạ mức rủi ro khi đưa tàu qua eo Hormuz xuống “trung bình”. Động thái này theo sau thỏa thuận Mỹ – Iran về việc ngừng giao tranh và bắt đầu 60 ngày đàm phán.
Trung tâm khuyến nghị tàu thuyền xem xét nối lại lộ trình hàng hải bình thường, nhưng vẫn phải duy trì cảnh giác; đồng thời cảnh báo tình trạng can thiệp tín hiệu GPS và “hoạt động quân sự rộng hơn trong khu vực” vẫn đòi hỏi thận trọng.
Vì vậy, một số công ty lớn chưa vội hành động. Harry Vafias, CEO Stealth Gas, cho biết ba tàu của công ty bị mắc kẹt trong Vịnh Ba Tư hơn ba tháng. Theo ông, quá nhiều điều chưa chắc chắn, từ nguy cơ thủy lôi đến thông điệp trái ngược về tình trạng eo biển. Ông bình luận: “Mỹ nói eo biển mở, còn Iran nói đóng”.
Hapag-Lloyd, hãng tàu Đức, có bốn tàu và khoảng 90 thuyền viên bị mắc kẹt trong Vịnh Ba Tư tính đến thứ Sáu. Người phát ngôn Tim Seifert cho biết công ty chỉ cho tàu đi qua khi đội an ninh đánh giá tình hình đủ an toàn.
Câu hỏi sau 60 ngày
Điều gì xảy ra sau cửa sổ đàm phán vẫn chưa rõ. Thứ Ba, trong tuyên bố chung , Iran và Oman dường như xác nhận đang thảo luận khả năng áp phí quá cảnh, đồng thời nhấn mạnh “quyền chủ quyền đối với vùng lãnh hải tại eo Hormuz”.
Các lãnh đạo vận tải biển cảnh báo khoản phí như vậy có thể gây tổn hại lớn cho thương mại toàn cầu, vốn dựa trên giả định hàng hóa được di chuyển tự do qua các tuyến đường thủy quốc tế.
Vì vậy, dầu Iran có thể đã chảy lại, và giá dầu có thể dịu bớt. Nhưng eo Hormuz vẫn chưa trở lại bình thường. Thủy lôi, tuyến đi phức tạp, tín hiệu GPS bị can thiệp, nguy cơ quân sự và khả năng áp phí quá cảnh khiến tuyến huyết mạch này vẫn là điểm rủi ro lớn đối với doanh nghiệp, hãng tàu và thị trường năng lượng.
shared via nytimes,
