Chiến thuật mới của IRS trong vụ Meta mở thêm mặt trận trong cuộc chiến thuế doanh nghiệp
25/02/26
 |
| Trụ sở Washington của Sở Thuế vụ Mỹ (IRS), cơ quan cho biết Meta nợ gần 16 tỷ USD tiền thuế và tiền phạt chưa nộp. Ảnh: Haiyun Jiang |
Tranh chấp hàng chục tỷ USD báo hiệu bước ngoặt
Một cuộc tranh chấp thuế trị giá nhiều tỷ USD giữa Meta và Sở Thuế vụ Mỹ (IRS) đang cho thấy sự thay đổi đáng kể trong cách cơ quan này xử lý các chiến lược chuyển lợi nhuận ra nước ngoài của các tập đoàn lớn.
Sau nhiều năm chật vật trong việc ngăn chặn các tập đoàn như Amazon, Microsoft hay Coca-Cola chuyển hàng nghìn tỷ USD lợi nhuận sang các “thiên đường thuế” ở những hòn đảo xa xôi, IRS hiện đang triển khai lập luận pháp lý mới trong vụ kiện với Meta. Nếu thành công, theo một số cố vấn thuế, cơ quan này có thể thu hồi hàng trăm tỷ USD tiền thuế từ các tập đoàn đa quốc gia.
Các kiểm toán viên của IRS đã theo đuổi Meta suốt khoảng một thập kỷ, cho rằng công ty đã định giá thấp các nhãn hiệu, hợp đồng khách hàng, giấy phép phần mềm và nhiều quyền sở hữu trí tuệ khác khi chuyển chúng ra nước ngoài. Lập luận mới của cơ quan thuế dựa trên lợi nhuận thực tế mà Meta tạo ra ở nước ngoài kể từ thời điểm đó. Họ cho rằng Meta đã không báo cáo khoảng 54 tỷ USD thu nhập và hiện nợ gần 16 tỷ USD tiền thuế truy thu cùng tiền phạt.
Tháng 12/2025, Meta khởi kiện IRS lên Tòa án Thuế Mỹ nhằm ngăn chặn nỗ lực này. Đây được xem là một trong những cuộc chiến thuế lớn nhất giữa cơ quan thuế và doanh nghiệp trong lịch sử Mỹ.
Thách thức trong bối cảnh IRS suy yếu
Tuy nhiên, chưa rõ định hướng mới của IRS dưới nhiệm kỳ thứ hai của Tổng thống Donald Trump có làm suy yếu nỗ lực này hay không. Cơ quan này đã mất hơn 1/4 nhân sự, rút lại các chỉ đạo yêu cầu siết chặt những “lá chắn thuế” mang tính tấn công và để một số hoạt động kiểm toán khác bị đình trệ.
Chiến thuật mới của IRS trong vụ Meta phản ánh quan điểm từng được chuyên gia tư vấn thuế Stephen Curtis trình bày trước Ủy ban Ngân sách Thượng viện năm 2024. Ông lập luận rằng các điều khoản trong Bộ luật Thuế từ năm 1986 vốn có thể hạn chế việc chuyển lợi nhuận ra nước ngoài, nhưng cơ quan thuế đã không thực thi đầy đủ.
Ông Curtis nói: “IRS có nhiều công cụ trong tay mà họ đã không sử dụng trong suốt vài thập kỷ qua.” Ông từng làm cố vấn thuế tại hai hãng kiểm toán lớn, trong đó có EY – đơn vị từng tư vấn cho Meta về cấu trúc đang bị IRS thách thức, dù ông không trực tiếp tham gia giao dịch này.
Curtis đã công bố hơn chục phân tích chi tiết về những công ty mà ông cho là đã định giá thấp quyền sở hữu trí tuệ chuyển ra nước ngoài, bao gồm Meta, Google, Apple, eBay, Microsoft và PayPal. Ông ước tính tổng nghĩa vụ tiềm năng của nhóm này có thể lên tới gần 700 tỷ USD tiền thuế truy thu, lãi và tiền phạt.
Google cho biết không đồng tình với các nhận định đó. Meta, Apple, Microsoft và PayPal từ chối bình luận; eBay không phản hồi yêu cầu cung cấp ý kiến. Đại diện IRS cũng không bình luận về vụ việc.
“Double Irish” và cấu trúc chuyển lợi nhuận
Nguồn gốc tranh chấp bắt đầu từ năm 2010, khi Meta – khi đó còn mang tên Facebook – thiết lập loạt chiến lược cắt giảm thuế.
Giống như nhiều tập đoàn lớn của Mỹ, Meta đặt trụ sở châu Âu tại Dublin, Ireland – khu vực được mệnh danh là “Silicon Docks” vì sự hiện diện dày đặc của các công ty công nghệ. Thuế suất doanh nghiệp 12,5% của Ireland (nay đã tăng lên 15% đối với doanh nghiệp lớn), cùng lực lượng lao động nói tiếng Anh và có trình độ, khiến nơi đây trở thành điểm đến hấp dẫn.
Quan trọng hơn, Ireland cho phép các công ty chuyển lợi nhuận sang những nơi như Bermuda, Quần đảo Cayman hay Isle of Man để tiếp tục giảm thuế toàn cầu. Meta cấp phép sử dụng tài sản trí tuệ cho một công ty con tại Ireland, nhưng vì mục đích thuế, công ty này được quản lý từ Cayman – nơi không đánh thuế thu nhập doanh nghiệp. Đơn vị này sau đó thu tiền bản quyền từ chi nhánh tại Dublin.
Cấu trúc này, cùng với Google và Microsoft, được gọi là “Double Irish”. Năm 2014, Ireland tuyên bố chấm dứt dần mô hình này, nhưng các cấu trúc hiện hữu được phép duy trì.
Khi Meta chuyển các quyền sở hữu trí tuệ ra nước ngoài, công ty con tại Ireland đồng ý trả khoảng 6 tỷ USD cho công ty mẹ tại Mỹ – con số được cho là phản ánh lợi nhuận tương lai dự kiến tại thị trường quốc tế.
Giờ đây, IRS chỉ ra rằng trong những năm sau 2010, Meta đã kiếm được lợi nhuận cao hơn hàng chục tỷ USD so với dự báo ban đầu.
Cuộc chiến pháp lý mới
Trong hồ sơ tòa án, luật sư của Meta cho rằng IRS đang cố “cắn thêm một miếng táo thứ hai”. Cơ quan này trước đó từng tranh cãi về cách định giá tài sản chuyển ra nước ngoài. Tháng 5/2025, một thẩm phán Tòa án Thuế phần lớn đứng về phía Meta, kết luận tập đoàn có định giá thấp nhưng ở mức thấp hơn nhiều so với yêu cầu của IRS.
Meta hiện viện dẫn nguyên tắc pháp lý “collateral estoppel”, tức không cho phép tranh luận lại vấn đề đã được tòa án phán quyết – tương tự như nguyên tắc không xét xử hai lần.
Trong nhiều năm qua, các chính phủ khác như Italy, Ireland, Anh và Thổ Nhĩ Kỳ cũng đã thách thức các khía cạnh trong cấu trúc thuế quốc tế của Meta.
Lập luận hiện tại của IRS – dựa trên lợi nhuận thực tế thay vì chỉ dự báo quá khứ – xuất phát từ một đạo luật năm 1986. Trước đây, cơ quan thuế ngần ngại sử dụng điều khoản này do phản ứng từ doanh nghiệp. Tuy nhiên, vào những ngày cuối nhiệm kỳ của chính quyền Biden, IRS ban hành bản ghi nhớ yêu cầu kiểm toán viên bắt đầu áp dụng cách phân tích này đối với các chiến lược thuế ra nước ngoài. Các cố vấn doanh nghiệp cho biết kiểm toán viên đang dần đưa lập luận này vào các vụ tranh chấp.
Bối cảnh luật thuế thay đổi
Sau năm 2017, khi Tổng thống Trump ký Đạo luật Cắt giảm Thuế và Việc làm, một số cấu trúc như của Meta đã thay đổi. Luật mới giảm thuế suất doanh nghiệp xuống 21%, đồng thời áp dụng mức thuế tối thiểu đối với một số lợi nhuận ở nước ngoài. Đồng thời, luật này tạo ra mức thuế thấp hơn đối với lợi nhuận nội địa liên quan đến xuất khẩu, thực tế tạo ra “thiên đường thuế” trong nước cho một số loại thu nhập. Kết quả là một số tập đoàn, trong đó có Meta và Google, đã chuyển tài sản trí tuệ trở lại Mỹ.
IRS cũng đang thách thức một cấu trúc khác liên quan đến công ty con tại Brazil, giúp Meta tiết kiệm hơn 360 triệu USD. Kiểm toán viên cho rằng cấu trúc này thiếu mục đích kinh doanh thực chất, viện dẫn “học thuyết bản chất kinh tế” đã tồn tại trong Bộ luật Thuế gần 16 năm nhưng ít được áp dụng do những hạn chế do giới luật sư doanh nghiệp vận động đưa vào.
Một trong những luật sư từng thúc đẩy thành công các hạn chế đó, Cary Pugh, hiện là thẩm phán Tòa án Thuế Mỹ. Bà từng chủ trì vụ tranh chấp trước đó của Meta và ra phán quyết phần lớn có lợi cho tập đoàn, và hiện đang giám sát vụ kiện mới.
Cuộc đối đầu này vì thế không chỉ là tranh chấp giữa một tập đoàn công nghệ và cơ quan thuế, mà còn có thể định hình lại cách chính phủ Mỹ xử lý vấn đề chuyển lợi nhuận ra nước ngoài trong nhiều năm tới.
shared via nytimes,
