Nhật Bản nâng lãi suất lên mức cao nhất 31 năm để chặn lạm phát chiến tranh
17/06/26
 |
| Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi tại Tokyo. Chương trình chi tiêu của chính phủ Nhật Bản đang đối mặt với áp lực từ lãi suất tăng cao. Ảnh: Jiji Press |
Ngân hàng Trung ương Nhật Bản vừa gia nhập nhóm các ngân hàng trung ương lớn trên thế giới trong làn sóng tăng lãi suất nhằm ngăn chặn nguy cơ lạm phát tăng vọt do chi phí năng lượng leo thang từ cuộc chiến tại Trung Đông.
Hôm thứ Ba, cơ quan này thông báo nâng lãi suất chuẩn thêm 0,25 điểm phần trăm, lên 1%, mức cao nhất trong 31 năm. Ngân hàng Trung ương Nhật Bản cho biết áp lực lạm phát từ giá dầu thô tăng là lý do chính khiến họ hành động, đồng thời khẳng định sẽ tiếp tục nâng lãi suất nếu cần, trong khi theo dõi diễn biến giá cả và nền kinh tế nói chung.
Cú sốc từ eo biển Hormuz
Nhật Bản, giống nhiều nền kinh tế khác, đang chuẩn bị đối mặt với đợt tăng giá dầu, khí đốt và hàng hóa do eo biển Hormuz bị đóng cửa. Thỏa thuận giữa Mỹ và Iran nhằm mở lại tuyến hàng hải này có thể đem lại phần nào sự hạ nhiệt cho thị trường, nhưng các nhà kinh tế cho rằng sức ép từ chiến tranh sẽ sớm xuất hiện trong dữ liệu giá của Nhật Bản ngay trong tháng này. Tình trạng căng thẳng chuỗi cung ứng và lạm phát cao cũng có thể kéo dài đến cuối năm.
Phó thống đốc Ngân hàng Trung ương Nhật Bản Shinichi Uchida cho biết thỏa thuận mở lại eo biển Hormuz đã giảm bớt rủi ro cho kinh tế Nhật Bản, nhưng triển vọng vẫn rất bất định. Theo ông, chưa thể biết chuỗi cung ứng sẽ phục hồi nhanh đến đâu và tình hình tiếp theo sẽ diễn biến thế nào.
Động thái của Nhật Bản phản ánh bài học từ năm 2022, khi xung đột Nga – Ukraine gây gián đoạn lớn với dòng chảy năng lượng toàn cầu. Khi đó, Ngân hàng Trung ương châu Âu ban đầu coi lạm phát là “tạm thời” và chậm nâng lãi suất, trước khi lạm phát khu vực đồng euro vượt 10%. Lần này, các ngân hàng trung ương muốn hành động sớm hơn để tránh rơi vào thế bị động.
Áp lực từ đồng yên suy yếu
Quyết định tăng lãi suất đặt Nhật Bản vào thế khó về chính trị. Từ đầu năm 2024, Ngân hàng Trung ương Nhật Bản đã từng bước rời bỏ chính sách lãi suất siêu thấp, thậm chí âm, vốn kéo dài nhiều thập niên. Lạm phát do chuỗi cung ứng hậu đại dịch và các cú sốc địa chính trị tạo ra đã cho cơ quan này lý do để thay đổi chính sách tiền tệ.
Tuy nhiên, Thủ tướng Sanae Takaichi, người lên nắm quyền hồi tháng 10 năm ngoái, ủng hộ đồng yên yếu và lãi suất thấp. Đồng yên yếu lâu nay giúp hàng xuất khẩu Nhật Bản rẻ hơn trên thị trường quốc tế. Chương trình kinh tế gồm kích thích tài khóa, giảm thuế và tăng chi tiêu quốc phòng, cũng cần nguồn ngân sách lớn, trong khi chi phí vay cao sẽ khiến kế hoạch này khó duy trì hơn.
Dù vậy, môi trường bên ngoài Nhật Bản đã thay đổi mạnh. Từ tháng 2, việc eo biển Hormuz bị đóng cửa khiến Nhật Bản gần như bị cắt khỏi Trung Đông, khu vực cung cấp khoảng 90% dầu thô nhập khẩu của nước này. Nhiều doanh nghiệp Nhật Bản đã chuẩn bị tăng giá trong các tháng tới do thiếu naphtha, phụ phẩm dầu mỏ được sử dụng trong nhiều lĩnh vực, từ mực công nghiệp đến bao bì nhựa.
Cùng lúc, đồng yên lao dốc so với USD, có thời điểm vượt 160 yên đổi 1 USD lần đầu trong gần hai năm. Đồng tiền yếu khiến hàng nhập khẩu, từ nhiên liệu đến thực phẩm, trở nên đắt đỏ hơn. Bộ Tài chính Nhật Bản đã chi hàng chục tỷ USD để mua yên nhằm hỗ trợ tỷ giá, nhưng kết quả hạn chế. Điều này củng cố quan điểm nâng lãi suất là cách hiệu quả hơn để thu hẹp khoảng cách với lãi suất Mỹ và giảm áp lực lên đồng yên.
Tăng lãi suất bất chấp mong muốn của thủ tướng
Áp lực từ Mỹ cũng góp phần làm quyết định tăng lãi suất trở nên khó tránh. Hồi tháng 5, trong chuyến thăm Tokyo, Scott Bessent, Bộ trưởng Tài chính Mỹ bày tỏ sự không hài lòng trước việc đồng yên suy yếu, đồng thời cho rằng Ngân hàng Trung ương Nhật Bản cần được tự do hành động, không chịu áp lực chính trị nhằm giữ lãi suất thấp.
Theo Naohiko Baba, Kinh tế trưởng Nhật Bản tại Barclays, Thủ tướng Takaichi vẫn có niềm tin sâu sắc vào lợi ích của đồng yên yếu và lãi suất thấp. Nhưng khi áp lực từ Mỹ gia tăng, đồng yên giảm mạnh và lạm phát chiến tranh cận kề, bà gần như không còn lựa chọn nào khác ngoài việc chấp nhận động thái của ngân hàng trung ương.
Sau quyết định này, chỉ số Nikkei 225 có lúc vượt 70.000 điểm lần đầu tiên trước khi hạ nhiệt và đóng cửa tăng nhẹ. Thị trường dường như nhìn nhận việc tăng lãi suất là tín hiệu Nhật Bản đang cố kiểm soát rủi ro lạm phát trước khi cú sốc năng lượng trở nên nghiêm trọng hơn.
shared via nytimes,
