Dầu vùng Vịnh chưa thể phục hồi nhanh dù eo biển Hormuz hé mở
22/06/26
 |
| Ông Yasir O. Al-Rumayyan, chủ tịch của Saudi Aramco, tại Riyadh, Ả Rập Saudi. Ảnh: Future Investment Initiative Media Center |
Dầu đang bắt đầu rời Vịnh Ba Tư khi một số tàu mắc kẹt tận dụng thỏa thuận đình chiến mong manh giữa Mỹ và Iran để đi qua eo biển Hormuz. Thỏa thuận sơ bộ được hai nước ký hứa hẹn mở lại tuyến hàng hải hẹp nằm dọc bờ biển phía nam Iran, nhưng điều đó chưa tạo ra dòng tàu chở dầu ồ ạt rời khu vực.
Các chủ tàu muốn đưa tàu ra ngoài, nhưng vẫn dè dặt trước rủi ro an toàn cho thủy thủ đoàn. Các nhà sản xuất dầu cũng có tính toán tương tự. Họ sẵn sàng tăng sản lượng, nhưng cần thấy đủ số tàu quay lại Vịnh Ba Tư để nhận dầu. Bất kỳ leo thang nào trong khu vực, như bạo lực liên quan tới Israel và lực lượng Hezbollah do Iran hậu thuẫn, đều có thể làm chậm nỗ lực khơi thông dòng năng lượng.
Phụ thuộc vào Hormuz trở thành rủi ro lớn
Dù dòng dầu chưa phục hồi hoàn toàn, các công ty khai thác và phân phối dầu trong khu vực đã đẩy nhanh kế hoạch mở rộng đường ống và kho chứa nhiên liệu. Sau 16 tuần gián đoạn, các nước sản xuất dầu vùng Vịnh càng muốn giảm phụ thuộc vào eo biển Hormuz, tuyến vận tải được ví như động mạch của thị trường năng lượng toàn cầu.
Yasir O. Al-Rumayyan, chủ tịch Saudi Aramco, cho biết tập đoàn dầu khí nhà nước Ả rập Saudi đang nghiêm túc tính đến việc xây thêm các cơ sở lưu trữ lớn ở nhiều nơi trên thế giới. Kuwait Petroleum cũng đang đàm phán với Ả rập Saudi và UAE về khả năng mở rộng hệ thống đường ống để đưa dầu Kuwait đi vòng qua eo biển Hormuz.
Kuwait là một trong những nước chịu ảnh hưởng nặng nhất vì vị trí địa lý kẹp giữa Iraq và Ả rập Saudi, gần như không có tuyến thay thế để xuất khẩu dầu. Trong chiến tranh, sự phụ thuộc này khiến Kuwait dễ bị tổn thương hơn các nước có hạ tầng xuất khẩu đa dạng. Tuy nhiên, đường ống cũng không phải giải pháp tuyệt đối. Lãnh đạo Kuwait Petroleum lưu ý rằng đường ống chỉ an toàn chừng nào điểm xuất khẩu cuối cùng còn an toàn, trong khi chiến tranh vừa qua cho thấy Iran có thể tấn công Ả rập Saudi và UAE.
Dòng dầu tăng nhưng còn xa mức bình thường
Cuộc xung đột gây ra gián đoạn nguồn cung dầu lớn nhất lịch sử. Do eo biển Hormuz là tuyến vận chuyển khoảng 1/5 lượng dầu toàn cầu, quá trình phục hồi sẽ có tác động vượt xa Trung Đông. Chỉ cần dòng tàu qua Hormuz chậm lại, giá năng lượng, chi phí vận tải và tâm lý thị trường ở nhiều khu vực đều có thể bị ảnh hưởng.
Một số tín hiệu tích cực đã xuất hiện. Theo Kpler, thứ Năm tuần trước có 25 tàu đi qua eo biển, gồm 14 tàu chở dầu, cao hơn mức trung bình các tuần gần đây. Một số tàu dường như đang đưa dầu ra khỏi Vịnh Ba Tư, trong khi nhiều tàu rỗng quay lại để nhận lượng dầu đang tích trong kho. Tuy nhiên, hôm thứ Sáu, số tàu qua lại giảm khi bạo lực khu vực bùng lên, cho thấy tiến trình mở lại vẫn rất mong manh.
JPMorgan Chase ước tính lượng dầu qua eo biển đã tăng lên khoảng 5,1 triệu thùng/ngày, so với 2,9 triệu thùng/ngày trong tháng 5. Đây là bước phục hồi đáng kể, nhưng vẫn chỉ bằng khoảng 25% mức trước chiến tranh. Nhờ đó, trong tháng 6, xuất khẩu dầu vùng Vịnh đạt gần 9 triệu thùng/ngày, mức cao nhất kể từ khi chiến tranh bắt đầu. Phần lớn lượng dầu này rời khu vực qua các cảng không cần đi qua Hormuz, trong đó đường ống Đông – Tây của Ả rập Saudi, nối các mỏ vùng Vịnh với cảng Biển Đỏ, được xem là “phao cứu sinh” cho nền kinh tế nước này.
Mìn, bảo hiểm và những nút thắt logistics
Rào cản lớn nhất hiện nay là niềm tin. Các chủ tàu cần bằng chứng bảo đảm eo biển đủ an toàn, không còn nguy cơ mìn và có thể mua bảo hiểm rủi ro chiến tranh. Việc bảo đảm tuyến hàng hải sạch mìn có thể mất nhiều tuần. Hàng trăm tàu và thủy thủ đoàn bị kẹt ngoài biển hơn 100 ngày cũng cần được đưa ra trước khi hoạt động vận chuyển trở lại bình thường.
Vấn đề khác là phải đưa tàu rỗng quay lại Vịnh Ba Tư để rút bớt lượng dầu đang đầy trong kho. Nếu không có đủ tàu vào nhận hàng, các nhà sản xuất khó tăng khai thác như kế hoạch. Ngược lại, nếu tàu vào quá nhanh trong khi an ninh chưa rõ ràng, rủi ro cho chủ tàu, bảo hiểm và người mua dầu sẽ tăng lên.
Chi phí bảo hiểm cũng là điểm nghẽn. Các công ty vận tải cần bảo hiểm rủi ro chiến tranh trước khi đưa tàu qua Hormuz, nhưng doanh nghiệp bảo hiểm sẽ chỉ hạ phí khi tin rằng thỏa thuận Mỹ – Iran đủ bền. Nếu phí bảo hiểm vẫn cao, chi phí vận chuyển dầu sẽ tiếp tục bị đẩy lên, khiến quá trình bình ổn giá năng lượng diễn ra chậm hơn.
Thời kỳ bất ổn kéo dài
Bên cạnh rủi ro hàng hải, thỏa thuận Mỹ – Iran chỉ có hiệu lực chính thức trong 60 ngày và vẫn phụ thuộc vào các cuộc đàm phán hạt nhân phức tạp. Các chuyên gia cho rằng rất khó hoàn tất những vấn đề này trong khoảng thời gian ngắn. Nếu xuất hiện dấu hiệu xung đột quay lại, tiến trình phục hồi có thể bị đảo ngược nhanh chóng.
Các tuyến thay thế cũng cần thời gian. UAE mới hoàn thành khoảng một nửa đường ống kỳ vọng tăng gấp đôi năng lực xuất khẩu dầu thô, với mục tiêu vận hành vào năm 2027. Kuwait vẫn trong giai đoạn thảo luận với Ả rập Saudi và UAE để tìm tuyến kết nối các mỏ dầu với cảng xuất khẩu ngoài vùng rủi ro.
Vì vậy, dù dầu đã bắt đầu chảy trở lại khỏi Vịnh Ba Tư, thị trường khó có thể sớm quay về trạng thái bình thường. Sau cú sốc lớn nhất lịch sử với nguồn cung dầu, các nhà sản xuất, chủ tàu, hãng bảo hiểm và khách hàng đều sẽ hành động thận trọng hơn. Giai đoạn trước mắt nhiều khả năng là thời kỳ phục hồi chậm, gián đoạn và kéo dài trong bất ổn.
shared via nytimes,
