Tân thủ tướng Anh và bài toán làm sao để kinh tế tăng trưởng?
17/07/26
 |
| Tháng trước, ông Burnham tuyên thệ nhậm chức nghị viên Quốc hội tại Hạ viện. Ảnh: Hạ viện Anh |
Nhiều đời thủ tướng Anh gần đây đều bước vào nhiệm sở với lời hứa khôi phục tăng trưởng. Nhưng lần lượt, tăng trưởng vẫn lẩn tránh họ. Thứ Hai tuần sau, Andy Burnham, người sẽ chính thức trở thành thủ tướng mới, cũng đến với cam kết tương tự: tạo ra “tăng trưởng tốt ở mọi mã bưu chính của nước Anh”.
Công thức là trao thêm quyền cho chính quyền địa phương, để các vùng tự quyết định nhiều hơn về chính sách kinh tế. Burnham hứa hẹn tạo ra “thay đổi lớn nhất trong đời chúng ta về cách đất nước được vận hành”.
Chi tiết chương trình kinh tế chưa được công bố đầy đủ. Nhưng qua các bài phát biểu và khuyến nghị từ nhóm cố vấn, ưu tiên đang dần hiện rõ: phân quyền khỏi Westminster, tăng kiểm soát công với các dịch vụ thiết yếu và xử lý nhanh chi phí sinh hoạt đang đè nặng lên người dân.
Dù vậy, Burnham sẽ phải đối mặt với những vấn đề từng làm khó các đời tiền nhiệm: nợ công cao, lạm phát dai dẳng, năng suất thấp, di sản kéo dài của Brexit và nhiều năm thiếu đầu tư công. Người tiêu dùng lo lắng cũng chọn tiết kiệm thay vì chi tiêu. Ở trung tâm của tất cả là vấn đề tăng trưởng đình trệ.
Nền kinh tế mắc kẹt từ sau Đại Suy thoái 2008
Kể từ Đại Suy thoái 2008, kinh tế Anh vẫn ì ạch. So với đầu năm 2008, GDP bình quân đầu người hiện chỉ cao hơn 7%, trong khi thập niên trước khủng hoảng, mức tăng vượt 20%. Theo David Aikman, Giám đốc Viện Nghiên cứu Kinh tế và Xã hội Quốc gia, tăng trưởng là thách thức lớn nhất của nước Anh. Nếu tăng trưởng nhanh hơn, những bài toán như tài trợ chuyển đổi năng lượng sạch hay chăm sóc dân số già sẽ dễ xử lý hơn nhiều.
Nhưng Burnham bị ràng buộc bởi các giới hạn chính trị và tài khóa. Để tránh làm thị trường trái phiếu lo lắng và đẩy chi phí vay lên cao, ông đã cam kết tuân thủ các quy tắc nghiêm ngặt về nợ và chi tiêu. Đảng của ông cũng hứa không tăng ba loại thuế lớn nhất, trong đó có thuế thu nhập. Điều này khiến dư địa hành động của chính phủ mới khá hẹp.
Burnham lên làm thủ tướng sau gần một thập niên giữ chức thị trưởng Greater Manchester. Vị trí này cho ông quyền hạn trong giao thông, nhà ở, cảnh sát và đào tạo kỹ năng cho người trưởng thành. Kinh nghiệm Manchester khiến ông coi phân quyền là dấu ấn chính trị, địa phương hiểu rõ hơn nhu cầu kỹ năng của doanh nghiệp, điểm nghẽn giao thông và những vấn đề cụ thể của thị trường lao động.
Vì sao phân quyền trở thành trọng tâm?
Anh là quốc gia tập trung quyền lực rất cao. Quyền quyết định, đặc biệt về tài chính, bị giữ phần lớn tại London. Chính quyền địa phương có ít khả năng tự huy động nguồn lực hơn so với nhiều nước phát triển khác. Sự tập trung này tạo ra hai vấn đề song song: tăng trưởng và mức sống trì trệ ở nhiều vùng, trong khi London và vùng đông nam quá nóng, với nhà ở ngày càng ngoài tầm với.
Năng suất của London cao hơn mức trung bình toàn quốc khoảng 30%. Khoảng cách này đã kéo dài nhiều thập niên. Burnham hy vọng mô hình hồi sinh của Manchester có thể được nhân rộng. Thành phố từng là trung tâm công nghiệp thế kỷ 19, suy tàn vì phi công nghiệp hóa, nhưng những năm gần đây đã thu hút đầu tư và cải thiện năng suất.
Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế cũng cho rằng nếu Anh thu hẹp khoảng cách năng suất vùng miền, tăng trưởng chung có thể được nâng lên. Chính sách địa phương có thể giúp đưa thêm thanh niên vào việc làm, cải thiện giao thông và điều chỉnh đào tạo theo nhu cầu thực tế.
Tuy nhiên, việc này không dễ. Hệ thống chính quyền địa phương của Anh bị chia cắt, chồng chéo và thiếu năng lực sau nhiều năm quyền lực bị hút về trung ương. Nước Anh vừa quá phân mảnh, vừa quá tập trung.
Áp lực chi phí sinh hoạt trước mắt
Nhiều đề xuất của Burnham mang tính dài hạn. Ông nói sẽ đưa ra kế hoạch 10 năm để giảm chi phí nước, nhà ở, năng lượng và giao thông bằng cách tăng “kiểm soát công” với các dịch vụ thiết yếu. Nhưng với ràng buộc ngân sách hiện nay, điều này có thể không đồng nghĩa quốc hữu hóa quy mô lớn, mà thiên về quản lý chặt hơn và hợp tác công – tư.
Trong ngắn hạn, chính phủ mới cần các biện pháp dễ thấy để xoa dịu áp lực chi phí sinh hoạt, có thể liên quan tới giá năng lượng, tiền thuê nhà hoặc nhà ở xã hội. Người dân mất kiên nhẫn sau nhiều năm thu nhập thực tế bị bào mòn.
Tình hình càng trở nên khó hơn vì kinh tế Anh rất nhạy với cú sốc bên ngoài. Đầu năm nay, tăng trưởng nhanh hơn và lạm phát giảm tưởng như đã ở trong tầm tay. Nhưng các cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào Iran đã châm ngòi chiến tranh, đẩy giá năng lượng lên. Hóa đơn điện khí trung bình của hộ gia đình tăng 13% chỉ sau vài tháng, trong khi kỳ vọng cắt giảm lãi suất, vốn có thể hạ chi phí thế chấp, tan biến.
Vì vậy, Burnham bước vào nhiệm sở với chương trình đầy tham vọng nhưng ít dư địa sai lầm. Phân quyền có thể giúp nước Anh xây nền tảng tăng trưởng mới, nhưng hiệu quả sẽ không đến nhanh. Nếu thu nhập khả dụng sau lạm phát tiếp tục giảm, bất kỳ chính phủ nào cũng khó đứng vững. Với tân Thủ tướng Anh, bài toán tăng trưởng không chỉ là mục tiêu kinh tế, mà là điều kiện sống còn chính trị.
shared via nytimes,
