Mỹ áp thuế hơn 80 nước, mở mặt trận mới trong chính sách thương mại
27/07/26
 |
| Thứ Hai tuần trước, các xe tải chờ nhập cảnh vào Mỹ qua cảng Huron, Michigan, từ Sarnia, Ontario. Tổng thống Trump áp đặt thuế quan mới với hàng nhập khẩu từ Canada. Ảnh: Paul Sancya |
Chính quyền Trump sẽ áp thuế khoảng 10% với hàng hóa từ hơn 80 quốc gia, trong nỗ lực mới nhất nhằm dựng lại chính sách thương mại bảo hộ sâu rộng, dù liên tục vấp phải thách thức pháp lý.
Từ 00h01’ ngày thứ Sáu, các mức thuế mới dao động từ 10–12,5% có hiệu lực thay thế mức thuế toàn cầu 10% sắp hết hạn cùng thời điểm. Mức thuế trước đó được Trump ban hành hồi tháng 2, sau khi Tòa án Tối cao bác bỏ loạt thuế mà ông áp từ năm ngoái.
Động thái này cho thấy Trump vẫn quyết tâm tái định hình thương mại toàn cầu, bất chấp phản đối từ doanh nghiệp, người tiêu dùng và hàng loạt vụ kiện. Trong 17 tháng qua, chính quyền Trump đã liên tục chuyển từ công cụ pháp lý này sang công cụ pháp lý khác, nhằm xây hệ thống bảo vệ kinh tế Mỹ trước cạnh tranh nước ngoài.
Lấy lao động cưỡng bức làm căn cứ thuế quan
Lần này, Nhà Trắng sử dụng Điều 301 Đạo luật Thương mại năm 1974. Điều khoản này cho phép tổng thống áp thuế với các nước có hành vi thương mại bị coi là bất hợp lý hoặc phân biệt đối xử. Chính quyền Trump lập luận rằng nhiều nước không ban hành hoặc không thực thi hiệu quả luật cấm nhập khẩu hàng hóa làm từ lao động cưỡng bức. Theo Washington, điều này gây bất lợi cho các doanh nghiệp Mỹ vốn phải tuân thủ các quy định nghiêm ngặt hơn.
Canada sẽ chịu mức thuế 10%, hiện đã cấm nhập khẩu hàng hóa làm từ lao động cưỡng bức. Liên minh châu Âu cũng ở mức 10%, có lệnh cấm dự kiến có hiệu lực vào tháng 12/2027. Nhưng các quan chức Trump cho rằng những chính phủ này chưa thực thi luật đủ hiệu quả.
Mỹ được xem là quốc gia có một trong những hệ thống hạn chế hàng nhập khẩu liên quan lao động cưỡng bức mạnh nhất thế giới. Gần một thế kỷ qua, Mỹ cấm nhập hàng làm bằng lao động nô lệ dù vẫn cho phép lao động trong tù dưới các điều kiện bị nhiều tổ chức lao động coi là mang tính cưỡng ép. Năm 2021, Mỹ thông qua luật cấm nhập khẩu từ một khu vực của Trung Quốc, nơi Washington cho rằng lao động cưỡng bức diễn ra tràn lan.
Tuy nhiên, các nhà phê bình cho rằng vấn đề lao động cưỡng bức chỉ là cái cớ thuận tiện để chính quyền Trump tái lập những mức thuế từng bị Tòa án Tối cao bác bỏ. Peter Harrell – học giả thỉnh giảng tại Trường Luật Georgetown và cựu quan chức chính quyền Biden, cho rằng chênh lệch thuế quá nhỏ giữa Canada, EU và Trung Quốc cho thấy cuộc điều tra về lao động cưỡng bức đang được dùng như bình phong cho chương trình thuế quan rộng hơn.
Chiến lược liên tục đổi vỏ pháp lý
Từ lâu, Trump cho rằng thuế nhập khẩu của Mỹ quá thấp và muốn thay đổi tận gốc hệ thống này. Nhưng quyền hạn pháp lý của tổng thống trong chính sách thuế quan không phải vô hạn. Hiến pháp trao quyền điều tiết thương mại cho Quốc hội. Dù Quốc hội đã thông qua nhiều luật cho phép tổng thống áp thuế trong một số trường hợp, các luật này thường nhằm xử lý hành vi thương mại bất công ở một nước hoặc một ngành cụ thể, không nhằm thay thế toàn bộ hệ thống thuế quan.
Hồi tháng 2, Tòa án Tối cao bác bỏ công cụ pháp lý ưa thích của Trump, khi phán quyết việc ông dùng luật khẩn cấp quốc tế để áp thuế là trái luật và yêu cầu hoàn trả khoảng 160 tỷ USD tiền thuế. Sau thất bại này, Trump chuyển sang Điều 122 Đạo luật Thương mại năm 1974, điều khoản chưa từng được dùng để áp thuế. Điều 122 cho phép tổng thống áp thuế để xử lý vấn đề cán cân thanh toán, nhưng chỉ có thời hạn 150 ngày và sẽ hết hiệu lực vào đầu thứ Sáu.
Công cụ này cũng đang bị kiện. Nhóm doanh nghiệp nhỏ và liên minh các bang cáo buộc chính quyền không đáp ứng tiêu chí nghiêm ngặt của luật. Hồi tháng 5, Tòa thương mại liên bang đồng ý với lập luận này, giáng thêm thất bại lớn cho chính sách thuế của Trump. Chính quyền kháng cáo, tòa cho phép tiếp tục thu mức 10% trong lúc vụ kiện diễn ra.
Thuế quan trở thành chính sách trung tâm
Điều 301 là công cụ đã được kiểm chứng hơn. Trong nhiệm kỳ đầu, Trump từng dùng điều khoản này để áp thuế với Trung Quốc, và vượt qua nhiều vụ kiện. Nhưng chưa từng có tiền lệ dùng Điều 301 theo cách rộng như hiện nay, áp thuế đồng loạt với hàng chục quốc gia.
Các mức thuế mới sẽ miễn trừ dầu khí, một số tài nguyên quốc gia, hàng hóa đã thuộc khuôn khổ Hiệp định Mỹ – Mexico – Canada, cùng những mặt hàng chịu thuế an ninh quốc gia mà Trump áp với ô tô, thép và các sản phẩm khác. Tuy vậy, nhiều mức thuế mới khác có thể tiếp tục xuất hiện trong vài tuần tới, khi chính quyền đang điều tra thêm 15 quốc gia và EU về các hành vi bị cho là bất công trong lĩnh vực sản xuất.
Điều này cho thấy bất kể công cụ pháp lý thay đổi ra sao, chiến lược thương mại của Trump vẫn nhất quán: dùng thuế quan để thúc đẩy tái công nghiệp hóa, bảo vệ lao động Mỹ, tăng lương và giảm thâm hụt thương mại.
Nhưng chính sự mở rộng này cũng đặt ra câu hỏi lớn. Nếu thuế quan được áp gần như thường trực với hầu hết hàng nhập khẩu, chính sách thương mại Mỹ sẽ không còn là phản ứng trước hành vi bất công cụ thể. Đây sẽ trở thành trật tự bảo hộ mới, nơi tòa án liên tục phải chạy theo những cách diễn giải pháp luật ngày càng táo bạo của Nhà Trắng.
shared via nytimes,
