Giỏ hàng

Kinh tế học nhìn thế nào về bất bình đẳng chủng tộc ở Mỹ?

Ảnh: W. E. B. Du Bois

Hai cách giải thích đối lập
 
Từ khi có dữ liệu thống kê, người Mỹ da đen luôn có ít của cải hơn, thu nhập thấp hơn, học vấn thấp hơn và sức khỏe kém hơn người Mỹ da trắng. Để giải thích khoảng cách ấy, giới kinh tế học từng đưa ra nhiều hướng tiếp cận. Những lý thuyết dựa vào khác biệt di truyền phần lớn đã bị giới khoa học xã hội bác bỏ từ giữa thế kỷ 20, dù có dấu hiệu quay lại trong vài thập niên gần đây. Hai cách giải thích còn lại là văn hóa và cấu trúc tiếp tục va chạm mạnh.
 
Cách tiếp cận dòng chính, thường gắn với kinh tế học tân cổ điển về chủng tộc, nhấn mạnh thiếu hụt vốn xã hội, kỹ năng, thói quen hoặc lựa chọn cá nhân. Theo lối nhìn này, bất bình đẳng là kết quả của việc người da đen không có đủ những phẩm chất mà thị trường lao động, trường học hay hệ thống tài chính tưởng thưởng.
 
Ngược lại, kinh tế học phân tầng cho rằng bất bình đẳng chủng tộc được tạo ra và duy trì bởi các thiết chế Mỹ. Những thiết chế ấy trao lợi thế cho người da trắng, đồng thời hạn chế cơ hội của người da đen qua nhiều thế hệ. Vì vậy, vấn đề không nằm ở “văn hóa” của nhóm yếu thế, mà ở cấu trúc phân phối quyền lực, tài sản và cơ hội.
 
Thu nhập: Thị trường có tự sửa sai không?
 
Trong kinh tế học tân cổ điển, chênh lệch thu nhập thường được giải thích bằng vốn nhân lực: kỹ năng, tài năng, kinh nghiệm. Nếu người da đen có thu nhập thấp hơn, nguyên nhân được cho là họ thiếu kỹ năng thị trường cần, hoặc bị nhà tuyển dụng phân biệt đối xử một cách phi lý.
 
Gary Becker từng lập luận rằng phân biệt đối xử vì sở thích chủng tộc sẽ không thể tồn tại lâu trong thị trường cạnh tranh. Doanh nghiệp không kỳ thị sẽ thuê được lao động da đen giỏi với chi phí thấp hơn, từ đó hiệu quả hơn doanh nghiệp kỳ thị. Theo logic này, thị trường cuối cùng sẽ trừng phạt phân biệt đối xử.
 
Tuy nhiên, thực tế không diễn ra như vậy. Kinh tế học phân tầng chỉ ra rằng phân biệt chủng tộc có thể đem lại lợi ích cho chủ doanh nghiệp và cả bộ phận lao động da trắng. Khi người lao động bị chia theo chủng tộc, khả năng thương lượng tập thể yếu đi. Nếu lao động da trắng được duy trì ở vị trí hoặc mức lương cao hơn tương đối, họ có thể ít sẵn sàng liên minh với lao động da đen để đòi quyền lợi chung.
 
Các nghiên cứu gửi hồ sơ xin việc giống nhau, chỉ khác tên gợi liên tưởng da trắng hoặc da đen, cho thấy hồ sơ mang tên da trắng nhận được nhiều cuộc gọi phỏng vấn hơn. Trong nhiều trường hợp, hồ sơ da trắng còn được ưu tiên hơn hồ sơ da đen có trình độ cao hơn. Điều này làm suy yếu lập luận rằng thị trường tự động loại bỏ kỳ thị.
 
Giáo dục: Không phải vì học sinh thiếu động lực
 
Trong giáo dục, cách giải thích tân cổ điển thường nhấn vào lựa chọn cá nhân hoặc văn hóa. Một số lý thuyết cho rằng học sinh da đen ít đầu tư vào học tập vì xem thành tích học đường là “hành xử như người da trắng”. Bài viết cho rằng bằng chứng cho lập luận này rất yếu. Trên thực tế, khi so với người da trắng cùng nền tảng kinh tế xã hội, người da đen có xu hướng đầu tư nhiều hơn cho giáo dục.
 
Kinh tế học phân tầng nhìn vào cấu trúc trường học. Tài trợ trường công tại Mỹ phụ thuộc nhiều vào thuế tài sản địa phương, trong khi tài sản và sở hữu nhà ở đã bị phân hóa sâu theo chủng tộc. Các học khu có đa số học sinh không phải da trắng nhận ít hơn hơn 23 tỷ USD/năm so với các học khu đa số da trắng. Hệ quả là lớp đông hơn, chi tiêu trên mỗi học sinh thấp hơn và cơ hội học tập kém hơn.
 
Bên trong trường, bất bình đẳng tiếp tục xuất hiện qua việc phân luồng. Học sinh da đen ít được giới thiệu vào lớp nâng cao hơn học sinh da trắng, ngay cả khi có điểm số tương đương hoặc tốt hơn.
 
Của cải và sức khỏe: Di sản kéo dài nhiều thế hệ
 
Khoảng cách tài sản theo chủng tộc ở Mỹ còn lớn hơn khoảng cách thu nhập. Gia đình da đen trung vị chỉ sở hữu khoảng 10 USD cho mỗi 100 USD của gia đình da trắng trung vị. Cách giải thích cá nhân thường nói người nghèo cần học quản lý tài chính tốt hơn. Tuy nhiên, kinh tế học phân tầng nhắc nhở rằng trong phần lớn lịch sử Mỹ, chính người da đen từng bị biến thành tài sản của hộ gia đình da trắng.
 
Sau khi chế độ nô lệ chấm dứt, người da đen tiếp tục bị loại khỏi nhiều chương trình nhà nước giúp xây dựng tầng lớp trung lưu da trắng, bị từ chối vay vốn, bị dồn vào khu dân cư có nhà bị định giá thấp, bị tước đoạt tài sản qua bạo lực, phân biệt cho vay, giam giữ hàng loạt và bất bình đẳng giáo dục.
 
Sức khỏe cũng vậy. Người da đen tại Mỹ có tuổi thọ thấp hơn, bệnh nhiều hơn và chịu tỷ lệ tử vong cao hơn ở nhiều nhóm bệnh. Nếu chỉ nói về lựa chọn ăn uống, tập luyện hay hành vi cá nhân, ta sẽ bỏ qua điều kiện sống: thu nhập, tài sản, khu dân cư, tiếp cận y tế, stress vì kỳ thị và cách hệ thống y tế đối xử khác nhau với bệnh nhân da đen.
 
Chính sách phải đi vào cấu trúc
 
Muốn thu hẹp bất bình đẳng chủng tộc, không thể chỉ cố “sửa” hành vi cá nhân hay văn hóa của người da đen. Cần nhìn vào các thiết chế đã tạo ra và duy trì khoảng cách ấy: thị trường lao động, trường học, nhà ở, tài sản, y tế, tín dụng và hệ thống tư pháp.
 
Vì vậy, kinh tế học phân tầng xứng đáng được chú ý hơn. Nó buộc chính sách đi vào gốc rễ: bồi hoàn, trái phiếu trẻ em, phân bổ lại nguồn lực cho trường học, cải cách y tế, chống phân biệt tuyển dụng và thay đổi cách tài sản được tích lũy qua nhiều thế hệ. Bất bình đẳng chủng tộc không phải lỗi cá nhân. Đây là sản phẩm của cấu trúc, và chỉ có thể được xử lý bằng thay đổi cấu trúc.
 
shared via phenomenalworld,
 

Bình luận

This site is protected by reCAPTCHA and the Google Privacy Policy and Terms of Service apply.
Bình luận của bạn sẽ được duyệt trước khi đăng lên