Thỏa thuận Iran thử thách lời hứa phục hồi kinh tế nhanh của Trump
17/06/26
 |
| Mỹ và Iran đã ký thỏa thuận khung nhằm chấm dứt chiến tranh, nhưng cả hai bên đều chưa công bố toàn văn và các chi tiết của thỏa thuận vẫn chưa được biết. Ảnh: Eric Lee |
Cuộc chiến với Iran có thể đang tiến gần hồi kết, nhưng tác động của cuộc chiến với kinh tế Mỹ vẫn chưa hạ nhiệt. Thứ Hai, thỏa thuận sơ bộ được Tổng thống Donald Trump công bố có thể tạm dừng giao tranh tại Trung Đông, song giá xăng, chi phí vận chuyển và nhiều mặt hàng thiết yếu khó giảm ngay. Điều này đặt Nhà Trắng trước thách thức lớn, nhất là khi cuộc bầu cử giữa kỳ đang đến gần.
Ngay từ đầu cuộc chiến, Trump dự đoán chiến dịch quân sự sẽ kết thúc nhanh và chỉ gây gián đoạn nhẹ với kinh tế Mỹ. Ông nhiều lần cam kết nền kinh tế sẽ phục hồi nhanh sau khi xung đột chấm dứt. Nhưng cuộc chiến đã kéo dài hơn ba tháng, tạo ra nhiều sức ép tài chính lên hộ gia đình và doanh nghiệp Mỹ. Một phần trong số đó có thể kéo dài sang năm sau.
Giá xăng khó giảm nhanh
Giá dầu bắt đầu hạ, nhưng chi phí nhiên liệu sẽ không lập tức trở lại mức trước chiến tranh. Theo AAA, hôm thứ Hai, giá xăng trung bình toàn quốc tại Mỹ đã vượt 4 USD/gallon, thấp hơn đỉnh giữa chiến tranh nhưng vẫn cao hơn khoảng 1 USD so với năm trước. Các chuyên gia cho rằng người tiêu dùng có thể phải chờ nhiều tháng mới cảm nhận đầy đủ sự hạ nhiệt tại trạm xăng.
Các nút thắt trong năng lượng và vận tải toàn cầu cũng mới chỉ bắt đầu được tháo gỡ. Eo biển Hormuz, tuyến đường biển quan trọng nối Vịnh Ba Tư với Vịnh Oman, đang dần mở lại. Nhưng lượng hàng tồn đọng trong vận tải biển sẽ không biến mất sau một đêm. Một số mặt hàng như phân bón có thể tiếp tục thiếu hụt, từ đó đẩy giá lương thực tăng thêm trong thời gian tới.
Sau ba tháng chiến tranh, lạm phát tại Mỹ tăng tốc trong tháng 5, lên mức nhanh nhất kể từ ba năm trở lại đây, trong khi giá cả tăng nhanh hơn tiền lương. Diễn biến này trái ngược với các cam kết của Trump rằng tác động kinh tế của cuộc chiến chỉ là tạm thời. Tháng trước, ông từng hứa rằng người Mỹ sẽ thấy giá xăng và dầu “rơi như đá” ngay khi hai nước đạt thỏa thuận.
Rủi ro chính trị trước bầu cử giữa kỳ
Vấn đề là Nhà Trắng có thể thực hiện lời hứa ấy đến đâu. James Knightley, kinh tế trưởng quốc tế của ING, cho rằng vẫn còn nhiều bất định quanh thỏa thuận Mỹ – Iran, đặc biệt là liệu hòa bình có bền vững không. Các điều khoản chưa được công bố, chưa rõ thỏa thuận đình chiến có thể giữ được bao lâu.
Theo Knightley, dù giá dầu đã giảm, có thể phải đến năm 2027 giá xăng trung bình tại Mỹ mới quay lại mức trước chiến tranh, dưới 3 USD/gallon. Lạm phát cũng có thể cần thời gian tương tự để trở lại mục tiêu 2% của Cục Dự trữ Liên bang. Nếu vậy, sự “cứu trợ thật sự” cho người tiêu dùng có thể đến sau bầu cử giữa kỳ, tạo bất lợi chính trị cho Đảng Cộng hòa.
Phe Dân chủ nhanh chóng tận dụng tình hình. Họ cho rằng quyết định phát động chiến tranh với Iran đã khiến các gia đình Mỹ tệ hơn về tài chính. Những phát biểu của Trump, trong đó có việc gọi báo cáo lạm phát mới nhất là “tuyệt vời” và nói “tôi yêu lạm phát”, càng trở thành mục tiêu công kích.
Các cuộc thăm dò gần đây cho thấy cử tri ngày càng bất mãn với cách Trump xử lý kinh tế. Niềm tin tiêu dùng cũng phản ánh tâm lý lo lắng về tương lai. Nhà Trắng phản bác rằng nhiều đánh giá tiêu cực mang màu sắc đảng phái, đồng thời nhấn mạnh người tiêu dùng vẫn chi tiêu và nền kinh tế còn nhiều điểm sáng.
Từ “bùng nổ giảm lạm phát” đến tăng trưởng đắt đỏ
Trước chiến tranh, Trump hy vọng bước vào mùa bầu cử với thông điệp về nền kinh tế đang bùng nổ. Tháng trước, thị trường lao động vẫn khá vững, với 172.000 việc làm mới. Thị trường tài chính cũng tăng mạnh nhờ kỳ vọng về thỏa thuận Iran.
Nhà Trắng từng tin rằng các chính sách thuế và tăng trưởng có thể tạo ra giai đoạn “bùng nổ giảm lạm phát”, kinh tế tăng nhanh trong khi giá cả hạ xuống. Nhưng chiến tranh Iran đã làm thay đổi bức tranh. Giá dầu cao, chuỗi cung ứng gián đoạn và chi phí vận tải tăng khiến lạm phát khó giảm nhanh.
Ajay Parmar, giám đốc năng lượng và lọc dầu tại ICIS, cho rằng ít nhất đến cuối năm nay, giá xăng có thể vẫn cao hơn mức trước chiến tranh. Nếu giá dầu tiếp tục neo cao do nhu cầu tăng sau chiến tranh, sức ép lạm phát tại Mỹ sẽ còn kéo dài.
Năng lượng cũng không phải yếu tố duy nhất. Oxford Economics cảnh báo chi phí phân bón tăng có thể khiến giá thực phẩm leo thang sau độ trễ, ngay cả khi chiến tranh kết thúc. Vì vậy, thỏa thuận có thể giảm bớt rủi ro suy giảm kinh tế, nhưng không đủ để đưa mọi thứ trở lại như cũ ngay lập tức.
Với Nhà Trắng, thách thức lớn nhất lúc này là khoảng cách giữa lời hứa phục hồi nhanh và trải nghiệm thực tế của cử tri. Nếu giá xăng, thực phẩm và lãi suất vẫn cao khi người Mỹ đi bỏ phiếu, cái giá kinh tế của cuộc chiến Iran có thể trở thành cái giá chính trị rất lớn.
shared via nytimes,
