Lạm phát Mỹ tăng nhanh, Fed đối mặt sức ép nâng lãi suất
29/05/26
 |
| Ảnh: Vincent Alban |
Lạm phát tại Mỹ đang tăng với tốc độ nhanh nhất trong nhiều năm, làm dấy lên khả năng Cục Dự trữ Liên bang Mỹ có thể phải tính đến việc nâng lãi suất nếu áp lực giá cả không hạ nhiệt. Trong tháng 4, theo dữ liệu do Bộ Thương mại Mỹ công bố, chỉ số Chi tiêu tiêu dùng cá nhân, thước đo lạm phát được Fed theo dõi chặt chẽ, tăng 3,8% so với cùng kỳ năm trước. Kể từ tháng 5/2023, đây là tốc độ tăng hằng năm nhanh nhất, thời điểm Fed vẫn đang trong chu kỳ nâng lãi suất để kiềm chế làn sóng lạm phát sau đại dịch.
Thước đo lạm phát lõi, loại bỏ giá thực phẩm và năng lượng dễ biến động, cũng lên mức cao nhất trong nhiều năm. Chỉ số này tăng 3,3% so với cùng kỳ, nhanh nhất kể từ tháng 11/2023. Tính theo tháng, lạm phát thấp hơn một chút so với dự báo, giá chung tăng 0,4%, giá không tính thực phẩm và năng lượng tăng 0,2%. Diễn biến này đem lại chút nhẹ nhõm nhưng không đủ để xóa đi bức tranh chung, áp lực giá cả tại Mỹ đang mạnh lên rõ rệt.
Nguyên nhân lớn nằm ở chiến tranh với Iran, bắt đầu từ cuối tháng 2 và đang gây gián đoạn nghiêm trọng trên thị trường năng lượng toàn cầu. Những hy vọng về thỏa thuận giữa Tổng thống Donald Trump và giới chức Iran vẫn chưa thành hiện thực. Giao tranh tái diễn gần đây cũng làm mờ triển vọng mở lại eo biển Hormuz, tuyến hàng hải trọng yếu với dòng dầu khí toàn cầu.
Người tiêu dùng bắt đầu chậm lại
Dữ liệu mới cho thấy người tiêu dùng Mỹ đã bắt đầu điều chỉnh hành vi trước làn sóng giá cả tăng trở lại. Sau khi điều chỉnh theo lạm phát, chi tiêu chỉ tăng 0,1%. Tháng 4, thu nhập gần như đi ngang, trong khi tỷ lệ tiết kiệm giảm xuống mức thấp nhất kể từ tháng 6/2022. Điều này cho thấy các hộ gia đình đang chịu sức ép lớn hơn khi giá năng lượng và hàng hóa thiết yếu leo thang.
Bộ Thương mại cũng hạ ước tính tăng trưởng kinh tế quý 1. Thay vì tăng 2% như tính toán ban đầu, kinh tế Mỹ chỉ tăng 1,6% sau khi điều chỉnh lạm phát. Như vậy, Fed đang phải đối mặt với bài toán khó, lạm phát tăng lên trong khi người tiêu dùng yếu đi và tăng trưởng giảm tốc.
Thông thường, Fed có xu hướng “nhìn xuyên qua” các cú sốc nguồn cung, vì các cú sốc này thường chỉ tác động tạm thời đến giá cả. John C. Williams, Chủ tịch Fed New York, dường như vẫn ủng hộ cách tiếp cận này. Ông thừa nhận gián đoạn chuỗi cung ứng do chiến tranh là điều đáng lo, nhưng cho rằng tác động lên lạm phát có thể đạt đỉnh trong vài tháng tới.
Fed không còn chắc có thể đứng yên
Tuy nhiên, ngày càng có nhiều quan chức Fed đặt câu hỏi liệu cách tiếp cận chờ đợi có còn phù hợp không. Cuộc chiến với Iran là cú sốc thứ tư trong 5 năm đẩy lạm phát Mỹ xa khỏi mục tiêu 2%, sau đại dịch Covid-19, xung đột Ukraine và cuộc chiến thương mại toàn cầu của Trump. Từ năm 2021 đến nay, lạm phát đã ở trên mức Fed mong muốn trong thời gian dài.
Hiện kỳ vọng lạm phát dài hạn của người dân và thị trường vẫn cho thấy niềm tin rằng Fed cuối cùng sẽ kéo lạm phát về 2%. Nhưng nếu lạm phát tiếp tục ở trên mục tiêu quá lâu, niềm tin ấy có thể suy yếu. Khi thị trường lao động vững hơn so với vài tháng trước, một số quan chức Fed bắt đầu để ngỏ khả năng tăng lãi suất.
Lisa Cook, Thống đốc Fed, nói rủi ro hiện vẫn nghiêng về phía lạm phát cao hơn và bà sẵn sàng nâng lãi suất nếu quá trình giảm lạm phát không xuất hiện đúng thời điểm. Trước đó, Thống đốc Christopher Waller cũng nói ông không còn có thể loại trừ khả năng tăng lãi suất trong tương lai nếu lạm phát không sớm hạ nhiệt, đặc biệt nếu kỳ vọng lạm phát có dấu hiệu mất neo.
Triển vọng lãi suất cao trở lại xuất hiện đúng lúc Fed bước vào giai đoạn chuyển giao lãnh đạo. Kevin Warsh, người được Trump chọn thay Jerome Powell làm chủ tịch Fed, vừa tuyên thệ nhậm chức. Trump từng nhiều lần chỉ trích Fed vì không hạ lãi suất đủ nhanh, nhưng nay nói muốn Warsh “hoàn toàn độc lập”.
Sự độc lập này có thể sớm bị thử thách nếu Fed nghiêm túc cân nhắc tăng lãi suất. Lãi suất cao hơn sẽ khiến mọi loại hình vay mượn trở nên đắt đỏ hơn, từ thế chấp nhà, vay mua xe đến tín dụng doanh nghiệp. Với nền kinh tế đang chậm lại và người tiêu dùng bắt đầu thắt chặt chi tiêu, quyết định tiếp theo của Fed sẽ không chỉ là bài toán kỹ thuật về lạm phát, đó còn là phép thử lớn với sức chịu đựng của kinh tế Mỹ.
shared via nytimes,
