An sinh xã hội Mỹ trước nguy cơ cắt giảm quyền lợi
10/06/26
 |
| Để tránh tình trạng giảm trợ cấp, các nhà lập pháp cần tăng thuế hoặc cắt giảm tiền trợ cấp. Ảnh: Dave Sanders |
Cuối năm 2032, quỹ chi trả hưu trí và trợ cấp thân nhân của chương trình An sinh xã hội Mỹ có thể cạn, sớm hơn dự báo trước đó. Nếu Quốc hội không hành động, hàng chục triệu người Mỹ có nguy cơ bị giảm trung bình 22% quyền lợi – cú đánh lớn vào nền tảng tài chính của tuổi già tại Mỹ.
Vấn đề “tương lai” đến rất gần
Nhiều năm qua, khủng hoảng tài chính của An sinh xã hội Mỹ thường được nói đến như chuyện của một đời tổng thống khác, Quốc hội khác, thế hệ chính trị khác. Tuy nhiên, báo cáo tài chính thường niên mới nhất của các ủy viên quản lý chương trình cho thấy thời hạn không còn xa. Quỹ Bảo hiểm Tuổi già và Thân nhân, bộ phận chi trả trợ cấp hưu trí và trợ cấp cho thân nhân người lao động qua đời, hiện được dự báo cạn tiền vào cuối năm 2032. So với ước tính năm ngoái, mốc này sớm hơn một quý. Khi quỹ cạn, chương trình vẫn còn nguồn thu từ thuế tiền lương nhưng chỉ đủ chi trả khoảng 78% quyền lợi đã cam kết. Về bản chất, nếu Quốc hội không can thiệp, người thụ hưởng sẽ đối mặt mức cắt giảm trung bình 22%.
Đây không phải chi tiết kỹ thuật trong ngân sách liên bang. An sinh xã hội đang hỗ trợ khoảng 68 triệu người Mỹ. Với nhiều hộ gia đình nghỉ hưu, đây là nguồn thu nhập ổn định nhất, thậm chí là nguồn sống chính.
Vì sao quỹ dần suy yếu
An sinh xã hội được vận hành bằng cơ chế tương đối đơn giản: người lao động và chủ sử dụng lao động đóng thuế tiền lương; một phần người nhận trợ cấp cũng nộp thuế thu nhập trên quyền lợi; quỹ tín thác nhận thêm lãi từ số dư tích lũy. Khi nguồn thu lớn hơn khoản chi, phần dư được giữ trong quỹ; khi chi vượt thu, quỹ bù phần thiếu. Từ đầu thập niên 2010, cán cân này đảo chiều. Tiền chi trả quyền lợi vượt quá số thu hằng năm, khiến quỹ dần co lại. Một khi số dư về 0, luật hiện hành không cho phép An sinh xã hội lấy tiền từ nguồn thu chung của ngân sách liên bang để chi trả đầy đủ quyền lợi. Chương trình chỉ có thể chi trong giới hạn số thuế đang thu được.
Áp lực tài chính đến từ nhiều phía. Tỷ lệ sinh giảm khiến số người lao động đóng góp vào hệ thống ít hơn. Thế hệ baby boomer nghỉ hưu hàng loạt, sống lâu và nhận quyền lợi trong thời gian dài hơn. Trong khi phần lớn thu nhập của người Mỹ không bị đánh thuế An sinh xã hội vì thuế tiền lương chỉ áp dụng tới mức thu nhập 184.500 USD. Khi bất bình đẳng thu nhập tăng, nhiều tiền lương vượt trần và hệ thống mất đi nguồn thu tiềm năng. Báo cáo năm nay còn giả định tỷ lệ sinh và nhập cư thấp hơn, làm xấu thêm triển vọng. Mùa hè năm ngoái, đạo luật thuế và chính sách lớn được thông qua khiến quỹ thu ít thuế hơn từ người thụ hưởng An sinh xã hội.
Nhập cư và bài toán nhân khẩu học
Điểm nhạy cảm trong báo cáo là nhập cư. Theo một số chuyên gia, lập trường cứng rắn của chính quyền Trump về nhập cư có thể chưa được phản ánh đầy đủ. Báo cáo vẫn giả định nhập cư hợp pháp ở mức tương tự thời chính quyền Biden và chỉ giảm rất ngắn hạn với nhóm nhập cư tạm thời hoặc không có giấy tờ. Điều này quan trọng vì người lao động nhập cư thường đóng thuế tiền lương và hỗ trợ tài chính cho An sinh xã hội. Nếu nhập cư thấp hơn dự báo, số người đóng vào hệ thống ít hơn trong khi số người nhận trợ cấp vẫn tăng theo xu hướng già hóa dân số. Lúc này, tình hình tài chính có thể xấu hơn. Về bản chất, An sinh xã hội không chỉ là câu chuyện ngân sách; đây là câu chuyện về cấu trúc dân số, thị trường lao động, chính sách nhập cư và sự phân bổ thu nhập trong nền kinh tế Mỹ.
Medicare cũng chịu sức ép
An sinh xã hội không phải chương trình duy nhất phát tín hiệu cảnh báo. Quỹ bệnh viện Medicare, chương trình bảo hiểm y tế cho người cao tuổi được dự báo cạn vào năm 2033, sớm hơn so với ước tính trước đó. Lúc này, Medicare chỉ đủ tiền chi trả khoảng 89% hóa đơn bệnh viện. Các phần khác của Medicare như chi trả khám bác sĩ và thuốc kê đơn không được tài trợ bằng quỹ chuyên biệt theo cùng cách. Tuy nhiên, chi phí y tế tăng nhanh hơn phần còn lại của nền kinh tế sẽ tiếp tục đẩy thâm hụt ngân sách và nợ liên bang dài hạn lên cao.
Áp lực Medicare và An sinh xã hội có cùng nguồn gốc: nước Mỹ đang già đi. Số người hưởng quyền lợi tăng, thời gian hưởng kéo dài trong khi số người lao động đóng góp không tăng đủ nhanh. Với Medicare, chi phí y tế còn khiến bài toán khó hơn.
Hiểu lầm lớn của công chúng
Một phần dư luận Mỹ bi quan hơn thực tế. Theo khảo sát gần đây của AARP, 39% người được hỏi An sinh xã hội sẽ không thể trả bất kỳ khoản nào khi quỹ tín thác cạn tiền là không đúng. Ngay cả khi quỹ cạn, chương trình vẫn có nguồn thu hằng năm từ thuế tiền lương và trả phần lớn quyền lợi. Nhưng phần lớn không có nghĩa là đủ. Với một người nghỉ hưu phụ thuộc vào trợ cấp, mất 22% thu nhập có thể là khác biệt giữa ổn định và chật vật.
Bởi vậy, khủng hoảng của An sinh xã hội không phải là chương trình “biến mất” mà là nguy cơ quyền lợi bị tự động cắt giảm nếu chính trị gia tiếp tục trì hoãn.
Quốc hội không còn nhiều thời gian
Các lựa chọn chính sách về cơ bản đã rõ: tăng thuế, giảm quyền lợi, nâng tuổi nghỉ hưu, thay đổi công thức tính trợ cấp, mở rộng phần thu nhập chịu thuế, hoặc kết hợp nhiều biện pháp. Tuy nhiên, chính vì tác động trực tiếp đến cử tri, An sinh xã hội luôn là một trong những chủ đề chính trị khó chạm nhất ở Washington.
Tổng thống Trump nhiều lần nói muốn bảo vệ và củng cố An sinh xã hội, nhưng chưa đưa ra kế hoạch khả thi. Ông từng lập luận rằng chỉ cần giảm gian lận là có thể cứu chương trình, lặp lại những tuyên bố sai lệch rằng hàng triệu người đã chết vẫn nhận trợ cấp. Các cáo buộc này bị bác bỏ. Gian lận có tồn tại trong mọi chương trình lớn, nhưng không đủ lớn để giải quyết thiếu hụt tài chính của An sinh xã hội. Trong khi hai nghị sĩ Tom Cole của Oklahoma và Tom Suozzi của New York đề xuất lập ủy ban độc lập gồm 13 thành viên do tổng thống và lãnh đạo Quốc hội hai đảng bổ nhiệm, với nhiệm vụ tìm giải pháp chung để bảo đảm sự tồn tại dài hạn của chương trình. Đây là nỗ lực nhằm đưa vấn đề ra khỏi thế bế tắc đảng phái dù không có gì bảo đảm ủy ban sẽ làm được điều Washington né tránh suốt nhiều năm.
Phép thử niềm tin giữa các thế hệ
An sinh xã hội là một trong những lời hứa chính trị lớn nhất của nước Mỹ: người lao động đóng góp suốt đời và đổi lại được bảo vệ khi về già, khi mất người thân hoặc rơi vào hoàn cảnh dễ tổn thương. Nếu lời hứa bị cắt giảm vì Quốc hội không hành động kịp, hậu quả sẽ vượt xa các bảng tính ngân sách. Những mốc năm 2032 hay 2033 có vẻ xa. Tuy nhiên, các thượng nghị sĩ được bầu năm 2026 sẽ vẫn tại nhiệm khi An sinh xã hội chạm ngưỡng cạn quỹ. Điều từng là vấn đề tương lai trở thành vấn đề của chu kỳ chính trị hiện tại.
Nước Mỹ không thiếu giải pháp kỹ thuật. Nước Mỹ thiếu quyết tâm chính trị để nói thật với cử tri: muốn giữ An sinh xã hội sẽ phải có người đóng thêm, nhận ít hơn, nghỉ hưu muộn hơn, hoặc một phần của cả ba. Trì hoãn giúp các chính trị gia tránh cuộc tranh luận khó. Tuy nhiên, với 68 triệu người đang nhận trợ cấp và hàng chục triệu người sắp nghỉ hưu, cái giá của trì hoãn sẽ đến rất cụ thể: tấm séc nhỏ hơn vào đúng lúc họ ít còn khả năng tự bù đắp nhất.
shared via nytimes,
