Kinh tế Mỹ ngày càng phụ thuộc vào cơn sốt AI
23/07/26
 |
| Ảnh: Pete Ryan |
Trong giới tài chính có câu nói quen thuộc: thị trường chứng khoán không phải là nền kinh tế. Nhưng ở Mỹ hiện nay, ranh giới ấy đang mờ đi nhanh chóng.
Các chỉ số chứng khoán lớn liên tục lập kỷ lục trong vài năm qua, chủ yếu nhờ cơn khát của nhà đầu tư với mọi thứ liên quan đến trí tuệ nhân tạo. Tổng giá trị thị trường chứng khoán Mỹ đã tăng hơn gấp đôi trong một thập niên, vượt 75.000 tỷ USD, tương đương khoảng 2,5 lần sản lượng hằng năm của toàn bộ nền kinh tế Mỹ. Đây là tỷ lệ cao kỷ lục.
Phần lớn giá trị ấy vẫn nằm trên giấy, dựa vào kỳ vọng lợi nhuận tương lai. Nhưng cơn sốt AI đã tạo ra tác động rất thật trong hiện tại. Hàng nghìn tỷ USD đang chảy vào nhà máy bán dẫn, trung tâm dữ liệu, nhà máy điện và đường truyền tải. Tài sản tăng lên trên thị trường chứng khoán cũng thúc đẩy chi tiêu tiêu dùng, nhất là trong nhóm người Mỹ giàu có, những người sẵn sàng chi nhiều hơn cho du lịch cao cấp, đồ điện tử đắt tiền và nhà hàng sang trọng khi danh mục đầu tư tăng giá.
Chính làn sóng đầu tư và chi tiêu này đã giúp kinh tế Mỹ đứng vững qua giai đoạn nhiều biến động, từ lạm phát, thuế quan đến bất ổn địa chính trị. Nhưng sự phụ thuộc ấy cũng tạo ra điểm yếu lớn. Nếu niềm tin của nhà đầu tư vào AI lung lay, các hoạt động kinh tế dựng trên nền tảng ấy có thể sụp xuống rất nhanh.
Giao dịch AI khổng lồ
Theo Bank of America, trong khảo sát các nhà quản lý quỹ toàn cầu tháng 7, rủi ro lớn nhất với thị trường tài chính là bong bóng AI vỡ. Giờ đây, đó cũng đang trở thành rủi ro lớn với nền kinh tế. Torsten Slok, kinh tế trưởng tại Apollo Global Management, nhận xét rằng thứ đang nâng đỡ mọi thứ hiện nay chính là “câu chuyện AI”.
Các cổ phiếu liên quan đến AI chiếm khoảng một nửa mức tăng của S&P 500 trong năm nay. Adam Turnquist, chiến lược gia kỹ thuật trưởng tại LPL Financial, cho rằng tăng trưởng kinh tế Mỹ cũng ngày càng phụ thuộc vào chi tiêu cho hạ tầng AI. Theo ông, toàn bộ thị trường đang trở thành “giao dịch AI khổng lồ”.
Điều đáng chú ý là quy mô thị trường chứng khoán hiện nay lớn hơn rất nhiều so với các giai đoạn trước. Nghiên cứu kinh tế cho thấy cứ mỗi 100 USD tài sản chứng khoán tăng thêm, nhà đầu tư sẽ chi tiêu thêm khoảng 3 USD cho hàng hóa và dịch vụ. Đây là “hiệu ứng của cải”. Nhưng hiệu ứng này cũng vận hành theo chiều ngược lại. Khi cổ phiếu giảm, người giàu giảm chi tiêu.
Ở mức định giá hiện tại, nếu thị trường chứng khoán Mỹ giảm 30%, chi tiêu tiêu dùng có thể co lại gần 700 tỷ USD. Mức giảm này đủ lớn để tự tạo ra suy thoái, hoặc ít nhất đẩy nền kinh tế tới sát mép suy thoái.
Rủi ro tập trung vào vài ông lớn
Điểm khác khiến thị trường hiện nay dễ tổn thương là mức độ tập trung rất cao. Nhóm “Magnificent Seven” (Bảy người hùng) gồm Meta, Alphabet, Amazon, Apple, Tesla, Nvidia và Microsoft hiện chiếm khoảng 1/4 tổng giá trị toàn bộ cổ phiếu niêm yết tại Mỹ.
Điều này có nghĩa là chỉ cần một vài công ty AI lớn gây thất vọng, tác động có thể lan ra ngoài phố Wall. Nếu doanh nghiệp nhận ra các khoản đầu tư AI không sinh lời nhanh như kỳ vọng, họ có thể cắt giảm chi tiêu. Các phòng thí nghiệm AI và nhà cung ứng khi ấy phải hạ dự báo tăng trưởng. Thất vọng này có thể kích hoạt bán tháo cổ phiếu, khiến việc huy động vốn cho các dự án AI trở nên khó hơn và đắt đỏ hơn.
Từ đây, các kế hoạch xây trung tâm dữ liệu, nhà máy điện và hạ tầng liên quan có thể bị trì hoãn hoặc hủy bỏ, kéo theo việc làm trong ngành xây dựng. Cùng lúc, thị trường giảm khiến nhóm tiêu dùng thu nhập cao thắt chặt hầu bao, gây áp lực lên các ngành dịch vụ và tiêu dùng cao cấp. Vì vậy, cú sốc tài chính có thể biến thành cú sốc kinh tế thật sự.
Bong bóng chưa chắc vỡ nhưng rủi ro đang lớn lên
Dù vậy, kịch bản xấu không phải điều chắc chắn. Nhiều công ty AI lớn đã huy động được lượng vốn khổng lồ, đủ để tiếp tục chi tiêu ngay cả khi nguồn tiền mới khô lại. Các doanh nghiệp cũng không nhất thiết ngừng sử dụng công cụ AI chỉ vì thị trường bớt hào hứng.
Nếu bong bóng AI vỡ, dòng tiền cũng có thể được giải phóng sang các lĩnh vực khác, giống giai đoạn sau bong bóng dot-com. Năm 2001, kinh tế Mỹ suy thoái, nhưng khá ngắn và nhẹ. Khi đó, Fed cắt giảm lãi suất mạnh, giúp khủng hoảng chủ yếu giới hạn trong ngành công nghệ.
Lần này, bối cảnh khó hơn. Lạm phát đã duy trì ở mức cao trong nhiều năm, khiến Fed có thể dè dặt hơn khi hạ lãi suất. Vì vậy, chính sách tiền tệ bị ràng buộc hơn nếu cú sụt giảm đầu tư trong AI lan sang phần còn lại của nền kinh tế.
Không ai biết bong bóng có đang tồn tại hay bao giờ sẽ vỡ. Các nhà kinh tế vốn rất kém trong việc nhận diện bong bóng và càng kém hơn khi dự báo thời điểm đổ vỡ. Nhưng rủi ro suy thoái do thị trường gây ra đang tăng lên. Khi kỳ vọng đặt vào AI quá cao, chỉ một kết quả kinh doanh thấp hơn dự báo, dự án chậm hoàn vốn, hoặc tín hiệu cho thấy lợi ích đến sau 15–20 năm thay vì 5–7 năm, cũng có thể buộc nhà đầu tư định giá lại toàn bộ câu chuyện.
Hiện tại, người hoài nghi vẫn phải chứng minh vì sao AI bị thổi phồng. Nhưng nếu các thông tin gây thất vọng xuất hiện đều đặn, gánh nặng chứng minh sẽ chuyển sang phe lạc quan.
shared via nytimes,
