Các công ty công nghệ Mỹ Latinh và vị thế phụ thuộc trong trật tự số toàn cầu
26/05/26
Thập niên vừa qua, Mỹ Latinh chứng kiến sự trỗi dậy của nhiều công ty công nghệ hướng tới người tiêu dùng, làm thay đổi cách người dân mua sắm, dùng dịch vụ và tiếp cận ngân hàng. Những doanh nghiệp này thường được gọi là các công ty công nghệ Mỹ Latinh. Nổi bật nhất là Mercado Libre, nền tảng số lớn nhất khu vực với giá trị vốn hóa khoảng 50 tỷ USD; Magazine Luiza, nhà bán lẻ Brazil đã chuyển mạnh sang kỹ thuật số với giá trị thị trường khoảng 25 tỷ USD; và Nubank, ngân hàng số lớn nhất Mỹ Latinh với khoảng 70 triệu khách hàng.
Sự tăng trưởng của các doanh nghiệp này cho thấy Mỹ Latinh không đứng ngoài nền kinh tế số. Họ xây dựng được nền tảng, thu hút người dùng, mở rộng thị phần và tạo lợi nhuận trong các lĩnh vực như thương mại điện tử, thanh toán số, tín dụng trực tuyến, bán lẻ và ngân hàng số. Tuy nhiên, thành công ấy đi kèm giới hạn lớn, các công ty công nghệ Mỹ Latinh vẫn phụ thuộc sâu vào hạ tầng kỹ thuật số do những tập đoàn như Google, Amazon, Alibaba, Microsoft, Apple, Tencent và Huawei kiểm soát.
Sự phụ thuộc này không chỉ là vấn đề kỹ thuật. Các tập đoàn công nghệ lớn của Mỹ và Trung Quốc nắm những lớp hạ tầng thiết yếu của nền kinh tế số, từ điện toán đám mây, trung tâm dữ liệu, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, cáp internet biển đến hệ sinh thái thanh toán và kết nối. Khi doanh nghiệp Mỹ Latinh muốn tăng trưởng, họ vẫn phải vận hành trên nền tảng do các trung tâm công nghệ toàn cầu thiết lập. Điều này tạo ra bất cân xứng về công nghệ và thị trường, đồng thời củng cố chênh lệch quyền lực lâu đời giữa các nền kinh tế trung tâm và ngoại vi.
Quyền lực của các tập đoàn công nghệ lớn
Trong 25 năm qua, các tập đoàn công nghệ lớn đã vươn lên thành lực lượng có quyền định hình kinh tế toàn cầu. Google, Amazon, Meta, Apple, Microsoft, Alibaba, Tencent và Huawei thống trị các mảng chiến lược như điện toán đám mây, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo và kết nối. Sự mở rộng ấy dựa trên đầu tư lớn vào nghiên cứu – phát triển, mua lại chiến lược và tài sản vô hình như thuật toán, phần mềm lõi, dữ liệu và mạng cáp biển.
Các tập đoàn này vừa cạnh tranh vừa hợp tác. Họ đối đầu trong nhiều phân khúc, nhưng cũng cùng tham gia chuẩn hóa công nghệ và dùng chung một số nền tảng. Kubernetes là ví dụ điển hình. Google phát triển hệ thống mã nguồn mở này rồi trao cho Linux Foundation; sau đó, Kubernetes trở thành công cụ được dùng rộng rãi trên các đám mây của Amazon, Tencent, Apple và Microsoft. Khi công nghệ do Google khởi xướng trở thành tiêu chuẩn ngành, Google cũng hưởng lợi từ lợi thế đó.
Mô hình này tạo thành dạng độc quyền nhóm công nghệ toàn cầu. Các tập đoàn lớn hình thành hệ sinh thái, năng lực củng cố lẫn nhau, đồng thời đẩy các tác nhân nhỏ hơn vào vị trí phụ thuộc. Ở Mỹ Latinh, sự phụ thuộc này hiện rõ qua việc Google đưa cáp biển Firmina từ Mỹ đến Argentina, Huawei nắm gần 50% hạ tầng 5G trong khu vực, Amazon, Microsoft và Huawei mở rộng trung tâm dữ liệu tại Brazil, Chile, Peru và nhiều thị trường khác.
Mỹ Latinh trong cuộc cạnh tranh công nghệ
Mỹ Latinh không nằm ở trung tâm bản đồ công nghệ toàn cầu, nhưng khu vực này là thị trường quan trọng để các tập đoàn lớn mở rộng. Google có công ty con tại Brazil, Argentina, Mexico, Colombia và Chile. Microsoft hiện diện ở Argentina, Uruguay, Colombia, Chile và Venezuela. Alibaba mở văn phòng thương mại tại Brazil, Chile, Colombia và Mexico, đặc biệt mở rộng mạnh tại Brazil thông qua AliExpress. Từ năm 2012, Apple duy trì công ty con tại Chile. Amazon trở thành sàn thương mại điện tử quan trọng thứ hai trong khu vực, cạnh tranh trực tiếp với Mercado Libre và Magazine Luiza.
Trong dịch vụ tài chính số, cạnh tranh cũng rất rõ. Tencent đầu tư vào Nubank, trong khi Google Pay, Apple Pay và WhatsApp Pay tìm cách chiếm lĩnh các thị trường có tỷ lệ sử dụng ngân hàng truyền thống còn thấp và mức điều tiết nhẹ hơn. Vì vậy, các tập đoàn công nghệ lớn cạnh tranh trực tiếp với họ ngay trong khu vực.
Các công ty công nghệ Mỹ Latinh ra đời trong bối cảnh này. Họ không hoàn toàn độc lập với Big Tech, đó là sản phẩm hạ nguồn của mô hình kinh doanh công nghệ toàn cầu. Họ khai thác thị trường địa phương, sao chép một phần mô hình của các tập đoàn lớn, tận dụng dữ liệu và nền tảng số để tăng trưởng, nhưng vẫn vận hành trên hạ tầng do các tập đoàn toàn cầu kiểm soát.
Mercado Libre, Magazine Luiza và Nubank
Mercado Libre là nền tảng số lớn nhất Mỹ Latinh, hoạt động tại 18 quốc gia. Công ty kết hợp thương mại điện tử, thanh toán trực tuyến và tín dụng, với mô hình có nhiều điểm tương đồng Alibaba, Alipay và Ant Financial. Dù là công ty công nghệ giá trị nhất khu vực, quy mô của Mercado Libre vẫn nhỏ hơn nhiều so với các tập đoàn toàn cầu. Năm 2019, doanh số của công ty chỉ bằng 4% doanh số Alibaba và 0,8% của Amazon.
Mercado Libre dùng dữ liệu và trí tuệ nhân tạo, đặc biệt trong mảng Mercado Pago, để đánh giá rủi ro người vay. Công ty cũng mở rộng bằng mua bán – sáp nhập, niêm yết trên sàn Nasdaq từ năm 2007 và nhanh chóng thâu tóm đối thủ để giành vị trí thống lĩnh thương mại điện tử khu vực. Nhưng đến năm 2018, Mercado Libre đã gửi 1 TB dữ liệu mỗi ngày lên đám mây của Amazon, cho thấy mức độ phụ thuộc vào hạ tầng công nghệ lớn.
Magazine Luiza đi từ bán lẻ truyền thống sang kỹ thuật số. Năm 1957, thành lập tại Brazil, công ty bắt đầu chuyển đổi mạnh từ năm 2016, tập trung vào bán hàng trực tuyến và logistics. Đến năm 2021, Magazine Luiza có hơn 1.400 cửa hàng, 27 trung tâm phân phối, hơn 1.600 người bán trực tuyến và 37 triệu người mua tại Brazil. Công ty cũng phát triển MagaluPay trong tài chính số và Magalu Ads trong quảng cáo kỹ thuật số.
Bộ phận công nghệ Luizalabs có hơn 1.800 kỹ sư, phát triển các giải pháp dựa trên dữ liệu lớn và học máy cho logistics, tài chính số và quản lý tồn kho. Tuy nhiên, Magazine Luiza vẫn sử dụng Google Cloud để tăng năng lực vận hành, trong đó việc triển khai nền tảng này giúp công ty phá kỷ lục lưu lượng truy cập trong dịp Black Friday 2018.
Năm 2022, Nubank là ngân hàng số lớn nhất Mỹ Latinh, có hơn 70 triệu người dùng và định giá hơn 30 tỷ USD. Công ty chủ yếu hoạt động tại Brazil, đồng thời có mặt ở Mexico, Colombia và Berlin. Nubank cung cấp dịch vụ ngân hàng truyền thống nhưng không có chi nhánh vật lý. Năm 2021, công ty huy động hơn 2,6 tỷ USD khi niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán New York.
Mô hình của Nubank phụ thuộc lớn vào dữ liệu, trí tuệ nhân tạo và điện toán đám mây. Công ty có khoảng 1.000 kỹ sư tại sáu trung tâm công nghệ toàn cầu. Một số lãnh đạo đến từ Facebook, Google, Amazon và Alibaba. Nền tảng ngân hàng NuCore của Nubank hoạt động trên đám mây và sử dụng hạ tầng Amazon Web Services.
Vị thế ngoại vi trong kinh tế số
Sự nổi lên của Mercado Libre, Magazine Luiza và Nubank không phá vỡ quyền thống trị số của các tập đoàn công nghệ lớn. Ba công ty này có thể thống lĩnh một số thị trường khu vực, mua lại đối thủ nhỏ hơn và nhận ưu đãi hoặc hỗ trợ từ nhà nước. Nhưng họ vẫn lệ thuộc vào công nghệ nền của Google, Amazon, Alibaba và các tập đoàn toàn cầu khác.
Điều này làm sâu sắc thêm vị thế phụ thuộc công nghệ của Mỹ Latinh. Các công ty công nghệ Mỹ Latinh thường không xây dựng được mạng lưới nhà cung cấp địa phương đủ mạnh; thay vào đó, họ mua lại các công ty nhỏ và dùng quy mô để chặn sự xuất hiện của đối thủ mới. Trong quan hệ với người lao động, chính quyền quốc gia và địa phương, họ có quyền lực ngày càng lớn. Nhưng trong quan hệ với hệ sinh thái công nghệ toàn cầu, họ vẫn ở vị trí trung gian và phụ thuộc.
Do đó, các công ty công nghệ Mỹ Latinh vừa cạnh tranh với các tập đoàn công nghệ lớn, vừa cần chính các tập đoàn ấy để tồn tại và mở rộng. Chính tính hai mặt này định hình vị trí của các công ty công nghệ Mỹ Latinh trong trật tự tư bản số mới. Đủ lớn để trở thành quyền lực khu vực, nhưng chưa đủ độc lập để thoát khỏi vị trí ngoại vi của nền kinh tế công nghệ toàn cầu.
shared via phenomenalworld,
