Venezuela tìm đường phục hồi kinh tế giữa trừng phạt và cuộc chơi dầu mỏ
12/05/26
Mỹ Latin đang trở thành một trong những điểm nóng của thế kỷ 21, nơi cạnh tranh giữa các cường quốc, tài nguyên năng lượng, chủ nghĩa dân tộc và các phong trào phản kháng cùng va chạm. Trong bức tranh đó, Venezuela là trường hợp đặc biệt. Sau nhiều năm bị trừng phạt, cô lập tài chính và suy giảm sản xuất dầu, Caracas đang tìm cách tái định vị nền kinh tế, vừa đàm phán với Mỹ để giảm sức ép, vừa duy trì quan hệ với Nga, Trung Quốc và các đối tác năng lượng quốc tế.
Trong cuộc phỏng vấn với tờ Phenomenal World, Roy Daza, Nghị sĩ thuộc Đảng Xã hội chủ nghĩa Thống nhất Venezuela, PSUV, đồng thời là Phó chủ tịch Ủy ban Đối ngoại của Quốc hội Venezuela, trình bày cách nhìn của chính quyền Caracas về giai đoạn mới. Theo Daza, thách thức lớn nhất của Venezuela không chỉ là khủng hoảng chính trị, đó còn là làm thế nào để phục hồi nền kinh tế từng phụ thuộc nặng vào địa tô dầu mỏ trong điều kiện bị phong tỏa tài chính, hạn chế giao dịch quốc tế và chịu sức ép địa chính trị kéo dài.
Trừng phạt và cú sốc với nền kinh tế dầu mỏ
Daza cho rằng gốc rễ của khủng hoảng hiện nay bắt đầu từ năm 2015, khi chính quyền Barack Obama tuyên bố Venezuela là “mối đe dọa bất thường và đặc biệt” đối với an ninh Mỹ. Theo ông, quyết định này mở đường cho các biện pháp cưỡng ép đơn phương nhằm siết nền kinh tế Venezuela.
Các lệnh trừng phạt khiến nhiều giao dịch tài chính quốc tế bị chặn, nhập khẩu sụt giảm mạnh, thị trường trong nước thiếu hụt hàng hóa, doanh nghiệp nhà nước lẫn tư nhân gặp khó trong việc tái đầu tư. Cú sốc càng nghiêm trọng khi giá dầu giảm sâu, trong lúc Venezuela vẫn phụ thuộc lớn vào nguồn thu từ xuất khẩu dầu.
Đến năm 2019, dưới nhiệm kỳ đầu của Donald Trump, các biện pháp trừng phạt trực tiếp nhằm vào PDVSA, tập đoàn dầu khí quốc doanh Venezuela, khiến khó khăn kinh tế sâu sắc hơn. Với quốc gia sở hữu trữ lượng dầu khổng lồ nhưng lại cần thị trường, vốn, công nghệ và hệ thống thanh toán quốc tế để khai thác hiệu quả, việc bị cắt khỏi các kênh tài chính toàn cầu đã tạo ra sức ép rất lớn.
Theo Daza, chính trừng phạt là nguyên nhân chính khiến nền kinh tế Venezuela rơi vào tê liệt kéo dài. Ông lập luận rằng, khi một phần biện pháp cưỡng ép được nới lỏng, sản lượng dầu và các hoạt động kinh tế lập tức có dư địa phục hồi.
Cải cách dầu khí và mở cửa thận trọng
Điểm đáng chú ý trong giai đoạn mới là cải cách Luật Hydrocarbon, được thông qua sau khi Delcy Rodríguez trở thành người điều hành. Cải cách này nới lỏng một số hạn chế với khu vực tư nhân, bao gồm vốn nước ngoài, trong khai thác dầu khí. Động thái này cũng mở đường cho Mỹ tạm dỡ một số lệnh trừng phạt và cho phép một số giao dịch trong lĩnh vực năng lượng.
Theo Daza, cải cách không phải là sự từ bỏ chính sách dầu khí Bolivar, đây là bước điều chỉnh để thích nghi với thực tế thị trường mới và tương quan quyền lực toàn cầu. Ông cho biết sản lượng dầu Venezuela hiện vượt 1 triệu thùng/ngày, sau khi mức sụt giảm trong tháng 1 được khắc phục.
Các thỏa thuận với Shell, Chevron, ENI, Repsol và những trao đổi với Colombia về khí đốt được ông xem là bằng chứng Venezuela vẫn có vai trò quan trọng trong thị trường năng lượng quốc tế. Trong bối cảnh thế giới liên tục đối mặt cú sốc dầu khí, từ cuộc chiến Ukraine đến căng thẳng Iran, trữ lượng của Venezuela tiếp tục là tài sản địa kinh tế lớn.
Daza nhấn mạnh Venezuela có khoảng 303 tỷ thùng dầu dưới lòng đất. Theo ông, đây mới là một trong những lý do thực sự khiến nước này thường xuyên nằm trong tâm điểm sức ép từ Washington. Với Caracas, phục hồi ngành dầu khí không chỉ là bài toán doanh thu ngân sách, đó còn là điều kiện để tái thiết sản xuất, bảo vệ chủ quyền kinh tế và khôi phục các chương trình xã hội.
Kế hoạch Bảy chuyển đổi và mục tiêu thoát lệ thuộc dầu
Dù dầu mỏ vẫn là trung tâm, chính quyền Venezuela nói họ muốn vượt qua mô hình kinh tế cũ dựa nặng vào địa tô dầu mỏ. Daza gọi đây là sự “cạn kiệt lịch sử” của chủ nghĩa tư bản địa tô, khi nguồn thu dầu không còn là động lực phát triển bền vững mà trở thành lực cản nếu nền kinh tế không đa dạng hóa.
Kế hoạch Bảy chuyển đổi cho giai đoạn 2025–2031 được chính quyền Caracas đặt ra như khung chương trình mới. Trong đó, chuyển đổi thứ nhất tập trung vào xây dựng mô hình sản xuất mới, từ công nghiệp nhỏ, vừa đến quy mô lớn, đồng thời củng cố chủ quyền nông nghiệp. Chuyển đổi thứ hai hướng vào dịch vụ công, hạ tầng và thành phố nhân văn. Các nội dung khác gồm an ninh, bảo trợ xã hội, cải cách quản trị, khoa học – công nghệ và chính sách hội nhập quốc tế.
Với mục tiêu kinh tế, điểm quan trọng nhất là tái tạo năng lực sản xuất trong nước. Daza nói Venezuela hiện sản xuất hơn 90% lượng thực phẩm tiêu thụ, đảo ngược đáng kể so với giai đoạn trước khi chính sách kinh tế mới được khởi động năm 2018. Ông cũng cho biết nước này đã giảm mức dễ tổn thương dinh dưỡng từ 37,5% xuống 3% cuối năm 2023 và đặt mục tiêu còn 2% trong năm nay.
Theo cách nhìn của ông, sự phục hồi này đến từ ba nguồn lực: công nhân trong các ngành cơ bản, doanh nghiệp tư nhân trong nước và một số công ty nước ngoài vẫn hoạt động tại Venezuela. Đặc biệt trong lĩnh vực lương thực, dịch vụ, dầu khí và công nghiệp, khu vực tư nhân nội địa đóng vai trò quan trọng trong quá trình ổn định.
Phục hồi kinh tế trong thế bất cân xứng
Từ ngày 16/8/2018, Daza cho rằng bước ngoặt chính sách bắt đầu khi chính quyền Maduro đưa ra định hướng kinh tế mới sau nhiều năm suy thoái. Giai đoạn này đi kèm nỗ lực đối thoại với một phần phe đối lập, khôi phục hoạt động nghị viện và tìm kiếm ổn định thể chế.
Theo ông, năm 2025 Venezuela đạt mức tăng trưởng gần 9%, dự báo của ECLAC cho thấy nước này có thể tiếp tục nằm trong nhóm tăng trưởng cao của Mỹ Latin năm 2026. Tuy nhiên, các con số này vẫn cần được đặt trong bối cảnh xuất phát điểm rất thấp sau nhiều năm khủng hoảng sâu.
Venezuela hiện vẫn đối mặt với nhiều hạn chế. Một số lệnh trừng phạt được nới lỏng, nhưng các ràng buộc với PDVSA, hệ thống tài chính và các giao dịch quốc tế vẫn chưa được dỡ bỏ hoàn toàn. Caracas cũng tiếp tục yêu cầu Mỹ trả lại các tài sản của Venezuela ở nước ngoài, trong đó có Citgo, công ty được chính quyền Venezuela xem là tài sản thuộc về Cộng hòa.
Daza cho biết các cuộc đàm phán với chính quyền Trump vẫn tiếp diễn, với yêu cầu trung tâm là dỡ bỏ hoàn toàn và vĩnh viễn các biện pháp trừng phạt kinh tế. Theo ông, khi trừng phạt còn tồn tại, đầu tư tư nhân nước ngoài vẫn chậm lại, giao dịch quốc tế còn bị gián đoạn và quá trình phục hồi chưa thể diễn ra bình thường.
Giữa Mỹ, Nga, Trung Quốc và trật tự năng lượng mới
Trong đối ngoại kinh tế, Venezuela cố duy trì nhiều kênh cùng lúc. Daza khẳng định Caracas tiếp tục quan hệ chiến lược với Nga và quan hệ “mọi thời tiết” với Trung Quốc, đồng thời thương lượng với Mỹ để khôi phục ngoại giao và mở đường cho các giao dịch năng lượng.
Cách tiếp cận này phản ánh thế khó của Venezuela. Một mặt, nước này cần công nghệ, vốn và thị trường từ các tập đoàn năng lượng phương Tây để hồi sinh ngành dầu khí. Mặt khác, Caracas vẫn dựa vào các đối tác như Nga, Trung Quốc và những cơ chế hội nhập Mỹ Latin để giảm phụ thuộc vào Washington.
shared via phenomenalworld,
