Khủng hoảng dầu mỏ khiến “đá bào Ý” đắt lên
27/03/26
 |
| Ondrey và Mia Lawson, chủ sở hữu cửa hàng đá bào Phrostbite Italian Ice ở Houston, đang điều chỉnh lịch phục vụ và lại các tuyến đường giao hàng để tiết kiệm chi phí nhiên liệu. Ảnh: Lexi Parra |
Khi xăng trở thành “thuế” mới của doanh nghiệp nhỏ
Ít lâu sau khi cuộc chiến do Mỹ dẫn đầu với Iran nổ ra cuối tháng 2, Ondrey Lawson, đồng sở hữu Phrostbite Italian Ice nhận ra: Chiếc bán tải chở thiết bị và hàng đông lạnh vốn đổ đầy tốn khoảng 70 USD. Lần này, hóa đơn lên 90 USD.
Với các doanh nghiệp nhỏ, một cú nhích như vậy không phải chuyện “vài USD”. Nó là biến số kéo theo cả chuỗi: thay đổi lịch chạy sự kiện, vẽ lại tuyến giao hàng, cắt giờ lao động, thậm chí tự làm những phần việc trước đó thuê nhân viên. Nhà Lawson đã thử đủ cách để “nuốt” chi phí: tối ưu hành trình, tiết kiệm nhân công bằng cách tự phục vụ. Nhưng xăng tăng, khiến biên lợi nhuận mỏng dần. Cuối cùng, thứ mà tiểu thương ghét nhất vẫn xảy ra: tăng giá bán.
Cơn sóng không dừng ở trạm xăng
Dầu quốc tế quanh 100 USD/thùng đã hạ từ đỉnh gần 120 USD nhưng vẫn cao hơn đáng kể so với trước chiến sự. Tại Mỹ, giá xăng trung bình lên 3,98 USD/gallon, tăng hơn 30% kể từ khi chiến tranh bắt đầu, theo AAA.
Điều này có hai lớp tác động:
- Trực tiếp: người tiêu dùng trả thêm tiền cho xăng, dầu diesel, dầu sưởi.
- Gián tiếp: doanh nghiệp phải trả thêm chi phí vận hành, đặc biệt là vận tải và năng lượng. Cân nhắc có chuyển phần tăng đó sang khách hàng hay cố gắng chịu đựng.
Các tập đoàn lớn có “đệm” tài chính dày hơn, hợp đồng mua nhiên liệu dài hạn, khả năng cắt chi phí ở những nơi khác, hoặc đàm phán lại với nhà cung cấp. Doanh nghiệp nhỏ thì không. Họ ít lựa chọn và vì thế, nếu giá năng lượng neo cao đủ lâu, khả năng đẩy giá sang người tiêu dùng sẽ lớn hơn.
Lạm phát “lõi” cũng bị kéo theo
Giới kinh tế thường nói, năng lượng là thứ biến động, đừng nhìn “lạm phát chung” mà hãy nhìn “lạm phát lõi”. Nhưng ngay cả cách nhìn ấy cũng không giúp tránh tác động của dầu.
Goldman Sachs ước tính mỗi 10 USD tăng thêm của giá dầu có thể làm lạm phát lõi nhích 0,04 điểm %. Khi mức lõi đang quanh 3,1% (cao hơn mục tiêu 2% của Fed), một cú rò rỉ nhỏ cũng đủ làm bài toán tiền tệ khó hơn: lãi suất phải giữ cao lâu hơn.
Jerome Powell, chủ tịch Fed thừa nhận điều này theo cách rất “nhà nghề”: tác động mạnh nhất nằm ở lạm phát chung, nhưng năng lượng vẫn “thấm” vào lõi vì dầu và các sản phẩm từ dầu đi vào vận chuyển và sản xuất của vô số mặt hàng.
Vé máy bay, cước vận tải và cú đẩy từ nhiên liệu
Nhiên liệu máy bay thường nhạy với biến động dầu hơn nhiều người tưởng. Khi giá jet fuel tăng, hãng bay có thể phản ứng bằng cách tăng giá vé hoặc siết cung chuyến bay. Lãnh đạo United Airlines cảnh báo mức tăng giá vé có thể lên tới 20% nếu giá dầu giữ cao.
Với vận tải đường bộ và chuỗi cung ứng, dầu diesel là “mạch máu”. Khi diesel tăng, cước vận chuyển tăng; khi cước tăng, giá hàng hóa từ thực phẩm tới đồ tiêu dùng có xu hướng đi lên. Hiệu ứng này không xảy ra đồng đều, nhưng bền bỉ: chi phí tăng dần, doanh nghiệp “chần chừ” một thời gian, cuối cùng vẫn phải điều chỉnh giá.
Vì sao tiểu thương là nơi khủng hoảng “lộ diện” sớm nhất?
Vấn đề không chỉ là giá nhiên liệu. Khủng hoảng dầu đến đúng lúc nhiều doanh nghiệp nhỏ ở Mỹ đã mệt mỏi vì thuế quan và bất định thương mại, mặt bằng giá cao kéo dài, chi phí đầu vào tăng trong vài tháng gần đây.
Một khảo sát của Small Business Majority cho thấy 64% doanh nghiệp được hỏi nói chi phí đã tăng trong ba tháng qua. Trong bối cảnh ấy, đá bào Ý của nhà Lawson trở thành ví dụ điển hình: sản phẩm nhỏ, doanh nghiệp nhỏ, nhưng phản ứng của họ là phản ứng của nền kinh tế.
Khi tăng giá là lựa chọn bắt buộc
Năm 2021, Phrostbite thành lập. Năm 2026 dự kiến là “năm trở lại”: mở rộng, tính chuyện cửa hàng cố định, nhượng quyền. Họ từng vượt qua cú tăng chi phí vật liệu (cốc, muỗng) do thuế quan bằng cách điều chỉnh nhẹ. Nhưng năng lượng lại là “con thú” khác: nó đánh trực diện vào vận hành hằng ngày.
Kế hoạch mới là nâng gói phục vụ tối thiểu từ 100 USD lên 150 USD, cân nhắc tăng giá ly nhỏ từ 8 USD lên 8,5 USD. Mục tiêu không phải tối đa hóa lợi nhuận, mà là tạo lớp đệm đủ dày để không phải tăng giá liên tục, thứ dễ làm khách hàng chán nản nhất.
Khủng hoảng dầu là bài kiểm tra sức chịu đựng của tầng đáy kinh tế
Nếu giá dầu chỉ “nhảy” vài ngày, nhiều doanh nghiệp có thể cầm cự. Nhưng nếu nó neo cao hàng tuần hay hàng tháng, tác động sẽ lan từ trạm xăng sang cửa hàng, từ cửa hàng sang giỏ tiêu dùng. Khi điều đó xảy ra, những thứ nhỏ nhất như một ly đá bào Ý ở Texas cũng trở thành chiếc kim chỉ thị rõ nhất cho sức nóng của nền kinh tế.
shared via nytimes,
