Chiến sự ở Trung Đông khiến Bangladesh khó giữ điện cho nền kinh tế xuất khẩu
19/03/26
 |
| Nhà máy điện Rampal ở Bangladesh năm 2023. Quốc gia này lo ngại về thiếu hụt nguồn cung năng lượng, đặc biệt là khí đốt cho khoảng một nửa các nhà máy điện. Ảnh: Fabeha Monir |
Cú sốc năng lượng ập tới giữa lúc chính trị mong manh
Năm nay tại Bangladesh, kỳ nghỉ cuối Ramadan của sinh viên bắt đầu sớm từ ngày 9/3 nhưng không mang không khí nghỉ lễ. Các trường đại học lớn đồng loạt thông báo dừng học ngay lập tức cho tới cuối tháng. Chính phủ đóng cửa khuôn viên trường nhằm tiết kiệm điện, biện pháp mạnh trước cú sốc năng lượng toàn cầu phát sinh từ chiến sự ở Vùng Vịnh.
Abdullah Al Mahmud Mehedi, 23 tuổi, học cao học khoa học xã hội tại Đại học Dhaka, cho biết cảm giác ấy không giống một kỳ nghỉ.
Bangladesh lo ngại về nguồn cung dầu thô và khí đốt, trong đó khí đốt là mắt xích quan trọng nhất. Khoảng một nửa điện năng của quốc gia này đến từ các nhà máy phát điện chạy khí và gần một phần ba lượng khí đó nhập từ Qatar. Chiến sự ở Vùng Vịnh hiện chặn đứng dòng cung ứng này.
Ngoài việc đóng cửa trường học, chính phủ còn triển khai các đợt cắt điện tạm thời cùng nhiều biện pháp tiết kiệm khác. Nếu khí đốt cạn, điện cũng suy giảm theo. Khi đó, không chỉ đèn tắt mà cả các nhà máy, bộ phận sống còn của nền kinh tế xuất khẩu Bangladesh cũng bị ảnh hưởng.
Áp lực năng lượng đến đúng lúc Bangladesh chìm trong khủng hoảng chính trị ở thế chính trị mong manh. Một tháng trước, nước này vừa bầu ra chính phủ mới đầu tiên, sau khi chính quyền của Sheikh Hasina sụp đổ vào tháng 8/2024. Tân Thủ tướng Tarique Rahman nhậm chức trong tháng 2, tuyên bố chiến thắng “thuộc về nền dân chủ”, đồng thời cảnh báo đất nước bắt đầu hành trình mới với nền kinh tế mong manh.
Sau 15 năm cầm quyền bà Hasina bị lật đổ bởi phong trào do sinh viên dẫn dắt, tận dụng làn sóng phẫn nộ về khủng hoảng tài chính. Mô hình kinh tế Bangladesh dựa trên hai điểm tựa song hành: ngành may mặc chiếm gần 85% kim ngạch xuất khẩu và nhu cầu nhập khẩu nhiên liệu cùng các hàng hóa thiết yếu.
Nền kinh tế dễ tổn thương
Mô hình này khiến Bangladesh đặc biệt nhạy cảm với biến động bên ngoài. Khi Nga tấn công Ukraine, thương mại gián đoạn, giá lương thực và dầu tăng, kinh tế Bangladesh chao đảo. Ngành may mặc vẫn vượt qua được cú sốc đó cùng giai đoạn hỗn loạn chính trị tiếp theo, tương tự việc tái thiết sau vụ sập nhà máy năm 2013 khiến 1.134 công nhân thiệt mạng và khiến các đối tác hoảng sợ.
Giờ đây, sức chịu đựng của các nhà máy Bangladesh tiếp tục bị thử thách.
Mohiuddin Rubel, cựu giám đốc Hiệp hội các nhà sản xuất và xuất khẩu may mặc Bangladesh, đồng thời điều hành một số nhà máy riêng, nhận định gốc rễ của tính dễ tổn thương nằm ở sự tập trung quá mức. Theo ông, Bangladesh rất giỏi trong một lĩnh vực, như hàng may sẵn, nhưng lại thiếu đa dạng hóa. Lưới điện quốc gia cũng gặp vấn đề tương tự khi sử dụng quá ít năng lượng tái tạo.
Shafiqul Alam, chuyên gia phân tích tại Viện Kinh tế Năng lượng và Phân tích Tài chính (IEEFA) ở Dhaka, nói điều đáng lo nhất lúc này là nguy cơ thiếu khí đốt ngắn hạn trong khi các nhà máy vẫn phải chạy liên tục.
Bangladesh vốn quen với cắt điện có kế hoạch, thường kéo dài vài giờ nhằm giảm tải cho các nhà máy điện. Với các nhà máy hiện đại, đây là trở ngại lớn, không thể để hàng nghìn công nhân ngồi chờ. Phần lớn cơ sở sản xuất đều chuẩn bị sẵn các máy phát điện diesel cỡ lớn để bù vào những khoảng thiếu hụt.
Diesel là giải pháp thay thế đắt đỏ cho các nhà máy nhiệt điện chạy khí. Dù vậy, Bangladesh vẫn còn nguồn cung diesel khác, trong đó có Singapore và Malaysia.
Giữ điện cho nhà máy, tiết kiệm điện trong dân cư
Một sức ép khác đến từ thời tiết, mùa nóng ở Bangladesh đến sớm. Ông Alam dự báo chính phủ có thể phải bắt đầu cắt điện luân phiên từ tháng 4, thời điểm nhu cầu phụ tải cực đại được dự báo vượt 18.000MWt. Theo ông, việc này phải được chuẩn bị cẩn trọng để khu vực công nghiệp không chịu tác động tiêu cực.
Theo ông Alam, cách khả dĩ nhất là khuyến khích các hộ gia đình tiết kiệm điện. Khối hộ gia đình hiện tiêu thụ lượng điện gấp đôi toàn bộ các nhà máy cộng lại. Chính phủ cần nâng cao nhận thức công chúng và tránh gây hoảng loạn.
Khủng hoảng hiện tại cũng mở ra khoảng trống ngoại giao. Từ năm 2024, quan hệ giữa Bangladesh và nước láng giềng Ấn Độ trở nên gập ghềnh khi bà Hasina sang New Delhi lánh nạn. Dù vậy, Aninda Islam Amit, quan chức của bộ năng lượng Bangladesh, cho biết trung bình mỗi tháng sẽ có khoảng 15.000 tấn diesel từ Ấn Độ được chuyển tới Bangladesh.
Ông Amit nói, việc đứng bên một nước láng giềng trong khủng hoảng là phép ứng xử cần có.
Khu may mặc trọng điểm được ưu tiên
Tại Dhaka Export Processing Zone, trung tâm công nghiệp hàng đầu của Bangladesh, nguồn điện được bảo đảm và các nhà máy của ông Rubel nằm trong nhóm vị trí thuận lợi nhất. Khu này thành lập từ năm 1993, phản ánh mức ưu tiên cao Bangladesh dành cho ngành may mặc. Nếu mất điện lan rộng, những dây chuyền may có thể là nơi chịu ảnh hưởng sau cùng.
Tuy nhiên, ông Rubel hiểu rõ phần lớn doanh nghiệp Bangladesh, trong đó có nhiều đồng nghiệp của ông đang đối mặt với nguy cơ thiếu điện. Theo lời ông, tất cả đều phải duy trì máy phát diesel, đặc biệt là bên ngoài khu chế xuất.
shared via nytimes,
