Trung Quốc và kỷ nguyên robot công xưởng
26/09/25
 |
| Robot đang hoạt động trên dây chuyền lắp ráp ô tô tại Hợp Phì, Trung Quốc. Các công ty robot Trung Quốc, như ngành công nghiệp xe điện và trí tuệ nhân tạo, được hưởng lợi từ nỗ lực thúc đẩy tăng trưởng của quốc gia. Ảnh: Qilai Shen/The New York Times. |
Nếu muốn tìm hình mẫu cho một nền kinh tế đang tự động hóa với tốc độ chóng mặt, hãy nhìn sang Trung Quốc. Quốc gia này hiện có nhiều robot công nghiệp hoạt động trong nhà máy hơn phần còn lại của thế giới cộng lại. Với hơn 2 triệu robot làm việc tính đến năm ngoái, Trung Quốc đã biến “công xưởng thế giới” thành phòng thí nghiệm khổng lồ của robot và trí tuệ nhân tạo (AI).
Theo Liên đoàn Robot Quốc tế (IFR), năm 2023, các nhà máy tại Trung Quốc lắp đặt gần 300.000 robot mới – nhiều hơn toàn bộ phần còn lại của thế giới cộng lại. Để so sánh, Mỹ chỉ lắp đặt 34.000 robot, còn Nhật Bản – quốc gia từng dẫn đầu trong lĩnh vực này – lắp 44.000. Kể từ 2017, mỗi năm Trung Quốc đều bổ sung ít nhất 150.000 robot vào dây chuyền sản xuất.
Chiến dịch tự động hóa này không phải sự tình cờ. Năm 2015, Bắc Kinh đưa “Made in China 2025” vào danh mục ưu tiên quốc gia, với mục tiêu tự chủ trong các ngành công nghệ mũi nhọn – từ bán dẫn, AI cho đến robot. Các doanh nghiệp trong ngành được hưởng ưu đãi tín dụng gần như vô hạn từ ngân hàng quốc doanh, dòng vốn rót thẳng từ nhà nước, cộng thêm sự hậu thuẫn trong thâu tóm đối thủ nước ngoài. Đến 2021, một chiến lược toàn diện cho “quốc gia robot” được công bố.
Kết quả? Năm ngoái, thị phần sản xuất robot của Trung Quốc đã chiếm 1/3 toàn cầu, tăng từ 1/4 vào năm 2023. Nhật Bản – vốn là “ông vua robot” trong nhiều thập kỷ – tụt xuống 29%, từ mức 38% chỉ một năm trước. Đáng chú ý, lần đầu tiên số robot lắp đặt trong nhà máy Trung Quốc chủ yếu là hàng nội địa: gần 60% số robot mới sản xuất ngay tại quốc gia này.
Trong sản xuất robot hình người (humanoid), Trung Quốc vẫn còn chạy sau. Nhiều linh kiện cốt lõi – cảm biến, chip xử lý – vẫn đến từ Đức, Nhật hay Mỹ. “Nếu lắp ráp một robot hình người hạng cao cấp, hầu như toàn bộ sẽ không phải sản xuất ở Trung Quốc,” theo Lian Jye Su, chuyên gia phân tích của Omdia. Nhưng khoảng trống này không ngăn cản được cơn sốt start-up robot. Unitree Robotics – một công ty ở Hàng Châu – vừa công bố kế hoạch IPO, với sản phẩm robot hình người giá cơ bản chỉ 6.000 USD, rẻ hơn nhiều so với Boston Dynamics của Mỹ.
Điều khiến Trung Quốc có lợi thế vượt trội không chỉ là vốn, mà còn ở nguồn nhân lực. Quốc gia này có lực lượng kỹ sư điện, lập trình viên tự động hóa dồi dào. Nhu cầu lắp đặt robot tăng nhanh đến mức kỹ sư chuyên về robot nay có thể nhận mức lương gần 60.000 USD/năm – cao hơn đáng kể so với nhiều vị trí công nghiệp khác tại Trung Quốc.
Song yếu tố làm nên sự khác biệt chính là cách Trung Quốc tận dụng AI để tăng hiệu suất dây chuyền. Như Cameron Johnson – chuyên gia chuỗi cung ứng tại Thượng Hải nhận xét: các công ty Trung Quốc dùng AI để “soi” từng thiết bị trong nhà máy, biết chính xác máy nào đang vận hành tốt, máy nào lệch chuẩn. Ở phần lớn nơi khác, AI vẫn chưa thực sự được nhìn nhận như một công cụ sản xuất.
Câu chuyện robot còn phản ánh sự dịch chuyển cấu trúc quyền lực trong ngành chế tạo toàn cầu. Đầu 2024, các nhà máy Trung Quốc chiếm gần 1/3 sản lượng sản xuất công nghiệp toàn thế giới – nhiều hơn Mỹ, Đức, Nhật, Hàn và Anh cộng lại. Và với 2 triệu robot đang hoạt động, gấp 5 lần số lượng tại Mỹ, khoảng cách về năng lực sản xuất chỉ có thể ngày càng nới rộng.
Tuy nhiên, tốc độ không đồng nghĩa với hoàn hảo. Sự phụ thuộc vào công nghệ lõi ngoại nhập, đặc biệt ở robot hình người, cho thấy Trung Quốc vẫn chưa hoàn toàn nắm trọn chuỗi giá trị. Nhưng trong lĩnh vực robot công xưởng – từ hàn linh kiện ô tô đến xếp thùng hàng – Trung Quốc đã bỏ xa phần còn lại.
Trong dài hạn, sự kết hợp giữa vốn nhà nước, quy mô thị trường khổng lồ và hệ sinh thái AI bám sát sản xuất có thể tạo ra “tính kinh tế nhờ quy mô” mà không nước nào sánh được. Với nhà đầu tư, điều này đồng nghĩa cơ hội tiếp cận thị trường thiết bị tự động hóa trị giá hàng trăm tỷ USD, nơi Trung Quốc ngày càng đóng vai trò trung tâm.
Như Susanne Bieller, tổng thư ký IFR, bình luận: “Không có chiến lược, một quốc gia luôn ở thế bất lợi. Còn với Trung Quốc, kết quả quá rõ ràng.”
shared via nytimes,
