Các tập đoàn Mỹ và cỗ máy né thuế qua thiên đường tài chính
02/06/26
 |
| Malta, hòn đảo nhỏ bé ở Địa Trung Hải, từng là điểm đến ưa thích của các công ty Mỹ để trốn thuế. Ảnh: Susan Wright |
Nhiều tập đoàn lớn của Mỹ đang tiếp tục chuyển lợi nhuận sang các thiên đường thuế để giảm nghĩa vụ với ngân sách liên bang, dù một số doanh nghiệp trong nhóm này hưởng lợi đáng kể từ tiền công. Năm ngoái, Thermo Fisher Scientific, nhà sản xuất thiết bị khoa học, đã giảm được 3,5 tỷ USD tiền thuế thông qua Malta. Honeywell, tập đoàn nhận hơn 30 tỷ USD hợp đồng từ Bộ Quốc phòng Mỹ trong 10 năm, dùng các đơn vị tại Thụy Sĩ để giảm hơn 1/4 thuế suất, tương đương 301 triệu USD.
Tình trạng này diễn ra bất chấp đạo luật thuế năm 2017, được chính quyền Donald Trump quảng bá như nỗ lực xử lý việc doanh nghiệp Mỹ chuyển lợi nhuận ra nước ngoài. Khi đó, Trump ký gói cắt giảm thuế trị giá 5.500 tỷ USD, chủ yếu đem lại lợi ích cho các tập đoàn và nhóm người giàu nhất. Để giảm chi phí tổng thể của gói này trên giấy tờ, luật bổ sung một số khoản thu mới, trong đó có thuế đánh vào lợi nhuận mà doanh nghiệp chuyển tới thiên đường thuế.
Nhưng điều khoản ấy có lối thoát lớn. Các công ty được phép gộp lợi nhuận và thuế ở những nước có thuế suất cao như Đức, Pháp hoặc Nhật Bản với lợi nhuận ở các thiên đường thuế như Grand Cayman. Cơ chế “pha trộn” này giúp nhiều doanh nghiệp tránh được khoản thuế mới đánh vào lợi nhuận ở nước ngoài. Theo luật sư Elizabeth Stevens của Caplin & Drysdale, đạo luật năm 2017 không giải quyết được vấn đề chuyển lợi nhuận.
Lỗ hổng của thuế tối thiểu toàn cầu
Năm 2021, chính quyền Joe Biden tuyên bố tham gia nỗ lực do Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế điều phối nhằm áp mức thuế thu nhập doanh nghiệp tối thiểu 15%. Điểm quan trọng của cơ chế này là tính thuế theo từng quốc gia, qua đó tránh lỗ hổng pha trộn và giảm động cơ chuyển lợi nhuận sang thiên đường thuế.
Hàng chục quốc gia đã tham gia, gồm phần lớn thành viên Liên minh châu Âu, Nhật Bản, Anh và Australia. Nhưng chính quyền Biden không thể giành đủ phiếu tại Quốc hội để thông qua luật trong nước. Sau đó, Trump rút Mỹ khỏi nỗ lực toàn cầu này, thường được gọi là Pillar 2.
Lập trường của chính quyền Trump là các quy định thuế tối thiểu toàn cầu gây bất lợi cho doanh nghiệp Mỹ. Rebecca Burch, quan chức phụ trách thuế quốc tế hàng đầu của Bộ Tài chính Mỹ và là cựu vận động hành lang của EY, nói nước Mỹ không thể bước vào “thời kỳ hoàng kim” nếu không gỡ bỏ các rào cản, trong đó có Pillar 2.
Trong năm nay, thỏa thuận giữa chính quyền Trump và OECD tạo thêm dư địa cho doanh nghiệp Mỹ tiếp tục đặt lợi nhuận ở các địa điểm có lợi về thuế. Điều này nhiều khi đi ngược lại nỗ lực thực thi của Sở Thuế vụ Mỹ, vốn đang tìm cách thách thức các cấu trúc né thuế phức tạp.
Malta thành điểm đến mới của lợi nhuận
Một trong những địa điểm nổi bật là Malta. Năm 2022, Liên minh châu Âu ban hành chỉ thị cho phép một số nước, trong đó có Malta, trì hoãn áp dụng mức thuế tối thiểu 15%. Tới cuối năm 2029, tại Malta, mức thuế này không có hiệu lực.
Kết quả là lợi nhuận mà các công ty Mỹ phân bổ tới Malta tăng vọt. Theo International Tax Observatory, nhóm nghiên cứu thuộc Trường Kinh tế Paris, lợi nhuận của doanh nghiệp Mỹ tại Malta tăng từ 134 triệu USD năm 2017 lên 5,6 tỷ USD năm 2022. Các cố vấn cho rằng con số hiện nay có thể còn lớn hơn nhiều.
Năm ngoái, S&P Global dùng các công ty con ở Malta để giảm hóa đơn thuế 269 triệu USD. Yum Brands, chủ sở hữu Taco Bell, KFC và Pizza Hut, giảm 121 triệu USD nhờ các đơn vị tại Malta. Crocs tiết kiệm 47 triệu USD dù công ty không có văn phòng nào ở Malta.
Trường hợp Abbott cho thấy cách các tập đoàn liên tục điều chỉnh cấu trúc để đi trước cơ quan thuế. Năm 2023, hãng dược này lập công ty con ở Bermuda, nơi không có thuế thu nhập doanh nghiệp. Nhưng khi Bermuda ban hành luật thuế mới để tuân thủ OECD, dự kiến có hiệu lực từ tháng 1/2025, Abbott chuyển nơi cư trú thuế của công ty con sang Malta chỉ 13 ngày trước hạn.
Năm 2024, đơn vị này báo cáo 17 tỷ USD lợi nhuận ròng, cao hơn tổng lợi nhuận toàn cầu của Abbott, nhưng không nộp thuế thu nhập ở bất kỳ đâu. Nhờ Malta, Abbott giảm được gần 20% hóa đơn thuế. Hồ sơ cũng cho thấy thực thể tại Malta không có nhân viên nào.
IRS hiện thách thức hơn 1 tỷ USD khoản tiết kiệm thuế của Abbott tại Tòa Thuế Mỹ. Cơ quan này cho rằng giao dịch tạo ra 8 tỷ USD khấu trừ nhằm che chắn lợi nhuận khỏi thuế tối thiểu với thu nhập nước ngoài của Mỹ là lạm dụng và thiếu bản chất kinh tế.
Bermuda, Ireland và các dòng tiền nội bộ
Pepsi là ví dụ điển hình. Công ty đã tránh thuế với lợi nhuận kiếm được tại Mỹ bằng cách chuyển thu nhập từ ít nhất 29 tỷ USD doanh số bán nước giải khát và thực phẩm cô đặc trên toàn cầu qua Ireland rồi cuối cùng vào Bermuda. Một đơn vị Pepsi tại Bermuda cấp khoản vay hơn 26 tỷ USD để tài trợ cho thương vụ mua quyền liên quan.
Từ đó, Pepsi chuyển ít nhất 7 tỷ USD lợi nhuận vào Bermuda thông qua các khoản trả lãi trên khoản vay nội bộ này. Năm ngoái, thu nhập rơi vào đơn vị có trụ sở đặt tại một hãng luật chuyên phục vụ hàng nghìn công ty vỏ bọc tương tự, giúp Pepsi tiết kiệm 310 triệu USD. Các đơn vị của Pepsi tại Bermuda, Thụy Sĩ, Ireland và Singapore giúp công ty giảm gần 1/3 hóa đơn thuế, tương đương 691 triệu USD.
Theo Anh Persson, giáo sư kế toán tại Đại học Illinois Urbana-Champaign, lợi ích thực sự từ các thủ thuật như vậy có thể lớn hơn nhiều so với con số 40 tỷ USD thể hiện trong các công bố. Các báo cáo chỉ phản ánh lợi ích tài chính mà công ty trình bày với nhà đầu tư, không phải toàn bộ khoản thuế thực tế đã tránh.
Hơn nữa, quy định mới chỉ yêu cầu báo cáo thiên đường thuế nếu lợi nhuận được che chắn vượt ngưỡng nhất định, ít nhất tương đương 5% hóa đơn thuế của công ty theo thuế suất pháp định đầy đủ của Mỹ. Điều này khiến chi phí thật sự của hoạt động né thuế có thể bị đánh giá thấp.
shared via nytimes,
