Vì sao Trump phải hạ kỳ vọng trong cuộc đấu thương mại với Trung Quốc?
14/05/26
 |
| Năm ngoái, khi Tổng thống Trump cố gắng ép Trung Quốc nhượng bộ bằng cách đe dọa áp thuế cực cao, chiến thuật này đã phản tác dụng, buộc Mỹ phải giảm bớt mục tiêu. Ảnh: Haiyun Jiang |
Trong cuộc tranh cử năm 2024, Tổng thống Donald Trump từng hứa sẽ theo đuổi chương trình thương mại cứng rắn hơn nhiều với Trung Quốc so với các đối tác kinh tế khác. Ông nói đến khả năng áp thuế 60% hoặc cao hơn với hàng Trung Quốc, đồng thời đề xuất tước bỏ quy chế thương mại ưu đãi mà Bắc Kinh nhận được khi gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới. Phần còn lại của thế giới cũng sẽ chịu thuế, nhưng ở mức thấp hơn nhiều, khoảng 10% hoặc 20%.
Hơn một năm sau khi Trump trở lại Nhà Trắng, bức tranh đã khác xa kỳ vọng ban đầu. Thuế Mỹ áp lên Trung Quốc vẫn cao hơn nếu tính cả các mức thuế từ nhiệm kỳ đầu của ông, nhưng nhiều nước khác cũng phải đối mặt các khoản thuế trừng phạt gần tương đương, thậm chí cao hơn với một số sản phẩm. Chính quyền Trump dành những lời chỉ trích gay gắt nhất cho các đồng minh ở châu Âu và Canada, trong khi tiếp cận Trung Quốc thận trọng hơn.
Trong tuần này, khi Trump đến Bắc Kinh để gặp Chủ tịch Tập Cận Bình, kỳ vọng về kết quả hội nghị khá hạn chế. Thay vì ép Trung Quốc cải cách sâu cấu trúc kinh tế như nhiệm kỳ đầu, trọng tâm hiện nay chủ yếu là duy trì ổn định quan hệ, đồng thời khôi phục hoặc tăng doanh số bán hàng Mỹ sang Trung Quốc, từ máy bay, ethanol, đậu nành, thịt bò đến cao lương.
Đất hiếm làm thay đổi cuộc chơi
Sự thu hẹp đáng kể trong tham vọng của Trump bắt nguồn từ những gì đã xảy ra trong năm qua. Khi Mỹ áp thuế, Trung Quốc đáp trả bằng cách cắt nguồn cung đất hiếm và nam châm, những vật liệu thiết yếu cho các công ty Mỹ sản xuất ô tô, vũ khí, dụng cụ điện và nhiều thiết bị công nghiệp khác.
Đối mặt nguy cơ nhà máy Mỹ phải đóng cửa và nền kinh tế chịu tổn hại trên diện rộng, chính quyền Trump dường như đã từ bỏ ý tưởng đạt thỏa thuận lớn với Trung Quốc. Đây là bước lùi đáng chú ý, nhất là khi Bắc Kinh từ lâu vẫn được xem là đối tác thương mại gây nhiều vấn đề nhất với Mỹ.
Myron Brilliant, cố vấn cấp cao tại DGA-Albright Stonebridge Group, nhận định Hội nghị Bắc Kinh sẽ “đậm đặc nghi kỵ chiến lược và tính biểu tượng, nhưng ít tham vọng”. Theo ông, sau một năm đầy biến động, cả hai bên đang bước vào giai đoạn quản trị rủi ro. Mỗi nước đều muốn ổn định, kết quả nhiều khả năng chỉ mang tính ngắn hạn, như các cam kết mua nông sản, máy bay hoặc thỏa thuận kiềm chế xuất khẩu fentanyl.
Một số quan chức Mỹ đã thảo luận về việc lập “hội đồng thương mại” mới để giám sát các đơn hàng đã thỏa thuận, có thể trị giá hàng chục tỷ USD. Một số ý kiến khác cho rằng cuộc gặp có thể dẫn tới việc giảm thuế với các mặt hàng phổ thông để kích thích doanh số. Tuy nhiên, đây vẫn là những kết quả khiêm tốn so với lời hứa ban đầu về việc buộc Trung Quốc thay đổi mô hình kinh tế.
Trung Quốc muốn gì từ hội nghị?
Dù các mức thuế toàn cầu của Trump nhiều lần bị tòa án bác bỏ, chính quyền Mỹ vẫn chuẩn bị hai cuộc điều tra thương mại mới, có thể dẫn tới thêm thuế với hàng chục quốc gia trong mùa hè này, trong đó có Trung Quốc. Phía Bắc Kinh được cho là sẽ gây sức ép để Mỹ giữ các mức thuế này ở mức thấp.
Các nhà phân tích cũng cho rằng Trung Quốc có thể tìm cách đổi nhượng bộ thương mại lấy nới lỏng kiểm soát công nghệ hoặc thay đổi lập trường của Mỹ với Đài Loan. Kurt Campbell, cựu Thứ trưởng Ngoại giao Mỹ, nói Trung Quốc sẽ tìm mọi cơ hội để khiến Washington rút bớt các biện pháp kinh tế như thuế quan. Nhưng ưu tiên quan trọng hơn của Bắc Kinh là khiến Trump rời xa cách tiếp cận truyền thống của Mỹ với Đài Loan.
Theo ông Campbell, nếu có các thỏa thuận để Trung Quốc mua nhiều nông sản, thịt bò, thịt lợn hoặc máy bay Boeing hơn, Bắc Kinh chắc chắn sẽ muốn nhận lại điều gì đó. Các quan chức Mỹ khẳng định không kỳ vọng có thay đổi trong chính sách Đài Loan. Người phát ngôn Nhà Trắng Anna Kelly nói Trump đã tái tập trung quan hệ Mỹ – Trung vào những điều quan trọng nhất: an toàn, an ninh và thịnh vượng của người Mỹ.
Từ đe dọa cực đoan đến đình chiến tạm thời
Dù Trump nói rất mạnh mẽ trong chiến dịch tranh cử, các cố vấn cho rằng mục tiêu ấy chưa bao giờ là tách rời hoàn toàn khỏi Trung Quốc. Ông coi các lời đe dọa thương mại là công cụ buộc Bắc Kinh tham gia thỏa thuận lớn hơn, giúp cán cân quan hệ nghiêng về kinh tế Mỹ và góp phần bảo đảm hòa bình toàn cầu.
Vấn đề nằm ở cách thực thi. Khi Trump cố ép Trung Quốc nhượng bộ bằng các mức thuế cực đoan, chiến thuật này phản tác dụng. Mary Lovely, chuyên gia tại Viện Kinh tế Quốc tế Peterson, cho rằng Mỹ đã thật sự chuyển sang hướng cứng rắn hơn với Trung Quốc, nhưng Bắc Kinh đáp trả bằng cách sử dụng những điểm nghẽn riêng, đặc biệt là đất hiếm, theo cách trước đây chưa từng làm.
Khi căng thẳng leo thang trở lại, các quan chức cấp cao Mỹ như Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent và Đại diện Thương mại Jamieson Greer đã lập danh sách biện pháp trả đũa, gồm hạn chế phần mềm, thiết bị sản xuất bán dẫn và thị thực. Mục tiêu là buộc Bắc Kinh lùi bước.
Nhưng trước cuộc gặp Chủ tịch Tập Cận Bình tại Hàn Quốc hồi tháng 10, Trump yêu cầu các cố vấn tìm cách đạt thỏa thuận đình chiến. Mỹ sau đó gác lại nhiều biện pháp nhằm vào Trung Quốc, gồm trì hoãn hạn chế công nghệ quy mô lớn với doanh nghiệp Trung Quốc và hoãn phí mới với tàu Trung Quốc nhằm hỗ trợ ngành đóng tàu Mỹ.
Trong vài tháng gần đây, hai bên duy trì thỏa thuận đình chiến mong manh. Nhiều lô đất hiếm Trung Quốc đã được nối lại với các công ty không liên quan đến quân sự, nhưng doanh nghiệp Mỹ vẫn lo ngại sâu sắc về khả năng tiếp cận lâu dài. Chính quyền Trump đã tìm cách tăng nguồn cung nội địa, bao gồm lập kho dự trữ khoáng sản chiến lược, nhưng ngành công nghiệp Mỹ vẫn phụ thuộc nặng vào Trung Quốc.
Bắc Kinh tự tin hơn trong trả đũa
Các quan chức Mỹ nói đàm phán sẽ giúp quan hệ thương mại với Trung Quốc công bằng hơn và tin rằng Washington vẫn có lợi thế. Tuy nhiên, chính phủ Trung Quốc dường như quyết tâm đáp trả từng bước với mọi biện pháp tấn công từ Mỹ, theo cách có thể gây thiệt hại lớn cho kinh tế Mỹ.
Trong những tháng gần đây, Trung Quốc ban hành quy định điều tra và trừng phạt các công ty nước ngoài ngừng dùng nhà cung cấp Trung Quốc vì áp lực từ nước ngoài. Sau khi Mỹ trừng phạt một số nhà máy lọc dầu Trung Quốc vì mua dầu Iran, Bắc Kinh còn có động thái bất thường, yêu cầu doanh nghiệp nước này không tuân thủ lệnh trừng phạt.
Theo Mary Lovely, Trung Quốc đã xây dựng nền tảng pháp lý để chống các lệnh trừng phạt nước ngoài trong suốt thập niên. Giờ đây, Bắc Kinh cảm thấy đủ tự tin để sử dụng các công cụ đó.
Vì vậy, hội nghị Trump – Tập lần này nhiều khả năng sẽ không tạo ra bước ngoặt lớn. Hai bên có thể đạt một số thỏa thuận mua bán, giảm căng thẳng ngắn hạn và giữ ổn định biểu tượng. Nhưng tham vọng ban đầu của Trump, ép Trung Quốc vào thỏa thuận thương mại quy mô lớn và mang tính cấu trúc, đã bị thu hẹp đáng kể. Trong cuộc cạnh tranh này, Trung Quốc cho thấy họ không chỉ là mục tiêu của thuế quan Mỹ, quốc gia này nắm trong tay những đòn bẩy có thể khiến Washington phải tính lại.
shared via nytimes,
