Giá xăng tăng và cái giá người nghèo Mỹ phải trả vì chiến tranh Iran

Ảnh: Aleksey Kondratyev

Nhóm nghiên cứu tại Đại học Brown đã xây dựng trang web theo dõi chi phí năng lượng tăng theo thời gian thực do chiến tranh với Iran. Đến giữa tháng 5, chỉ riêng xăng và dầu diesel đã khiến người tiêu dùng Mỹ phải trả thêm gần 40 tỷ USD. Con số này thậm chí cao hơn ước tính chi phí quân sự của Lầu Năm Góc cho các chiến dịch, hiện tiến sát 29 tỷ USD.

Trước cuộc tấn công, giá xăng trung bình tại Mỹ là 2,98 USD/gallon. Kể từ đó, giá đã vọt lên khoảng 4,50 USD/gallon. Mức trung bình này che đi khác biệt lớn giữa các khu vực. Tại California, giá xăng đã vượt 6 USD/gallon. Từ tháng 2, Colorado ghi nhận mức tăng hơn 1,50 USD/gallon, khiến giá xăng từ dưới mức trung bình toàn quốc vượt lên trên mức trung bình.

Diesel tăng mạnh và lan vào mọi chi phí

Giá dầu diesel, nhiên liệu thiết yếu cho thương mại, tăng mạnh hơn. Diesel tăng hơn 50%. Ngay cả những người không trực tiếp mua diesel vẫn phải trả thêm chi phí này qua hàng hóa hằng ngày, vì phần lớn sản phẩm được vận chuyển bằng xe tải, tàu hỏa và các loại động cơ dùng diesel.

Mỗi đơn hàng trực tuyến, mỗi chuyến vận chuyển nông sản, mỗi kiện hàng giao tận nhà đều chứa một phần chi phí nhiên liệu tăng thêm. Nông dân cũng chịu tác động khi máy móc, vận tải và chuỗi cung ứng đều đắt hơn. Trong lĩnh vực hàng không, FedEx và UPS đã áp phụ phí vì giá nhiên liệu máy bay tăng.

Kể từ khi chiến tranh bắt đầu, tính trung bình, mỗi hộ gia đình Mỹ đã phải trả thêm 295 USD do giá xăng và diesel tăng. Khoản tiền này cao hơn chi phí mua thực phẩm trong hơn một tuần của hộ trung bình. Nhưng tác động không giống nhau giữa các nhóm thu nhập. Người nghèo dùng ít nhiên liệu hơn người giàu, nhưng tiền nhiên liệu chiếm tỷ trọng lớn hơn nhiều trong ngân sách.

Theo phân tích của nhóm nghiên cứu, nhóm 18% người Mỹ có thu nhập thấp nhất đã phải dành ít nhất nửa tuần thu nhập chỉ để bù phần giá nhiên liệu tăng từ cuối tháng 2. Hệ quả là họ buộc phải cắt giảm lượng xăng sử dụng. Trong khi đó, các hộ có thu nhập trên 125.000 USD gần như không giảm tiêu thụ xăng thực tế.

Eo biển Hormuz và rủi ro giá tăng

Giá nhiên liệu nhiều khả năng sẽ tiếp tục ở mức cao trong nhiều tháng, ngay cả khi giao tranh dừng lại. Lưu lượng tàu chở dầu qua eo biển Hormuz sẽ khó phục hồi nếu Iran chưa cho phép tàu đi qua một cách rõ ràng hoặc trên thực tế. Ngay cả khi eo biển mở lại, các công ty bảo hiểm vẫn có thể dè dặt, tương tự cách họ phản ứng sau khi lực lượng Houthi đe dọa tàu thuyền ở Biển Đỏ.

Iran cũng có thể tiếp tục thu phí hoặc áp “thuế” với tàu chở dầu đi qua eo biển. Cuối cùng, khoản phí này sẽ được chuyển sang các nhà lọc dầu và người tiêu dùng. Bên cạnh đó, một số thiết bị khai thác, xử lý dầu tại Vịnh Ba Tư đã bị hư hại và có thể mất nhiều năm để sửa chữa hoặc xây dựng lại. Những hạn chế về nguồn cung này đều đẩy giá lên.

Nếu không sớm có giải pháp, khủng hoảng nhiên liệu có thể xấu hơn trong mùa hè. Các nhà sản xuất năng lượng thời gian qua đã rút hàng tồn kho để giảm tác động của xung đột lên thị trường, với hy vọng có thể bơm đầy trở lại khi nguồn cung bớt căng. Cuối tháng 5, tồn kho toàn cầu có thể xuống mức nguy hiểm, đúng lúc mùa lái xe hè tại Mỹ bắt đầu. Một số nhà phân tích cảnh báo giá dầu có thể lên tới 200 USD/thùng.

Nếu giá xăng trung bình toàn nước Mỹ lên 5 USD/gallon, mỗi hộ gia đình sẽ phải chi thêm khoảng 513 USD từ Memorial Day đến Labor Day so với trước chiến tranh. Tổng hóa đơn xăng mùa hè của hộ điển hình khi đó có thể lên tới 1.558 USD. Nếu giá xăng vượt 6 USD/gallon, điều hoàn toàn có thể xảy ra nếu dầu lên 200 USD/thùng, mỗi hộ có thể phải trả thêm 825 USD chỉ riêng cho xăng.

Áp lực chính trị trước bầu cử giữa kỳ

Giá nhiên liệu cao không chỉ gây sức ép kinh tế, áp lực còn tạo ra hệ quả chính trị. Khác với nhiều loại chi phí khác, giá xăng hiển thị công khai trên hàng nghìn bảng hiệu ven đường. Người dân nhìn thấy giá tăng mỗi ngày, ngay sau khi Tổng thống Donald Trump ra lệnh tấn công Iran. Điều này khiến ông khó tránh trách nhiệm trong mắt cử tri.

Trong cuộc bầu cử giữa kỳ tháng 11, tác động có thể trở thành vấn đề lớn với Đảng Cộng hòa. Trump có khả năng chuyển hướng dư luận khỏi các chủ đề bất lợi, nhưng sự bực bội mỗi lần người dân đổ xăng là cảm giác trực tiếp và lặp lại. Khi chi phí nhiên liệu tăng, mọi thứ khác cũng đắt hơn, từ thực phẩm, vận tải đến vé máy bay. Giá cà chua tăng gần 40%, cho thấy cú sốc năng lượng đang lan sang chi phí sinh hoạt hằng ngày.

Người Mỹ có lý do để tức giận. Cuộc chiến tại Vịnh Ba Tư không chỉ là vấn đề địa chính trị xa xôi, nó đã đi thẳng vào ví tiền. Với các hộ thu nhập thấp, gánh nặng ấy đặc biệt tàn nhẫn, họ không gây ra chiến tranh, ít tiêu thụ nhiên liệu hơn người giàu, nhưng phải trả phần chi phí lớn hơn so với thu nhập. Trong cuộc khủng hoảng này, giá xăng phản ánh rủi ro năng lượng toàn cầu và phơi bày sự bất bình đẳng trong cách cuộc chiến được chuyển hóa thành hóa đơn sinh hoạt của người dân.

shared via nytimes,