Khi lãi suất chống lạm phát làm rung chuyển hệ thống ngân hàng
17/07/26
Khủng hoảng Silicon Valley Bank và First Republic phơi bày nghịch lý của chính sách tiền tệ. Để kéo giá tiêu dùng xuống, ngân hàng trung ương tăng lãi suất thật nhanh. Tuy nhiên, hành động này làm sụt giá trái phiếu, bất động sản và những tài sản được xem là an toàn. Chủ nghĩa tư bản vận hành bằng hai hệ giá; dùng một liều thuốc cho cả hai đang tạo rủi ro mới.
Hai hệ giá
Nhà kinh tế học Hyman Minsky từng mô tả chủ nghĩa tư bản là hệ thống “hai giá”: giá tài sản như trái phiếu, nhà ở, bất động sản thương mại; và giá tiêu dùng, tức hàng hóa và dịch vụ quyết định lạm phát hiện tại. Giá tài sản nhạy với lãi suất hơn nhiều so với giá tiêu dùng. Khi lãi suất tăng, giá trị hiện tại của dòng thu nhập tương lai giảm. Một trái phiếu năm năm trả lãi cố định 2% sẽ mất giá nếu thị trường đòi lợi suất cao hơn. Vì vậy, thắt chặt tiền tệ kéo giá tài sản thu nhập cố định đi xuống.
Đây là điều xảy ra với Silicon Valley Bank và nhiều ngân hàng cỡ vừa của Mỹ. Họ mua trái phiếu chính phủ và chứng khoán bảo đảm bằng thế chấp vì tin đây là tài sản an toàn. Tuy nhiên, Fed tăng lãi suất quá nhanh khiến giá thị trường lao dốc. Nhà đầu tư nghi ngờ khả năng ngân hàng bán tài sản để đáp ứng rút tiền gửi. Cuộc tháo chạy bùng nổ.
Bất động sản chịu đòn
Lãi suất cao không chỉ đánh vào trái phiếu. Nhà ở và bất động sản thương mại cũng kém hấp dẫn hơn. Người mua nhà bị chi phí thế chấp đẩy lùi; chủ đất thấy lợi suất cho thuê kém hấp dẫn so với chi phí nợ. Giá nhà giảm là tin xấu vì nhà ở là tài sản thế chấp chính của ngân hàng. Bất động sản thương mại còn mong manh hơn do dùng đòn bẩy cao và chịu cú sốc văn phòng trống sau đại dịch. Giá tài sản thương mại ở Mỹ và châu Âu giảm nhanh, làm ngân hàng khu vực càng dễ tổn thương. Tác động lãi suất lên giá tiêu dùng lại chậm và gián tiếp. Lãi suất cao khiến hộ gia đình và doanh nghiệp vay ít hơn, từ đó giảm tiêu dùng và đầu tư. Song quá trình truyền dẫn có thể mất tới hai năm.
Hiện nay, nhiều nguồn lạm phát không đến từ cầu quá nóng. Chiến tranh Ukraine đẩy giá năng lượng lên, Covid làm đứt chuỗi cung ứng, thời tiết cực đoan gây biến động giá lương thực. Tăng lãi suất không thể bơm thêm khí đốt, mở cảng nhanh hơn hay làm mùa màng ổn định hơn.
Khi an toàn thành rủi ro
Rủi ro càng lớn vì tài sản tài chính và bất động sản phình to so với kinh tế thực. Kể từ năm 1977, giá trị tài sản tài chính hiện cao hơn gần 50% so với mức dài hạn tính theo thu nhập. Từ năm 2000, giá nhà tại các nền kinh tế giàu tăng gấp đôi. Trái phiếu chính phủ còn là tài sản thế chấp chính trong thị trường repo. Khi giá trái phiếu giảm, khả năng vay ngắn hạn của nhiều định chế cũng suy yếu. Khủng hoảng quỹ hưu trí Anh tháng 9/2022 cho thấy nguy cơ này. Khi ngân sách “mini-budget” của Liz Truss gây hoảng loạn, giá trái phiếu lao dốc; Ngân hàng Anh phải hứa mua tới 65 tỷ bảng nợ chính phủ để chặn vòng xoáy.
Cần nhiều hơn một liều thuốc chính sách
Công cụ lãi suất được dùng để xử lý hai hệ giá phản ứng rất khác nhau: làm giá tài sản biến động nhanh, mạnh, gây bất ổn tài chính, trong khi tác động lên giá tiêu dùng lại yếu và chậm. Giải pháp đầu tiên là trao vai trò lớn hơn cho chính sách tài khóa. Nếu lạm phát đến từ năng lượng, thực phẩm hoặc quyền lực định giá của các tập đoàn lớn, kiểm soát giá tạm thời hoặc đầu tư công vào nguồn cung có thể hiệu quả hơn tăng lãi suất đại trà. Giải pháp thứ hai là công cụ tín dụng chọn lọc hơn. Thay vì nâng lãi suất cho toàn nền kinh tế, nhà chức trách có thể hạn chế tín dụng vào lĩnh vực gây lạm phát tài sản, đồng thời hỗ trợ năng lượng sạch, nhà ở và hạ tầng.
shared via phenomenalworld,
