Venezuela và “trái tim” bị khóa của hệ thống tài chính
27/08/26
Ngân hàng của các ngân hàng
Ngân hàng Trung ương Venezuela (BCV) không chỉ là ngân hàng của nhà nước, đây là “ngân hàng của các ngân hàng”, nơi quyết toán giao dịch cho cả khu vực công lẫn tư. Năm 2017, BCV có 47 tài khoản phục vụ ngân hàng và định chế tài chính nội địa, với 3.454 chi nhánh và khoảng 46 triệu tài khoản khu vực tư nhân còn khu vực công chỉ có 18 tài khoản. Dù tỷ trọng tiền gửi của khu vực tài chính tại BCV giảm từ 82% cuối năm 2008 xuống 68% năm 2015, con số này hiện vẫn ở mức 53%.
Vấn đề nằm ở chức năng đối ngoại của ngân hàng trung ương (NHTW). Khi doanh nghiệp trong nước cần thanh toán ở nước ngoài, NHTW thường dùng tài khoản ngoại tệ để xử lý. Nếu không thể tiếp cận được các tài khoản đại lý, ngoại tệ của khu vực tư nhân có thể nằm lại ở ngân hàng nước ngoài thay vì quay về nền kinh tế nội địa, làm trầm trọng thêm khủng hoảng tiền tệ. Tháng 3/2019, khu vực tư nhân Venezuela nắm tới 133 tỷ USD ở nước ngoài, trong khi dự trữ của BCV chỉ khoảng 8 tỷ USD và khu vực công có 13 tỷ USD.
Cuộc vây hãm tài chính
Quá trình cô lập BCV diễn ra từng bước. Thời George W. Bush, Mỹ bắt đầu áp lực từ lệnh cấm vận vũ khí, sau đó chính quyền Obama tuyên bố Venezuela là “mối đe dọa bất thường và đặc biệt” đối với an ninh quốc gia Mỹ. Năm 2019, chính quyền Trump không công nhận chính quyền Maduro, trong chiến dịch “gây sức ép tối đa”, rút chứng nhận theo Đạo luật Dự trữ Liên bang mục 25B và trừng phạt trực tiếp BCV.
Các hệ quả lan rộng rất nhanh. Năm 2016, Citibank đóng tài khoản đại lý của BCV. Năm 2017, Bộ Tài chính Mỹ cảnh báo các định chế tài chính Mỹ hạn chế tiếp xúc với tài sản liên quan Venezuela, khiến nhiều tài khoản bị đóng, tín dụng bị cắt và giao dịch bị siết. Puerto Rican Italbank đóng tài khoản BCV từng dùng để xử lý thanh toán thực phẩm và thuốc men. Nỗ lực đưa vàng từ Bank of England về nước cũng bị chững lại; số vàng này hiện trị giá khoảng 5 tỷ USD (1/3 dự trữ được báo cáo của BCV).
Năm 2019 đánh dấu bước ngoặt lớn. Mỹ chuyển công nhận từ Maduro sang Juan Guaidó, khiến các ngân hàng được bảo hiểm bởi Tổng công ty Bảo hiểm Tiền gửi Liên bang (FDIC) không thể xử lý giao dịch thay mặt BCV. Khoảng 400 triệu USD tài sản của BCV tại Ngân hàng Dự trữ Liên bang New York bị chuyển cho chính phủ lâm thời. Ba tháng sau, Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài Mỹ (OFAC) đưa BCV vào danh sách trừng phạt, chặn toàn bộ tài sản tại Mỹ và loại bỏ ngân hàng này khỏi hệ thống tài chính quốc tế.
Nền kinh tế bị đẩy ra ngoài biên giới
Khi BCV không thể vận hành bình thường, Venezuela buộc phải số hóa thanh toán trong nước vì thiếu tiền mặt. Từ 2017–2019, sử dụng máy rút tiền tự động sụp đổ; hệ thống Pago Móvil ra đời và đến tháng 10/2025 trở thành phương tiện thanh toán chính.
Đồng thời, khu vực tư nhân cũng bị ảnh hưởng nặng vì các ngân hàng nước ngoài “phòng ngừa quá mức”, né giao dịch với Venezuela dù đối tác không trực tiếp bị trừng phạt. Theo Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS), giai đoạn 2011–2019, số giao dịch của ngân hàng Venezuela với ngân hàng đại lý nước ngoài giảm 87%, còn giá trị giao dịch giảm 99%. Đến 2022, Venezuela mất hơn 80% quan hệ ngân hàng đại lý (so với 24% ở Mexico và 36% ở Colombia).
Hệ quả, thanh toán nội địa bị “hải ngoại hóa”. Người có điều kiện giữ USD trong tài khoản Mỹ, dùng Zelle (kênh thanh toán phi chính thức bằng đồng USD) để thanh toán từ trong Venezuela, hoặc chuyển sang tiền ổn định như Tether. Tuy nhiên, ngay cả kênh này cũng không an toàn: Tether gần đây đóng băng 182 triệu USD trong năm ví tiền mã hóa được cho là có liên hệ với Venezuela.
Vũ khí của trật tự USD
Hành động làm tê liệt BCV của Mỹ cho thấy quyền lực đặc biệt của Washington trong trật tự tài chính toàn cầu. Các quốc gia không phát hành đồng tiền dự trữ lớn dễ bị tổn thương trước hệ thống do Mỹ chi phối. Muốn Venezuela phục hồi, cần gỡ BCV khỏi danh sách OFAC, khôi phục chứng nhận 25B, nối lại hệ thống SWIFT, đưa vàng và quyền rút vốn đặc biệt về nước, qua đó cho phép BCV trở lại vai trò ngân hàng của các ngân hàng. Nếu không, trừng phạt NHTW không chỉ là công cụ chính sách đối ngoại; biện pháp này tương tự cắt vào “trái tim” của hệ thống tài chính tư nhân và buộc người dân gánh hậu quả.
shared via phenomenal world,
