Chiến tranh phủ bóng lên nông dân Mỹ khi giá phân bón tăng
19/06/26
 |
| Những nông dân trồng các loại cây trồng như ngô coi việc sử dụng phân bón nitơ là điều không thể thiếu. Ảnh: Tim Gruber |
Eo biển Hormuz và cú sốc lưu huỳnh
Chiến tranh Iran đang gây sức ép mới lên nông dân Mỹ khi giá phân bón tăng trong lúc giá nông sản giảm. Một trong những doanh nghiệp phân bón lớn nhất thế giới, Mosaic Company, đang thua lỗ vì nguyên liệu đặc thù bị mắc kẹt trong chuỗi cung ứng qua eo biển Hormuz.
Mosaic sản xuất phân lân, loại phân có chứa lưu huỳnh và amoniac. Cuộc chiến tại Iran đã làm gián đoạn nguồn cung lưu huỳnh toàn cầu, trong đó khoảng 1/5 đi qua eo biển Hormuz. Hiện Mosaic bán 1 tấn phân bón với giá khoảng 800 USD, nhưng riêng chi phí mua lưu huỳnh đã chiếm một nửa con số đó, chưa tính chế biến, vận chuyển và nhân công. Ben Pratt, Phó chủ tịch phụ trách đối ngoại của Mosaic, cho biết nếu công ty lỗ trên từng tấn phân bón, tổng thiệt hại có thể tăng rất nhanh.
Trong quý 1, Mosaic lỗ 258 triệu USD và thông báo sẽ giảm sản lượng tại một số nhà máy. Dù Mỹ và Iran đã đạt thỏa thuận sơ bộ nhằm chấm dứt cuộc chiến làm rung chuyển khu vực từ tháng 3, hoạt động vận tải biển và chuỗi cung ứng vẫn có thể mất nhiều tháng mới trở lại bình thường. Hạ tầng năng lượng và phân bón bị phá hủy thậm chí cần nhiều năm để tái thiết.
Theo Shawn Arita, nhà kinh tế nông nghiệp tại Đại học Bang North Dakota, việc mở lại hoàn toàn eo biển Hormuz cuối cùng sẽ khiến giá phân bón giảm, nhưng giá vẫn có thể cao hơn mức trước chiến tranh trong nhiều năm. Ông cho rằng cú tăng sốc sẽ dịu đi khi eo biển được khai thông. Khoảng năm 2028, thay vì năm 2027 như dự kiến, phần “phụ phí” do rủi ro và tái thiết có thể biến mất.
Nông dân bị kẹp giữa chi phí cao và giá nông sản thấp
Mosaic đặt trụ sở tại Tampa, bang Florida, và phần lớn nguyên liệu của công ty đến từ trong nước. Tuy nhiên, lưu huỳnh mua tại Mỹ vẫn được định giá gần tương đương thị trường toàn cầu. Thông thường, doanh nghiệp có thể tăng giá để bù chi phí đầu vào, nhưng điều này không dễ với Mosaic. Khách hàng lớn nhất của phân lân là nông dân trồng cây theo vụ, nhóm đang cắt giảm chi tiêu vì năm nay cũng đối mặt thua lỗ do nhu cầu với nông sản suy yếu.
Năm 2022, giá phân bón từng lập đỉnh vì xung đột Ukraine và các đứt gãy chuỗi cung ứng còn kéo dài sau đại dịch. Khi đó, nông dân Mỹ vẫn có khả năng hấp thụ chi phí tốt hơn vì giá nông sản cao. Họ nhận được 7-8 USD/giạ ngô và 15-17 USD/giạ đậu tương. Hiện giá ngô chỉ quanh 4,50 USD/giạ, đậu tương khoảng 11,50 USD/giạ. Kể từ khi chiến tranh Iran bắt đầu, giá cả hai loại cây trồng này đều giảm, trong khi chi phí phân bón tăng, khiến biên lợi nhuận của nông dân bị thu hẹp.
Không phải loại phân bón nào cũng có thể cắt giảm như nhau. Với các cây trồng lớn như ngô và lúa mì, nông dân cho biết phân đạm là khoản bắt buộc, bất kể giá cao đến đâu. Trong khi đó, việc sử dụng phân lân và kali phụ thuộc nhiều hơn vào điều kiện cụ thể của đất, cây trồng và mùa vụ.
Phân đạm vẫn là thứ không thể bỏ
Iran và các nước láng giềng là những nhà xuất khẩu lớn hai thành phần then chốt của phân đạm, gồm urê và khí tự nhiên dùng để sản xuất amoniac. Tháng 2, từ khi chiến tranh với Iran bắt đầu, giá khí tự nhiên trên thế giới tăng vọt, dù tại Mỹ vẫn ổn định hơn vì mặt hàng này được giao dịch và định giá theo khu vực. Giá urê tại cảng New Orleans gần như tăng gấp đôi sau khi chiến tranh nổ ra, nhưng sau đó đã giảm về gần mức trước chiến tranh.
CF Industries, một trong những nhà sản xuất phân đạm lớn nhất Bắc Mỹ, hưởng lợi từ mặt bằng giá cao. Công ty có trụ sở tại Chicago này có thể bán phân bón với giá cao hơn sau khi các đối thủ nước ngoài tăng giá. Quý 1/2026, CF Industries báo lãi 615 triệu USD, gần gấp đôi cùng kỳ năm trước.
Từ mùa thu năm ngoái, tại Indiana, nông dân Brian Scott, người cùng cha canh tác khoảng gần 1.000 ha ngô và đậu tương, đã mua và bón phân đạm. Đầu mùa hè, phần lớn nông dân còn bón bổ sung phân đạm cho ngô, khoảng 2-3 tháng sau khi gieo trồng. Với Scott, quyết định bón thêm sẽ phụ thuộc vào giá phân đạm và tình trạng cây trồng. Nếu đất còn đủ đạm sau những năm khô hạn, khoản chi bổ sung có thể không hiệu quả. Nhưng nếu mưa xuân làm đất lầy lội và cuốn trôi dưỡng chất, phân đạm vẫn có thể cần thiết dù giá cao.
Từ mùa thu năm ngoái, Scott cũng dùng phân lân và đã đặt hàng. Đến tháng 4, do giá tăng, ông yêu cầu nhà cung cấp cắt 25% lượng giao hàng cho mùa này.
Chính phủ hỗ trợ nhưng nguồn cung khó tăng nhanh
Bộ Nông nghiệp Mỹ đang tìm cách giúp nông dân đối phó chi phí phân bón tăng. Cơ quan này khôi phục chương trình từ thời Biden nhằm mở rộng sản xuất phân bón, từng cấp hàng trăm triệu USD tài trợ. Chính quyền Trump cũng miễn một số hạn chế nhập khẩu phân bón Venezuela, giảm bớt thủ tục cấp phép cho nhà máy mới và cho phép tàu nước ngoài vận chuyển hàng giữa các cảng Mỹ.
Tuy vậy, tăng năng lực sản xuất không thể diễn ra nhanh. Bộ Nông nghiệp cho biết đang giúp CF Industries đẩy nhanh dự án xây dựng nhà máy amoniac mới ở Louisiana, nhưng nhà máy này dự kiến chỉ vận hành từ cuối năm 2029.
Trong khi đó, ít nhất 34 vụ kiện đã được nông dân nộp chống lại các công ty phân bón, trong đó có Mosaic và CF Industries, với cáo buộc các doanh nghiệp này thông đồng làm giảm cạnh tranh. Các đơn kiện cho rằng chính hành vi thông đồng, không phải điều kiện thị trường, đã đẩy giá phân bón lên cao. Bộ Nông nghiệp cho biết đang trao đổi với bộ phận chống độc quyền của Bộ Tư pháp về cuộc điều tra thị trường phân bón, trong khi Ủy ban Thương mại Liên bang cũng xác nhận đang điều tra.
Dù từng có nhiều cam kết mở rộng sản xuất để tăng nguồn cung phân bón tại Mỹ, các dự án như vậy không phải lúc nào cũng thành hiện thực. Ngay cả khi được triển khai, quá trình này vẫn mất nhiều thời gian. Một số lựa chọn chính sách khác, như không gia hạn thỏa thuận thương mại với Canada, thậm chí có thể làm giảm mạnh nguồn cung một vài loại phân bón.
shared via nytimes,
