Chủ tịch Fed mới nhìn về di sản Greenspan giữa thời kỳ AI và lạm phát
23/06/26
 |
| Năm 1987, Alan Greenspan tại phiên điều trần xác nhận với tư cách là ứng cử viên cho chức Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang. Ông nổi tiếng là người khó đoán định hướng trong vai trò lãnh đạo ngân hàng trung ương. Ảnh: George Tames |
Tháng trước, trong lễ tuyên thệ nhậm chức Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang Mỹ, Kevin M. Warsh chỉ nhắc đến một người tiền nhiệm như hình mẫu cho cách điều hành ngân hàng trung ương. Đó là Alan Greenspan, người dẫn dắt Fed gần hai thập niên trước khi rời nhiệm sở năm 2006.
Hôm thứ Hai, Greenspan qua đời, thọ 100 tuổi. Nhưng di sản của ông đang được Warsh, người cam kết xây dựng Fed “hướng tới cải cách”, tiếp nối theo nhiều cách. Từ cách Fed truyền thông về lãi suất, lựa chọn dữ liệu để ra quyết định, đến cách nhìn về năng suất trong thời kỳ công nghệ mới, Warsh đều cho thấy ảnh hưởng rõ từ người tiền nhiệm nổi tiếng nhất của Fed hiện đại.
Tuy nhiên, Greenspan không chỉ để lại hào quang. Ông được ca ngợi vì dẫn dắt Fed qua nhiều giai đoạn tăng trưởng và khủng hoảng, nhưng cũng bị chỉ trích vì để các bong bóng tài sản hình thành, đặc biệt là những rủi ro dẫn tới Đại Suy thoái năm 2008.
Bài toán khó của Warsh
Warsh tiếp quản Fed trong môi trường phức tạp. Lạm phát vẫn cao và vượt mục tiêu 2% của ngân hàng trung ương quá lâu. Cơn bùng nổ trí tuệ nhân tạo đang buộc các nhà hoạch định chính sách phải suy nghĩ lại về năng suất và thị trường lao động. Fed cũng đang thu hẹp nhiều quy định kiểm soát phố Wall trong lúc rủi ro tài chính tăng ở các khu vực kém minh bạch hơn, như tín dụng tư nhân.
Bên cạnh đó, hơn một năm nay, Tổng thống Donald Trump, người đề cử Warsh, gây áp lực buộc Fed hạ lãi suất. Điều này khiến câu hỏi về tính độc lập của ngân hàng trung ương trở nên nhạy cảm hơn. Warsh khẳng định nhiệm vụ quan trọng nhất của Fed là kiểm soát lạm phát, nhưng giới quan sát vẫn chờ xem ông sẽ vận hành độc lập đến đâu trước sức ép chính trị.
Seth Carpenter, cựu nhà kinh tế tại Fed thời Greenspan, cho rằng không nên nhìn Greenspan hay bất kỳ chủ tịch Fed nào như người luôn có đáp án đúng. Thành công của Greenspan đến từ phán đoán, hoài nghi lành mạnh và cả yếu tố may mắn. Đây cũng là bài học quan trọng cho Warsh khi ông bước vào giai đoạn đầy biến số.
Truyền thông ít hơn
Greenspan thường được nhớ đến với phong cách phát biểu mơ hồ, thậm chí cố ý khó hiểu. Năm 1987, ông từng nói trước Quốc hội rằng từ khi trở thành ngân hàng trung ương, ông học cách “lẩm bẩm rất thiếu mạch lạc”. Nhưng phía sau hình ảnh bí hiểm đó, Greenspan là người đưa Fed tiến dần tới minh bạch hơn.
Năm 1987, khi nhậm chức Fed, ông không công bố quyết định chính sách, khiến nhà đầu tư phải suy đoán qua biến động thị trường. Đến năm 1994, Greenspan bắt đầu cho Fed công khai quyết định lãi suất. Năm 1999, ông yêu cầu ra thông báo sau mỗi cuộc họp, kể cả khi lãi suất không đổi.
Những người kế nhiệm đi xa hơn. Dưới thời Ben Bernanke, Fed công bố “dot plot”, tức dự báo lãi suất của các quan chức. Dưới thời Jerome Powell, Fed tổ chức họp báo sau tám cuộc họp chính sách mỗi năm.
Warsh muốn đảo chiều một phần xu hướng này. Ông cho rằng Fed nên gửi ít tín hiệu hơn về triển vọng chính sách. Tại cuộc họp đầu tiên, Fed giữ nguyên lãi suất dù nội bộ có thêm tiếng nói ủng hộ tăng chi phí vay để kiềm chế lạm phát. Tuyên bố chính sách ngắn gọn được khen là súc tích, nhưng việc Warsh né tránh giải thích quan điểm về nền kinh tế khiến một số nhà phân tích lo ngại. Với họ, độc lập của Fed sẽ thuyết phục hơn nếu chủ tịch nói rõ lập luận, mặt lợi và mặt hại phía sau quyết định.
Từ máy tính thập niên 1990 đến AI hôm nay
Greenspan nổi tiếng vì theo dõi các chỉ báo khác thường. Ông quan tâm đến giá phế liệu kim loại để đo sản xuất công nghiệp, hay doanh số đồ lót nam để đo tâm lý người tiêu dùng. Điều quan trọng với ông là tìm đúng dữ liệu để hiểu nền kinh tế đang nghiêng về đâu.
Cuối thập niên 1990, khi tăng trưởng mạnh và thất nghiệp giảm, Fed thông thường sẽ nâng lãi suất để chặn lạm phát. Nhưng Greenspan cho rằng công nghệ máy tính đang tạo ra cú hích năng suất, cho phép kinh tế tăng nhanh hơn mà không làm giá cả bùng lên. Ông trì hoãn tăng lãi suất. Sau đó, dữ liệu năng suất phần nào xác nhận phán đoán này.
Warsh đang nhìn AI theo lăng kính tương tự. Ông cho rằng trí tuệ nhân tạo, giống máy tính cá nhân thời Greenspan, có thể giúp nền kinh tế tăng trưởng nhanh hơn, nhờ đó Fed có thể giữ lãi suất thấp hơn mà không để lạm phát mất kiểm soát.
Nhưng nhiều nhà kinh tế hoài nghi sự so sánh này. Họ cho rằng làn sóng đầu tư AI có thể đẩy lạm phát tăng trong ngắn hạn, dù công nghệ có thể nâng năng suất về dài hạn. Bối cảnh hiện nay cũng khác thập niên 1990, khi toàn cầu hóa và nhiều lực giảm giá khác đang giúp kiềm chế lạm phát.
Bài học từ các bong bóng tài sản
Rủi ro khác là AI có thể giống bong bóng dot-com hơn là phép màu năng suất. Greenspan từng cảnh báo về “sự hưng phấn phi lý” trên thị trường chứng khoán năm 1996, nhưng nhà đầu tư vẫn đổ tiền vào các công ty internet chưa có lợi nhuận thêm nhiều năm trước khi bong bóng vỡ.
Bong bóng nhà đất gây hậu quả nặng hơn, dẫn tới khủng hoảng tài chính toàn cầu. Dù khủng hoảng nổ ra sau khi Greenspan rời Fed, nhiều người cho rằng niềm tin quá lớn của ông vào thị trường và thái độ hoài nghi với quản lý nhà nước đã để rủi ro tích tụ quá lâu.
Với Warsh, bài học từ Greenspan vì thế không chỉ là tin vào công nghệ mới hay dữ liệu khác thường. Đây còn là phải cảnh giác với bong bóng, rủi ro tài chính và cái giá của việc nới lỏng giám sát quá xa. Trong thời đại AI, điều khó nhất với Fed có thể là phân biệt giữa cú nhảy năng suất thật sự và cơn hưng phấn tài sản đang được thị trường thổi phồng.
shared via nytimes,
