Giá thịt lợn lao dốc phơi bày sức ép giảm phát Trung Quốc
28/05/26
 |
| Theo Tôn Hạo Vũ, người nuôi lợn ở Đại Liên, Trung Quốc: “Nhiều người chăn nuôi lợn không thể trụ vững.” Ảnh: Go Nakamura |
Tại Trung Quốc, thịt lợn không chỉ là món ăn phổ biến trong bữa cơm hằng ngày, mà còn là chỉ báo quan trọng của lạm phát và sức khỏe tiêu dùng. Vì vậy, khi giá thịt lợn rơi xuống mức thấp nhất trong 16 năm, vấn đề không còn nằm riêng ở các trang trại; nó phản ánh nền kinh tế đang chật vật vì người dân thắt chặt chi tiêu, thị trường bất động sản suy yếu, nhà hàng vắng khách và nguồn cung lợn dư thừa sau nhiều năm Bắc Kinh khuyến khích mở rộng sản xuất.
Người nuôi lợn không chịu nổi
Từ cuối năm ngoái, tại Đại Liên, tỉnh Liêu Ninh, ông Tôn Hạo Vũ nhận ra giá thịt lợn giảm mạnh. Với khoảng 3.000 con lợn phải chăm sóc, ông không còn nhiều lựa chọn ngoài việc vay mượn để duy trì trang trại. Tuy nhiên, giá tiếp tục rơi. Tháng trước, giá thịt lợn tại Trung Quốc chạm mức thấp nhất trong 16 năm. Ở khu vực của ông Tôn, nhiều trang trại nhỏ tiến sát bờ vực sụp đổ. Ông nói: “Sau bao công sức nuôi lợn, chúng tôi gần như không còn đủ tiền mua thức ăn chăn nuôi.” Câu chuyện của ông Tôn không phải trường hợp cá biệt; đây chỉ là lát cắt của ngành từng được khuyến khích mở rộng mạnh mẽ, nay mắc kẹt giữa chi phí đầu vào, nợ vay và nhu cầu tiêu dùng yếu.
Từ thiếu hụt đến dư thừa
Chỉ vài năm trước, thịt lợn Trung Quốc từng tăng giá dữ dội sau khi dịch tả lợn châu Phi năm 2019 tàn phá đàn lợn trong nước. Lúc này, Bắc Kinh thúc đẩy sản xuất để hạ giá và tăng tự chủ nông nghiệp – ưu tiên được Chủ tịch Tập Cận Bình nhiều lần nhấn mạnh.
Hệ quả là các trang trại quy mô lớn, thậm chí những “cao ốc nuôi lợn” nhiều tầng, được xây dựng ồ ạt. Trong ngắn hạn, chiến lược này giúp tái lập nguồn cung. Nhưng khi kinh tế giảm tốc, người tiêu dùng thắt lưng buộc bụng, lượng lợn trên thị trường quá nhiều. Trung Quốc tiêu thụ khoảng 1/2 lượng thịt lợn thế giới. Vì vậy, khi nước này dư cung, tác động rất lớn. Theo dữ liệu của Cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc, 4 năm qua, giá thịt lợn giảm 39%.
Vì sao thịt lợn là thước đo kinh tế?
Tại Trung Quốc, thịt lợn có vị trí đặc biệt; xuất hiện trong bữa cơm gia đình, tiệc cưới, bữa ăn lễ hội, nhà hàng bình dân lẫn bàn tiệc sang trọng. Vì được tiêu thụ thường xuyên, giá thịt lợn có ảnh hưởng đáng kể đến chỉ số giá tiêu dùng. Khi giá thịt lợn lao dốc, đây không chỉ là tin vui cho người đi chợ; mà có thể là tín hiệu cho thấy nhu cầu tổng thể đang yếu.
Hiện kinh tế Trung Quốc chịu nhiều lực kéo xuống: thị trường bất động sản suy thoái kéo dài, tỷ lệ thất nghiệp thanh niên cao, hệ thống hưu trí chịu áp lực và tâm lý hộ gia đình thận trọng. Người dân có xu hướng tiết kiệm nhiều, ăn ngoài ít hơn và giảm chi tiêu cho các bữa tiệc. Theo dữ liệu từ Canyin88, một trang chuyên theo dõi ngành nhà hàng Trung Quốc, so với vài năm trước, thực khách tại nhà hàng hiện chi ít tiền hơn cho mỗi bữa. Ngay cả những bữa tiệc xa hoa và tiệc công vụ từng là một phần quan trọng của văn hóa tiêu dùng cũng bị siết lại. Sau các vụ việc liên quan đến uống rượu quá mức tại tiệc công, một số địa phương cấm công chức ăn uống theo nhóm quá 3 người.
Bất động sản suy yếu, thịt lợn cũng giảm cầu
Mối liên hệ giữa thịt lợn và bất động sản nghe có vẻ xa, nhưng lại rất cụ thể. Công nhân xây dựng là nhóm tiêu thụ nhiều thịt lợn, nhất là trong các bữa ăn tại công trường. Khi xây dựng chậm lại vì khủng hoảng bất động sản, nhu cầu thịt lợn từ nhóm này cũng giảm. Hannah Lưu, nhà kinh tế về Trung Quốc tại Nomura, cho biết công nhân xây dựng và người ăn ngoài là hai nhóm có mức tiêu thụ thịt lợn cao. Khi cả hai nhóm đều suy yếu, nhu cầu thịt lợn giảm mạnh là chuyện dễ hiểu.
Điều này cho thấy thịt lợn phản ánh những vấn đề rộng hơn của nền kinh tế Trung Quốc. Ngành nông nghiệp tưởng như tách biệt lại chịu tác động trực tiếp từ bất động sản, việc làm, thu nhập và niềm tin tiêu dùng.
Doanh nghiệp lớn cũng lao đao
Không chỉ nông hộ nhỏ chịu đau. Các tập đoàn chăn nuôi lớn cũng bị ảnh hưởng. Năm ngoái, Wens Foodstuff Group, một trong những nhà sản xuất lợn lớn nhất Trung Quốc, báo lợi nhuận giảm 43%. Công ty cho biết giá lợn bán ra trong tháng 4 giảm khoảng 38% so với cùng kỳ năm trước.
Dabeinong, doanh nghiệp lớn khác trong ngành, bán được nhiều thịt lợn hơn năm ngoái nhưng lợi nhuận vẫn giảm, do điều kiện thị trường và biến động giá lợn. Điều này cho thấy quy mô lớn không đủ bảo vệ doanh nghiệp khỏi vòng xoáy giảm giá. Khi nguồn cung dư thừa và cầu yếu, bán nhiều hơn chưa chắc đem lại lợi nhuận cao hơn.
Bắc Kinh cố chặn đà rơi
Chính phủ Trung Quốc không đứng ngoài. Bắc Kinh nhiều lần mua thịt đưa vào kho dự trữ lợn quốc gia, kho dự phòng chiến lược được dùng để bình ổn thị trường. Năm 2019, khi giá thịt lợn tăng vọt, chính phủ từng xả kho để hạ chi phí thực phẩm. Nay, khi giá giảm quá sâu, họ làm điều ngược lại: mua vào để hỗ trợ giá. Chính quyền thúc giục địa phương mua thêm thịt lợn khi giá rơi vào “vùng cảnh báo giảm quá mức”. Trong các cuộc họp cấp cao gần đây, bao gồm cuộc họp do ông Tập chủ trì, giới chức nhấn mạnh cần xử lý “những thay đổi sâu sắc” trong quan hệ cung – cầu của ngành lợn.
Các biện pháp được đưa ra: khuyến khích giảm đàn nái sinh sản, siết tiêu chuẩn trọng lượng mỗi con lợn để hạn chế lượng thịt đưa ra thị trường, đồng thời giảm các khoản vay ưu đãi từng dành cho trang trại quy mô lớn muốn mở rộng.
Khó cứu giá nếu người dân không chi tiêu
Những biện pháp hạn chế nguồn cung có thể giúp giá ổn định phần nào. Tuy nhiên, vấn đề lớn hơn nằm ở phía cầu. Bắc Kinh có thể yêu cầu nông dân giảm đàn; mua thịt vào kho dự trữ; siết tín dụng với trang trại lớn. Tuy nhiên, rất khó ra lệnh cho người dân ăn, nhà hàng, công trường mở lại hay doanh nghiệp tổ chức tiệc nhiều hơn.
Như Hannah Lưu nhận định, chính phủ có rất ít công cụ để can thiệp từ phía nhu cầu: “Bạn không thể ra lệnh cho các doanh nghiệp khác mua thêm thịt lợn”. Đây là nghịch lý của kinh tế Trung Quốc hiện nay. Nhà nước có thể điều chỉnh sản xuất khá mạnh, nhưng khôi phục niềm tin tiêu dùng lại khó hơn nhiều.
Giá thịt lợn và những tín hiệu bất ổn
Giá thịt lợn lao dốc không phải nguyên nhân của khó khăn kinh tế Trung Quốc mà cho thấy người tiêu dùng dè dặt, nhà hàng chịu áp lực, xây dựng suy yếu, doanh nghiệp chăn nuôi dư cung và các trang trại nhỏ kiệt sức.
Trong nhiều năm, Trung Quốc quen giải quyết vấn đề bằng cách mở rộng sản xuất: thiếu lợn, xây thêm trại; giá tăng, bơm thêm nguồn cung. Tuy nhiên, bài toán hiện tại khác: nền kinh tế không thiếu năng lực sản xuất, mà thiếu nhu cầu đủ mạnh để hấp thụ sản lượng.
Vì vậy, câu chuyện thịt lợn không chỉ nằm ở chợ thực phẩm; mà là lời nhắc rằng giảm phát có thể bắt đầu từ những thứ rất đời thường: bữa ăn ít thịt, nhà hàng vắng khách, công trường im ắng và người nông dân không đủ tiền mua cám cho đàn lợn.
shared via nytimes,
