Đại dịch cho thấy cách đo nghèo đói ở Mỹ đang bỏ sót điều gì
18/09/26
 |
| Tình trạng nghèo đói cấp tiểu bang theo Thước đo Nghèo đói Bổ sung |
Khi tỷ lệ nghèo không kể hết câu chuyện
Từ khi đại dịch Covid-19 bùng phát tại Mỹ, hơn 40 triệu người đã nộp đơn xin trợ cấp thất nghiệp. Tháng 4/2020, tỷ lệ thất nghiệp tăng lên gần 20%, gần gấp đôi mức đỉnh của cuộc Đại Suy thoái 2008. Để giảm cú sốc tài chính, Quốc hội Mỹ thông qua Đạo luật CARES, trong đó có khoảng 500 tỷ USD chuyển trực tiếp thu nhập cho người dân.
Nhìn từ số liệu nghèo hằng năm, chương trình này có vẻ rất hiệu quả. Các khoản chi trả kích thích một lần và trợ cấp thất nghiệp mở rộng có khả năng đưa tỷ lệ nghèo dự báo trở lại gần mức trước khủng hoảng, miễn là người dân tiếp cận được quyền lợi. Đây là phát hiện đáng chú ý, nhất là trong bối cảnh thất nghiệp tăng nhanh.
Tuy nhiên, chính kết quả ấy lại đặt ra câu hỏi lớn hơn. Nếu tỷ lệ nghèo không tăng mạnh, tại sao nhiều nghiên cứu khác vẫn ghi nhận tình trạng thiếu ăn, bất ổn và khó khăn vật chất gia tăng? Có phải công cụ đo nghèo hiện nay đang không phản ánh đúng trải nghiệm thực tế của các gia đình nghèo?
Gia đình vượt chuẩn nghèo, nhưng vẫn sống trong thiếu thốn
Ví dụ về bà mẹ đơn thân có hai con. Tháng 3, người mẹ mất việc, nhưng đến tháng 6 mới nhận được trợ cấp thất nghiệp. Tháng 4, chị nhận séc kích thích, nhưng không có thêm nguồn thu nào. Tháng 5, chị không nhận được gì trong lúc chờ hồ sơ thất nghiệp được xử lý. Đến tháng 6, chị nhận trợ cấp thất nghiệp cùng các khoản truy lĩnh của hai tháng trước.
Từ tháng 8, vấn đề bắt đầu nghiêm trọng sau khi khoản bổ sung 600 USD/tuần trong chương trình trợ cấp thất nghiệp đại dịch hết hạn. Từ tháng 8–12, gia đình này chỉ còn vài trăm USD mỗi tháng. Như vậy, trong nửa năm, họ sống với thu nhập rất thấp.
Nếu hỏi người mẹ vào tháng 12, rất có thể chị sẽ nói mình đang nghèo. Tuy nhiên, theo Thước đo Nghèo Bổ sung, cũng như hầu hết khung đo nghèo theo năm, câu trả lời lại là không. Tổng thu nhập cả năm của gia đình vừa đủ vượt ngưỡng nghèo. Gần 1/3 thu nhập cả năm dồn vào một tháng, nửa năm sau gần như không có hỗ trợ ổn định, nhưng trên giấy tờ, gia đình vẫn không bị tính là nghèo.
Đây là điểm sai lệch quan trọng của cách đo nghèo thông thường. Nó cộng thu nhập trong cả năm, nhưng không cho thấy thu nhập ấy đến lúc nào, đều hay đứt đoạn, có giúp gia đình trả tiền thuê nhà, mua thức ăn và duy trì sinh hoạt từng tháng hay không.
Thời điểm nhận tiền quan trọng không kém số tiền
Với các gia đình thu nhập thấp, biến động thu nhập trong năm có thể quyết định họ có rơi vào thiếu thốn hay không. Khoản tiền đến vào tháng 6 không giúp họ trả tiền ăn trong tháng 5. Khoản truy lĩnh lớn có thể làm số liệu cuối năm đẹp hơn, nhưng không xóa được những tuần phải vay mượn, khất nợ hoặc cắt giảm nhu cầu cơ bản.
Lập luận quen thuộc cho rằng người nghèo có thể “làm phẳng tiêu dùng”, tức tiết kiệm khi có tiền để chi dần lúc khó khăn. Tuy nhiên, cách nghĩ này bỏ qua thực tế. Nhiều gia đình không thể làm phẳng tiêu dùng ngược thời gian. Họ không thể dùng khoản trợ cấp tháng 6 để sống qua tháng 5, trừ khi vay nợ. Nợ không hiện rõ trong dữ liệu thu nhập.
Việc làm phẳng tiêu dùng càng khó hơn khi không ai biết thất nghiệp sẽ kéo dài bao lâu. Nếu người mẹ biết chắc sẽ đi làm lại vào tháng 8, chị có thể tính toán khác. Nhưng trong đại dịch, nhiều người không biết khi nào nhận được lương tiếp theo. Vì thế, hỗ trợ một lần hoặc dồn cục không đủ để bảo đảm an toàn kinh tế.
Cần đo nghèo theo trải nghiệm sống
Đại dịch cho thấy chính sách an sinh có thể làm giảm nghèo trên giấy, nhưng vẫn để lại thiếu thốn trong đời sống thực. Điều này không chỉ xảy ra với Đạo luật CARES. Các khoản tín dụng thuế như EITC hay tín dụng thuế trẻ em thường được chi một lần trong năm. Với nhiều gia đình, khoản tiền ấy dùng để trả nợ và hóa đơn, thay vì tạo ra mức sống ổn định hằng tháng.
Các chỉ báo khác, như mất an ninh lương thực, có thể phản ánh khủng hoảng tốt hơn trong những thời điểm biến động. Dữ liệu cho thấy chỉ khoảng 30% hộ gia đình thiếu an ninh lương thực có thu nhập hằng năm dưới ngưỡng nghèo. Nhiều hộ thiếu ăn lại nằm ngay trên chuẩn nghèo, hoặc thậm chí cao hơn 150% chuẩn nghèo.
Vì vậy, câu hỏi đặt ra không chỉ là có bao nhiêu người nghèo theo thu nhập năm. Câu hỏi đúng hơn là các gia đình có đủ nguồn lực ổn định để sống theo mức tối thiểu được xã hội chấp nhận hay không. Nếu cách đo hiện tại bỏ qua biến động thu nhập, thời điểm nhận hỗ trợ, nợ và thiếu thốn vật chất, nó cần được cập nhật.
Bài học từ đại dịch rất rõ. Nghèo không chỉ là tổng thu nhập trong 12 tháng. Nghèo còn là những tháng không có tiền, những hóa đơn bị khất lại, những bữa ăn bị cắt giảm và cảm giác không biết tháng sau sẽ sống bằng gì.
shared via phenomenalworld,
