Các ngân hàng trung ương cất vàng ở đâu?
01/06/26
 |
| Hơn 60 ngân hàng trung ương dự trữ vàng tại Ngân hàng Anh. Ảnh: Joseph Horton |
Vàng không chỉ cần mua, mà phải đặt đúng chỗ
Vàng đang được các ngân hàng trung ương mua vào với tốc độ mạnh mẽ, đặc biệt tại các nền kinh tế mới nổi. Trong thế giới đầy rủi ro – từ chiến tranh, trừng phạt tài chính, nợ công tăng cao đến sự xói mòn niềm tin vào tiền pháp định – vàng trở lại như lớp bảo hiểm cổ xưa bền bỉ. Tuy nhiên, vàng có đặc điểm khác với trái phiếu hay ngoại tệ: nặng, hữu hình cần được cất giữ. Khi ngân hàng trung ương mua thêm vàng, câu hỏi tiếp theo lập tức xuất hiện: để số kim loại này ở đâu để vừa an toàn, vừa có thể giao dịch nhanh khi khủng hoảng xảy ra?
Đây là điểm khiến New York và London tiếp tục giữ vị thế đặc biệt. Cục Dự trữ Liên bang New York và Ngân hàng Trung ương Anh là hai trong số những nơi lưu trữ vàng lớn nhất thế giới cho các ngân hàng trung ương nước ngoài và tổ chức tài chính. Không chỉ có hầm chứa kiên cố, hai thành phố này còn là trung tâm giao dịch vàng hàng đầu toàn cầu. Với vàng dự trữ, an toàn thôi chưa đủ; thanh khoản cũng quan trọng không kém.
Hai thủ phủ của vàng thế giới
Tại Cục Dự trữ Liên bang New York, hơn 500.000 thỏi vàng đang được cất giữ. Tính đến cuối năm 2024, đây là kho vàng tiền tệ đơn lẻ lớn nhất thế giới. Năm 1973, lượng vàng tại đây từng đạt đỉnh, không lâu sau khi Mỹ chấm dứt việc dùng vàng làm nền tảng bảo chứng cho đồng USD – quyết định này đẩy vàng khỏi vị trí trung tâm chính thức của hệ thống tài chính toàn cầu.
London cũng có vai trò không kém. Ngân hàng Trung ương Anh hiện lưu giữ khoảng 430.000 thỏi vàng trong chín hầm chứa. Hơn 60 ngân hàng trung ương gửi vàng tại đây. Điều này cho phép các bên mua bán vàng với nhau không cần vận chuyển kim loại ra khỏi hầm. Thị trường vàng, nơi mỗi thỏi nặng và có giá trị lớn, việc đổi chủ trên sổ sách cùng kho là lợi thế lớn.
Krishan Gopaul, chuyên gia Hội đồng Vàng Thế giới, tóm gọn lý do các nước gửi vàng tại New York và London: họ muốn giữ vàng gần nơi có thể giao dịch. Nói cách khác, thỏi vàng trong hầm London không chỉ là tài sản dự trữ, mà là tài sản sẵn sàng được đem ra thị trường.
An toàn, thanh khoản và nỗi lo chủ quyền
Nhiều thập niên, chỉ những nước có nguy cơ bị trừng phạt mới phải lo ngại nghiêm túc về việc cất vàng ở New York hay London. Venezuela là ví dụ nổi bật, khi các nhà lãnh đạo chính trị cũ của nước này vướng vào cuộc chiến pháp lý kéo dài nhằm đòi lại vàng dự trữ từ hầm Ngân hàng Trung ương Anh. Tuy nhiên, lo ngại càng lan rộng hơn. Những phát biểu gay gắt của Tổng thống Donald Trump về châu Âu khiến một số chính trị gia và nhà kinh tế tại Đức, Ý đặt câu hỏi: liệu vàng quốc gia có nên đưa về nhà nhiều hơn?
Đến nay, các lời kêu gọi hồi hương vàng ở châu Âu còn rời rạc. Khoảng thập niên trước, Đức đưa một phần vàng về nước, nhưng hiện vẫn giữ khoảng 1/2 dự trữ trong nước, 1/3 ở New York và phần còn lại ở London. Ý cũng giữ khoảng 44% vàng trong nước, tỷ lệ tương tự ở New York, phần còn lại ở Anh và Thụy Sĩ. Theo ngân hàng trung ương Đức và Ý, chưa có kế hoạch đưa thêm vàng về. Lý do rất thực tế: Fed New York và Ngân hàng Trung ương Anh có hồ sơ an ninh gần như tuyệt đối. Vàng tại hai nơi này chưa từng bị đánh cắp, kể cả trong quá trình di chuyển. Thế chiến II, vàng ở London thậm chí từng bí mật chuyển sang Canada để bảo toàn.
Các nước mới nổi muốn tự chủ hơn
Với những quốc gia tăng nhanh dự trữ vàng, bài toán lưu trữ càng trở nên cấp bách. Ấn Độ tăng tổng dự trữ vàng nhưng giảm phần gửi tại Ngân hàng Trung ương Anh. Năm 2017, Thổ Nhĩ Kỳ từng chuyển toàn bộ vàng khỏi Fed New York; một năm sau rút khỏi Thụy Sĩ. Dù vậy, Ankara sau này xây dựng lại phần dự trữ ở London, nơi vàng có thể được dùng dễ hơn cho giao dịch.
Ba Lan đang chọn cách cân bằng. Hiện chỉ khoảng 20% vàng của Ngân hàng Trung ương Ba Lan được lưu trữ trong nước, phần còn lại ở Fed New York và Ngân hàng Trung ương Anh. Tuy nhiên, Warsaw muốn tiến tới chia đều vàng giữa Ba Lan, New York và London. Theo thống đốc Adam Glapinski, lưu trữ trong nước là trụ cột của khả năng chống chịu quốc gia và tự chủ chiến lược. Ông nhấn mạnh không dự báo kịch bản cực đoan, song nhiệm vụ của ngân hàng trung ương chuẩn bị cho điều này. Ngược lại, Cộng hòa Czech chọn gần như toàn bộ vàng ở London. Lý do là hiệu quả thị trường. Vàng đặt tại London có thể được cho các ngân hàng trung ương khác vay và tạo lợi tức, đồng thời tiết kiệm chi phí giao dịch. Hai cách tiếp cận phản ánh lựa chọn khó của các ngân hàng trung ương: giữ vàng trong nước để tăng chủ quyền hoặc để ở trung tâm giao dịch nhằm tăng thanh khoản và lợi nhuận.
Bí mật tại hầm vàng
Không phải quốc gia nào cũng công khai vàng nằm ở đâu. Vì lý do an ninh và chiến lược, nhiều ngân hàng trung ương giữ bí mật về địa điểm lưu trữ. Những năm gần đây, Trung Quốc là một trong những nước mua vàng mạnh nhất, nhưng thông tin về nơi cất giữ dự trữ của Bắc Kinh rất hạn chế. Cuối năm ngoái, lần đầu tiên sau bốn năm, Brazil cũng tăng dự trữ vàng nhưng không công bố nơi lưu trữ.
Sự im lặng này là dễ hiểu. Thời đại trừng phạt tài chính và cạnh tranh địa chính trị, nơi cất vàng có thể trở thành thông tin nhạy cảm. Thỏi vàng trong nước đem lại cảm giác kiểm soát. Thỏi vàng nằm tại London hay New York đem lại khả năng giao dịch. Tuy nhiên, trong khủng hoảng, cả hai lựa chọn đều có cái giá riêng.
Hồng Kông muốn chen vào trật tự vàng
Nhiều thập niên, London và New York thống trị hoạt động lưu trữ vàng quốc tế. Tuy nhiên, Hồng Kông tìm cách trở thành lựa chọn thay thế, nhất là với các nước muốn giảm phụ thuộc vào phương Tây. Nếu các ngân hàng trung ương tiếp tục mua vàng với quy mô lớn, nhu cầu về địa điểm lưu trữ đa dạng hơn có thể tăng lên. Đây không chỉ là cuộc cạnh tranh giữa các hầm chứa, mà còn là cuộc cạnh tranh về niềm tin. Nước nào, thành phố nào, định chế nào đủ an toàn, đủ trung lập, đủ thanh khoản để các quốc gia gửi tài sản chiến lược của mình?
Vàng thường được xem là tài sản không mang rủi ro đối tác; song thực tế, vàng vẫn cần người giữ hộ, hệ thống pháp lý và địa điểm vật lý. Vậy nên, trong kỷ nguyên bất ổn, câu hỏi “vàng ở đâu” có thể quan trọng không kém câu hỏi “vàng có bao nhiêu”. Khi các ngân hàng trung ương mua thêm vàng, họ không chỉ đặt cược vào kim loại quý; họ tái tính toán bản đồ niềm tin của tài chính toàn cầu – giữa an toàn, thanh khoản và quyền tự chủ quốc gia.
shared via nytimes,
