Khi thế giới khát dầu, Trung Quốc vẫn ngồi trên những bồn chứa đầy
22/06/26
 |
| Nhà máy lọc dầu ở Nam Kinh, tỉnh Giang Tô, miền đông Trung Quốc. Các công ty Trung Quốc vẫn duy trì hoạt động của các nhà máy lọc dầu trong suốt thời chiến. Ảnh: Hector Retamal/Agence France-Presse |
Trong khi Mỹ và Iran thương lượng việc mở lại eo biển Hormuz và khôi phục xuất khẩu dầu từ Vịnh Ba Tư, Trung Quốc, nước nhập khẩu dầu lớn nhất thế giới, nhiều khả năng sẽ không vội tăng mua dầu từ khu vực này.
Nếu giao thông qua eo biển Hormuz trở lại bình thường trong vài tuần tới, nhiều tàu chở dầu đang mắc kẹt ở Vịnh Ba Tư trên đường tới Trung Quốc sẽ tiếp tục hành trình. Khi số dầu này cập cảng, lượng giao hàng vào Trung Quốc có thể tăng tạm thời. Nhưng đó khó có thể là dấu hiệu Bắc Kinh quay lại ngay mức nhập khẩu trước chiến tranh.
Khác với nhiều nền kinh tế đang bước ra khỏi cuộc chiến Iran với nguồn cung dầu cạn kiệt, Trung Quốc vẫn ở vị thế tương đối an toàn. Kho dự trữ dầu thô của các tập đoàn năng lượng nhà nước gần như đầy. Bắc Kinh dường như chưa phải dùng đến kho dự trữ chiến lược khổng lồ, trong khi các bồn chứa tại nhà máy lọc dầu cũng đang đầy xăng, dầu diesel và các sản phẩm tinh chế khác.
Vì sao Trung Quốc chưa cần mua vội?
Trong thời gian chiến tranh, Trung Quốc đã cắt khoảng 1/3 lượng dầu nhập khẩu mỗi ngày. Việc giảm mua chủ yếu do giá tăng, nhưng cũng góp phần làm dịu phần nào áp lực lên thị trường dầu toàn cầu khi eo biển Hormuz gần như đóng cửa hoàn toàn.
Trung Quốc có thể giảm nhập khẩu mạnh như vậy vì trước chiến tranh, nước này đã mua nhiều dầu hơn nhu cầu thực tế. Trong nhiều năm, Bắc Kinh tích lũy dầu khi giá thấp như một phần trong chiến lược tăng khả năng tự chủ và chống chịu trước gián đoạn nguồn cung.
Lý do khác là Trung Quốc muốn sử dụng phần thặng dư ngoại hối vào hàng hóa hữu hình như dầu, thay vì gửi ở ngân hàng nước ngoài hoặc mua trái phiếu kho bạc. Sau khi chứng kiến phương Tây đóng băng tài sản nước ngoài của Nga sau cuộc chiến Ukraine, Bắc Kinh càng thận trọng hơn với việc nắm giữ tài sản tài chính ở nước ngoài.
Vì giá dầu thế giới vẫn chưa quay lại mức trước chiến tranh Iran, giới phân tích cho rằng các công ty dầu Trung Quốc sẽ tiếp tục rất nhạy cảm với giá và chỉ tăng mua dần dần.
Nhu cầu trong nước yếu, kho tinh chế đầy
Các công ty Trung Quốc vẫn duy trì hoạt động lọc dầu trong chiến tranh bằng cách dùng kho dự trữ dầu thô lớn. Tuy nhiên, nhu cầu trong nước với xăng, dầu diesel, nhiên liệu bay và các sản phẩm tinh chế khác có dấu hiệu suy yếu khi giá tăng, hộ gia đình và doanh nghiệp thận trọng hơn trong tiêu dùng nhiên liệu. Trong tháng 4 và tháng 5, doanh số xe chạy xăng giảm mạnh.
Cùng lúc, chính phủ Trung Quốc dừng phần lớn hoạt động xuất khẩu sản phẩm tinh chế trong mùa xuân để bảo đảm nguồn cung trong nước. Động thái này góp phần gây thiếu hụt nghiêm trọng ở một số nơi khác tại châu Á, đặc biệt là các nước đang phát triển có năng lực lọc dầu hạn chế. Năm 2024, Trung Quốc vượt Mỹ, trở thành nước lọc dầu lớn nhất thế giới và thường là nguồn cung nhiên liệu quan trọng cho các nước láng giềng.
Sự kết hợp giữa nhu cầu nội địa yếu và lệnh hạn chế xuất khẩu khiến các bồn chứa xăng, dầu diesel, nhiên liệu bay và sản phẩm tinh chế khác đầy ắp. Vì vậy, các công ty dầu Trung Quốc không có nhiều động lực mua thêm dầu thô để chế biến.
Tính toán địa chính trị sau dầu Iran
Nhập khẩu dầu của Trung Quốc có thể tăng nếu Bắc Kinh cho phép xuất khẩu tự do trở lại các sản phẩm tinh chế đang thiếu ở nơi khác. Nhưng Trung Quốc thường thận trọng trong chính sách năng lượng. Bất định vẫn còn quanh việc eo biển Hormuz được khơi thông nhanh đến đâu, liệu có thủy lôi cần rà phá không, và thỏa thuận Mỹ – Iran kéo dài 60 ngày có đứng vững không.
Thỏa thuận này làm thay đổi động lực mua dầu Iran của các nhà lọc dầu độc lập Trung Quốc. Nếu Mỹ cùng các nước và Liên Hợp Quốc gỡ bỏ trừng phạt với dầu Iran, các nhà lọc dầu Trung Quốc có thể mất khoản chiết khấu 3–10 USD/thùng từng được hưởng khi mua dầu Iran bất chấp lệnh trừng phạt.
Trước khi eo biển Hormuz bị đóng, Trung Quốc mua hơn 90% lượng dầu xuất khẩu của Iran, tương đương hơn 1,5 triệu thùng/ngày. Các khoản chiết khấu này giúp nhà lọc dầu Trung Quốc tiết kiệm hàng trăm triệu USD mỗi tháng.
Dù phương Tây cho rằng việc Trung Quốc mua dầu Iran và Nga giúp hai nước này duy trì nguồn lực địa chính trị, Bắc Kinh vẫn lập luận rằng họ không bị ràng buộc bởi các hạn chế không được Liên Hợp Quốc thông qua. Với Trung Quốc, dầu không chỉ là hàng hóa, đó còn là công cụ an ninh năng lượng, tài chính và chiến lược trong thế giới ngày càng bất ổn.
shared via nytimes,
