Nhà Trắng muốn áp “bài kiểm tra chính trị” lên hàng tỷ USD tài trợ liên bang
04/06/26
 |
| Thứ Sáu tuần trước,Ttam vọng của Tổng thống Donald Trump trong việc áp đặt các tiêu chí chính trị mới với các khoản tài trợ đã được thể hiện rõ ràng trong bản kế hoạch chi tiết dài khoảng 400 trang được công bố. Ảnh: Doug Mills |
Nhà Trắng đang tìm cách kiểm soát chặt hơn hàng tỷ USD tài trợ liên bang mỗi năm, từ y tế, nhà ở, khoa học đến giao thông. Mục tiêu của chính quyền Trump là bảo đảm các khoản tiền này phục vụ những ưu tiên chính sách của tổng thống và các tổ chức phù hợp với chương trình nghị sự. Chính quyền nói mục đích chính là bảo vệ tiền thuế của người dân, nhưng đề xuất mới cho thấy bước leo thang lớn trong nỗ lực tái định hình chi tiêu công của Mỹ theo tiêu chí chính trị.
Thứ Sáu tuần trước, bản đề xuất dài khoảng 400 trang được công bố khá lặng lẽ. Nếu được hoàn tất, mọi khoản tài trợ liên bang sẽ phải được các quan chức chính trị do tổng thống bổ nhiệm phê duyệt. Những người này phải bảo đảm tiền được cấp sẽ “thúc đẩy rõ ràng các ưu tiên chính sách của tổng thống”.
Với các cơ quan liên bang trao tài trợ, cũng như các tổ chức phi lợi nhuận, chính quyền địa phương, trường đại học và đơn vị nhận tiền, chính quyền Trump muốn áp bộ tiêu chí cụ thể và mang màu sắc chính trị. Chính phủ sẽ không được cấp tiền cho các dự án hoặc tổ chức bị cho là “phủ nhận thực tế sinh học của giới tính” hoặc phủ nhận “nhị nguyên giới tính ở con người”. Các sáng kiến bị coi là thúc đẩy “giá trị chống Mỹ”, góp phần vào nhập cư bất hợp pháp, cổ vũ đa dạng – công bằng – hòa nhập, hay hỗ trợ đăng ký cử tri cũng có thể bị loại khỏi nguồn tài trợ.
Chính trị hóa các khoản tài trợ công
Đề xuất hạn chế khả năng các bên nhận tài trợ tham gia một số hoạt động vận động chính sách. Các tổ chức được cấp tiền sẽ bị xem xét về mức độ tuân thủ “luật tự do tôn giáo” và cả quan hệ thành viên, liên kết với các nhóm bên ngoài. Trong tương lai, khoản tài trợ này cũng có thể bị chấm dứt nếu chính quyền xác định hoạt động không còn phục vụ “lợi ích công”.
Những hạn chế này lặp lại nhiều nội dung trong các sắc lệnh hành pháp mà Trump ký sau khi trở lại Nhà Trắng. Nhiều sắc lệnh đã bị kiện hoặc bị tòa án chặn. Nhưng lần này, Nhà Trắng chọn con đường ban hành quy định, dự kiến hoàn tất sau giai đoạn lấy ý kiến công chúng. Theo các chuyên gia ngân sách, cách làm này có thể khiến chính sách được áp dụng rộng hơn, khó bị đảo ngược hơn và phức tạp hơn về mặt pháp lý.
Tác động có thể đặc biệt lớn với y tế và khoa học, lĩnh vực mà Trump đã theo đuổi các đợt cắt giảm sâu trong nhiệm kỳ thứ hai. Để nhận hỗ trợ liên bang, các nhà nghiên cứu có thể phải đối mặt với giới hạn về chủ đề được nghiên cứu, phòng thí nghiệm nước ngoài được hợp tác, thậm chí cả hội nghị mà họ có thể tham dự. Georges C. Benjamin, CEO Hiệp hội Y tế Công cộng Mỹ, cảnh báo chính sách này có thể tàn phá đổi mới, khoa học và nghiên cứu tại Mỹ.
Ông Benjamin cho rằng chính quyền Trump đang tìm cách “pháp điển hóa” nhiều việc từng cố làm trong năm qua nhưng đã bị tòa án bác bỏ. Trong số đó có nỗ lực cắt hàng tỷ USD tài trợ cho Viện Y tế Quốc gia, vốn bị hiệp hội kiện để ngăn chặn. Ông nói chưa thể dự đoán bước pháp lý tiếp theo, nhưng gần như chắc chắn đề xuất mới sẽ bị thách thức.
OMB và tham vọng kiểm soát ngân sách
Một quan chức thuộc Văn phòng Quản lý và Ngân sách Nhà Trắng cho biết các quy định đề xuất phù hợp với chỉ thị gần đây của tổng thống và luật hiện hành. Theo người này, mục tiêu là tăng minh bạch, hiệu quả và trách nhiệm giải trình với tài trợ liên bang. Các khoản tiền không tuân thủ quy định mới có thể bị đình chỉ.
Đề xuất này là bước đi mới nhất của OMB dưới sự lãnh đạo của Russell T. Vought nhằm mở rộng quyền kiểm soát đối với ngân sách liên bang. Phần mở đầu của bản đề xuất lặp lại quan điểm của Vought rằng sổ sách chính phủ chứa nhiều khoản chi lãng phí, gây chia rẽ hoặc mang màu sắc “woke”.
Trong năm qua, Quốc hội, gồm cả nghị sĩ Dân chủ và Cộng hòa, đã nhiều lần phản đối các đề xuất cắt giảm mạnh của Trump vì lo ngại chúng làm suy yếu các dịch vụ thiết yếu. Nhưng chính quyền vẫn thường xuyên trì hoãn, chuyển hướng hoặc hủy bỏ các khoản chi đã được Quốc hội phê duyệt. Theo hồ sơ tòa án và tuyên bố công khai, chính quyền từng chặn hoặc làm chậm tiền cho chăm sóc trẻ em, phòng chống thiên tai, năng lượng xanh, giáo dục, tem phiếu thực phẩm, viện trợ nước ngoài, sức khỏe tâm thần, phát thanh công cộng, nghiên cứu và hạ tầng giao thông.
Các thẩm phán trong nhiều vụ việc đã kết luận rằng một số hành động của chính quyền vi phạm luật. Cerin Lindgrensavage, luật sư tại tổ chức Protect Democracy, nói OMB vẫn có những cách thực hiện cắt giảm bất hợp pháp sau khi Quốc hội từ chối các đề xuất ngân sách của tổng thống. Theo bà, quy định mới có nhiều điểm tương đồng với các động thái trước đây và có thể làm gia tăng nguy cơ chính trị hóa chi tiêu trên toàn chính phủ liên bang.
Tổ chức phi lợi nhuận và giới khoa học lo ngại
Các tổ chức phi lợi nhuận là nhóm đặc biệt dễ bị ảnh hưởng. Nhiều tổ chức nhận tài trợ liên bang để cung cấp dịch vụ chăm sóc trẻ em, y tế, nhà ở và các chương trình xã hội thay mặt chính phủ. Sarah Saadian, Phó chủ tịch cấp cao về chính sách công tại National Council of Nonprofits, cho rằng Nhà Trắng đang cố đạt được điều mà họ chưa đạt được tại tòa án. Bà cảnh báo nhiều tổ chức có thể quyết định rằng việc xin tài trợ liên bang không còn đáng rủi ro.
Những tuần trước khi công bố đề xuất, Nhà Trắng đã phát tín hiệu về hướng đi này. Tháng 5, bản ghi nhớ của OMB yêu cầu các cơ quan liên bang lập danh sách các khoản tài trợ dành cho “một số tổ chức phi lợi nhuận”. Danh sách nhắm tới khoảng 40 tổ chức, gồm Liên minh Tự do Dân sự Mỹ, National Urban League và một số nhóm trợ giúp pháp lý.
Điều vẫn chưa rõ là Nhà Trắng sẽ áp dụng các khái niệm rộng như “vận động vấn đề”, “giá trị chống Mỹ” hay “lợi ích công” tới đâu. Nhiều nhà nghiên cứu lo ngại vì quyền quyết định giá trị khoa học của các dự án có thể chuyển từ chuyên gia kỹ thuật sang các quan chức chính trị. Cole Donovan, giám đốc chính sách khoa học tại Stand Up for Science, nói điều này đồng nghĩa mọi khoản tài trợ, không chỉ tài trợ khoa học, sẽ chịu quy tắc do Nhà Trắng xác định thay vì các cơ quan chuyên môn.
Quy định mới còn yêu cầu các quan chức chính trị chỉ tài trợ cho “khoa học chuẩn vàng”, cụm từ xuất phát từ sắc lệnh hành pháp của Trump từng khiến giới nghiên cứu phẫn nộ vì bị xem là chính trị hóa khoa học. Thượng nghị sĩ Patty Murray, lãnh đạo phe Dân chủ tại Ủy ban Chuẩn chi Thượng viện, gọi đây là bước leo thang lớn trong cuộc chiến của chính quyền Trump với khoa học và các cộng đồng mà ông muốn nhắm tới.
Nếu được hoàn tất, đề xuất này có thể thay đổi sâu sắc cách tiền liên bang được phân bổ. Thay vì dựa chủ yếu vào tiêu chí chuyên môn, mục tiêu chương trình và quyết định của Quốc hội, các khoản tài trợ sẽ phải vượt qua lớp kiểm duyệt chính trị trực tiếp từ Nhà Trắng. Điều này đặt ra câu hỏi lớn về ranh giới quyền lực của tổng thống với ngân sách đã được Quốc hội phê duyệt, cũng như về tương lai của khoa học, dịch vụ xã hội và các tổ chức dân sự phụ thuộc vào tài trợ liên bang tại Mỹ.
shared via nytimes,
