Vì sao các ngân hàng trung ương đổ xô mua vàng?
04/05/26
 |
| Các thỏi vàng được lưu trữ tại Ngân hàng Anh. Ảnh: Ngân hàng Anh |
Trong thế giới ngày càng bất ổn, vàng trở lại vị trí mà nhiều người từng nghĩ nó đã đánh mất: tài sản dự trữ chiến lược của các quốc gia. Khi chiến tranh, lạm phát và lệnh trừng phạt làm lung lay niềm tin vào hệ thống tài chính toàn cầu, các ngân hàng trung ương từ Trung Quốc, Ấn Độ đến Ba Lan và Thổ Nhĩ Kỳ tích trữ vàng như lớp bảo hiểm cuối cùng.
Vàng trở lại thời hoàng kim
Trong nhiều thập niên, vàng bị xem là tàn dư của một trật tự tiền tệ cũ. Từ thập niên 1970, kim loại này không còn đóng vai trò neo giữ hệ thống tiền tệ toàn cầu. Các quốc gia chuyển sang nắm giữ dự trữ bằng USD, euro và trái phiếu chính phủ, những tài sản có thể sinh lãi, dễ giao dịch và phù hợp với nền tài chính hiện đại. Nhưng lịch sử hiếm khi biến mất hẳn. Nó chỉ đợi thời cơ trở lại.
Khi rủi ro địa chính trị leo thang, lạm phát dai dẳng và các lệnh trừng phạt tài chính trở thành vũ khí chính trị, vàng được nhìn bằng con mắt khác. Lần đầu tiên trong lịch sử, giá vàng vượt 5.000 USD/ounce, tăng gấp đôi chỉ trong khoảng một năm rưỡi. Nguyên nhân bởi nhu cầu từ các nền kinh tế mới nổi, trong đó ngân hàng trung ương Ba Lan, Thổ Nhĩ Kỳ, Ấn Độ và Trung Quốc nằm trong nhóm mua mạnh nhất vài năm qua.
Sự trở lại của vàng không chỉ là câu chuyện đầu cơ. Nó phản ánh một thay đổi sâu hơn: các quốc gia đang tìm cách bảo vệ mình trước hệ thống tài chính họ không hoàn toàn tin là trung lập.
Khi bất ổn trở thành trạng thái bình thường
Chiến tranh Trung Đông lần nữa cho thấy vì sao vàng hấp dẫn trong thời khủng hoảng. Cuối tháng 2, từ khi xung đột bắt đầu, nhiều ngân hàng trung ương tiếp tục tăng dự trữ vàng, trong đó có Trung Quốc, Ba Lan, Cộng hòa Czech và Uzbekistan. Tháng 3, Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc mua lượng vàng lớn nhất trong hơn một năm. Sau khoảng 6 tháng, Guatemala cũng mua vàng trở lại.
Adam Glapinski, thống đốc Ngân hàng Quốc gia Ba Lan, nói rằng bất ổn đã trở thành đặc điểm định hình kinh tế toàn cầu. Với ông, đa dạng hóa dự trữ ngoại hối và coi vàng là tài sản chiến lược không còn là lựa chọn phụ, mà là một phần của tư duy phòng thủ quốc gia.
Lý do khá rõ. Vàng thường giữ giá tốt khi lạm phát tăng. Nó có thể được bán tương đối nhanh khi một quốc gia cần tiền mặt. Quan trọng hơn, vàng là tài sản vật chất. Không giống trái phiếu hay tiền gửi ngân hàng, nó không phải nghĩa vụ nợ của một chính phủ hay định chế tài chính khác. Vì vậy, nó khó bị phong tỏa bằng lệnh trừng phạt hơn so với tài sản định danh bằng USD hoặc euro.
Bài học này trở nên sâu sắc sau cuộc xâm lược toàn diện Ukraine của Nga năm 2022. Mỹ và châu Âu đóng băng khoảng 300 tỷ USD tài sản dự trữ ở nước ngoài của ngân hàng trung ương Nga, phần lớn bằng euro và USD. Đó là bước leo thang lớn: các đồng tiền dự trữ phương Tây không chỉ là công cụ tài chính, mà còn có thể trở thành điểm nghẽn quyền lực.
Từ đó, vàng không còn bị nhìn như tài sản cũ kỹ. Nó trở thành một cách để các nước giảm bớt sự phụ thuộc vào hệ thống do phương Tây chi phối.
Tài sản không thuộc về ai khác
Ưu điểm lớn nhất của vàng cũng chính là điều khiến nó có vẻ lạc hậu: nằm ngoài phần lớn mạng lưới tài chính số hóa hiện đại. Vàng phải được cất giữ, bảo vệ, vận chuyển và kiểm đếm. Nó không trả lãi như trái phiếu, không chia cổ tức như cổ phiếu. Nắm giữ vàng có chi phí cơ hội rõ ràng. Nhưng trong thế giới hiện nay, những bất tiện ấy lại trở thành một dạng bảo hiểm.
Ông Glapinski nói vàng có tính thanh khoản toàn cầu, được công nhận rộng rãi và quan trọng nhất, không đại diện cho nghĩa vụ của bất kỳ ai. Đối với ngân hàng trung ương, điều đó có nghĩa vàng không phụ thuộc vào thiện chí của một nước phát hành tiền tệ, ngân hàng lưu ký hay hệ thống thanh toán quốc tế.
Ba Lan là một trong những ví dụ nổi bật nhất. Tính đến tháng 3, ngân hàng trung ương nước này nắm 580 tấn vàng, trị giá khoảng 85 tỷ USD, tăng mạnh so với mức 228 tấn năm 2022. Warsaw muốn nâng lượng vàng dự trữ lên 700 tấn, coi đó là sự phản ánh sức mạnh kinh tế và vị thế quốc gia đang lên.
Cộng hòa Czech đi theo hướng tương tự. Ba năm trước, Ngân hàng Quốc gia Czech quyết định tăng dự trữ vàng từ mức gần như không đáng kể, dưới 10 tấn. Đến năm 2028, họ đặt mục tiêu đưa con số này lên 100 tấn. Jan Kubicek, một thành viên hội đồng ngân hàng trung ương Czech, thừa nhận thế hệ trước từng coi vàng là lỗi thời, bất tiện và không còn đáng nắm giữ. Nhưng sau khủng hoảng tài chính toàn cầu và đặc biệt là chiến tranh Ukraine, cách nhìn ấy đã thay đổi.
Vàng như tấm đệm trong khủng hoảng
Không phải lúc nào các ngân hàng trung ương cũng mua vàng để cất mãi trong kho. Trong khủng hoảng, vàng còn được dùng như tấm đệm thanh khoản.
Thổ Nhĩ Kỳ là ví dụ rõ ràng. Sau khi Mỹ và Israel tấn công Iran ngày 28/2, ngân hàng trung ương Thổ Nhĩ Kỳ đã bán hoặc cho vay hơn 120 tấn vàng từ kho dự trữ lớn. Mục tiêu là hỗ trợ đồng lira, vốn suy yếu mạnh vì lạm phát và triển vọng kinh tế u ám. Với các nước có đồng tiền mất giá, áp lực không chỉ nằm ở tỷ giá. Đồng nội tệ yếu khiến hàng nhập khẩu đắt hơn, qua đó làm lạm phát thêm trầm trọng. Vàng vì thế đóng hai vai. Khi yên ổn, nó là tài sản dự trữ. Khi căng thẳng, nó có thể trở thành nguồn lực để can thiệp và ổn định thị trường.
Dẫu vậy, vàng không phải chiếc khiên hoàn hảo. Giá vàng gần đây biến động mạnh hơn bình thường, một phần vì đà tăng quá nhanh kéo theo làn sóng nhà đầu tư cá nhân, những người thường mua bán với tốc độ cao hơn các định chế dài hạn. Ngoài ra, việc giá vàng tăng mạnh cũng khiến một số ngân hàng trung ương mua chậm lại.
Nhưng xu hướng lớn chưa đổi. Trong ba năm liên tiếp, các ngân hàng trung ương bổ sung hơn 1.000 tấn vàng mỗi năm vào dự trữ, gấp đôi tốc độ của năm 2021. Một khảo sát các ngân hàng trung ương trong ba tháng đầu năm cho thấy hơn 1/3 dự định tăng nắm giữ vàng trong năm tới; phần còn lại duy trì phân bổ hiện tại.
Cơn sốt vàng của các quốc gia
Điều đáng chú ý là vàng không trở lại vì thế giới hoài cổ. Nó trở lại vì thế giới trở nên rủi ro hơn.
Khi lạm phát làm xói mòn sức mua, vàng hấp dẫn hơn. Khi chiến tranh đẩy thị trường vào hỗn loạn, vàng trở thành nơi trú ẩn. Khi phương Tây dùng hệ thống tài chính làm công cụ trừng phạt, nhiều nước muốn có tài sản khó bị khóa, khó bị kiểm soát và không phụ thuộc vào đồng tiền của quốc gia khác.
Đó là lý do vàng đang lấy lại vị trí trong kho dự trữ quốc gia. Không hào nhoáng như cổ phiếu công nghệ, không sinh lời đều như trái phiếu, cũng không tiện lợi như tiền gửi bằng USD. Nhưng trong mắt các ngân hàng trung ương, vàng có phẩm chất mà ít tài sản nào còn giữ được: nó không cần lời hứa của ai để tồn tại. Trong kỷ nguyên bất ổn trở thành bình thường mới, sự im lặng lạnh lùng của vàng lại là điều khiến nó có giá.
shared via nytimes,
