Trung Quốc gom vàng và bài toán thoát khỏi chiếc bóng USD
01/06/26
Dự trữ vàng Trung Quốc tăng 18 tháng liên tiếp. Trong bối cảnh các ngân hàng trung ương mới nổi tìm cách đa dạng hóa tài sản dự trữ, đây không hẳn là cuộc tháo chạy khỏi đồng USD, nhưng là dấu hiệu rõ ràng cho thấy vàng đang trở lại trung tâm của trật tự tài chính toàn cầu.
Vàng trở lại bàn cờ dự trữ
Nhiều thập niên, đồng USD là trụ cột gần như không thể thay thế của hệ thống dự trữ toàn cầu. Các ngân hàng trung ương nắm giữ trái phiếu chính phủ Mỹ, dự trữ ngoại tệ bằng USD và dựa vào sức mạnh của thị trường tài chính Mỹ như điểm tựa an toàn. Tuy nhiên, khi nợ công tại các nền kinh tế phát triển phình to, lạm phát ăn mòn sức mua của tiền pháp định và căng thẳng địa chính trị kéo dài, vàng lấy lại sức hấp dẫn cũ.
Trung Quốc là ví dụ nổi bật nhất. Theo Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc, cuối tháng trước, dự trữ vàng của nước này đạt 74,64 triệu oz t, tăng thêm 260.000 oz so với tháng 3. Đây là tháng tăng thứ 18 liên tiếp. Dù quy mô còn kém xa Mỹ, nước đang nắm 261,48 triệu oz vàng trong dự trữ, xu hướng của Bắc Kinh cho thấy chiến lược kiên trì: bổ sung vàng như lớp đệm chống lại rủi ro tiền tệ và tài chính.
Theo Hội đồng Vàng Thế giới, Trung Quốc nhiều khả năng sẽ tiếp tục mua thêm vàng, cùng với các ngân hàng trung ương ở thị trường mới nổi. Tốc độ có thể thay đổi, nhưng hướng đi khó đảo ngược.
Không phải “phi USD hóa”, mà là đa dạng hóa
Theo Joe Cavatoni, chiến lược gia thị trường cấp cao của Hội đồng Vàng Thế giới, không nên vội gọi xu hướng này là “phi USD hóa”. Cách diễn giải chính xác hơn là đa dạng hóa; với các ngân hàng trung ương, vấn đề không nhất thiết là từ bỏ đồng USD mà là không muốn phụ thuộc quá nhiều vào loại tài sản dự trữ duy nhất.
Lựa chọn thay thế USD không nhiều: đồng euro có chiều sâu thị trường nhưng vẫn bị giới hạn bởi cấu trúc chính trị phức tạp của Liên minh châu Âu; nhân dân tệ chưa đủ tự do chuyển đổi; các đồng tiền khác thiếu quy mô và thanh khoản. Bối cảnh này, vàng trở thành tài sản đặc biệt: không do chính phủ nào phát hành, không mang rủi ro tín dụng của bên thứ ba và có lịch sử hàng nghìn năm như nơi trú ẩn giá trị.
Với các nền kinh tế mới nổi, đặc biệt là những nước từng chịu sức ép tỷ giá hoặc trừng phạt tài chính, vàng còn là công cụ phòng vệ. Thổ Nhĩ Kỳ là ví dụ được Cavatoni nhắc tới: nước này sử dụng dự trữ vàng để hỗ trợ quản lý thâm hụt tài khoản vãng lai và bảo vệ giá trị đồng tiền. Điều đáng chú ý là vàng không chỉ được mua vì sợ hãi mà được mua vì các nhà hoạch định chính sách nhận ra thế giới tài chính ngày nay phân mảnh hơn, chính trị hóa hơn và khó dự đoán hơn.
Nhà đầu tư Trung Quốc đổi gu
Không chỉ ngân hàng trung ương, nhà đầu tư Trung Quốc cũng góp phần đẩy nhu cầu vàng toàn cầu lên cao. Bốn tháng đầu năm, Trung Quốc dẫn đầu thế giới về dòng vốn vào các quỹ ETF vàng, hút khoảng 9 tỷ USD. Con số cao hơn nhiều so với Ấn Độ, thị trường đứng thứ hai với 3,6 tỷ USD. Thụy Sĩ và Anh thu hút khoảng 1,9 tỷ USD, trong khi Mỹ ghi nhận dòng vốn rút ra 1,3 tỷ USD. Sự dịch chuyển này phản ánh tâm lý thận trọng của nhà đầu tư Trung Quốc. Khi bất động sản suy yếu, cổ phiếu biến động và các tài sản truyền thống không còn đem lại cảm giác chắc chắn, vàng trở thành lựa chọn dễ hiểu. Tuy nhiên, cách người Trung Quốc mua vàng cũng dần thay đổi. Thế hệ trẻ không chỉ mua trang sức như trước, họ quan tâm nhiều hơn tới ETF vàng, vàng miếng và tiền vàng – những công cụ đầu tư trực tiếp, thanh khoản và ít gắn với tiêu dùng biểu tượng.
Điều này biến Trung Quốc đại lục và Hồng Kông thành lực lượng ngày càng quan trọng trong thị trường vàng toàn cầu. Không phải ngẫu nhiên Sở giao dịch chứng khoán Hồng Kông vừa tuyên bố miễn phí giao dịch hợp đồng tương lai vàng trong một năm và tung các chương trình khuyến khích nhằm tăng thanh khoản. Thành phố này muốn tận dụng cơn sóng vàng để củng cố vai trò trung tâm tài chính và hàng hóa.
Vì sao phương Tây thờ ơ hơn?
Điều thú vị là nhu cầu vàng ở Trung Quốc vẫn bền bỉ dù đồng USD mạnh và Cục Dự trữ Liên bang Mỹ giữ giọng điệu cứng rắn về lãi suất. Ở phương Tây, nhà đầu tư có xu hướng rút khỏi vàng khi lãi suất cao, vì tiền mặt và trái phiếu trở nên hấp dẫn hơn. Vàng không trả lãi, nên chi phí cơ hội của việc nắm giữ vàng tăng lên khi lợi suất trái phiếu cao. Đây là lý do dòng tiền vàng ở Mỹ suy yếu trong khi Trung Quốc và số ít thị trường châu Á vẫn mua vào. Với phương Tây, vàng là tài sản phòng thủ trong chu kỳ lãi suất; với Trung Quốc, vàng còn là tài sản thay thế trong môi trường thiếu niềm tin vào bất động sản, chứng khoán và sức mua của tiền tệ.
Từ đầu năm, giá vàng tăng khoảng 3% quanh 4.370 USD mỗi oz t. Cavatoni mô tả mức này là “giữ vững”. Tuy nhiên để giá vàng có thêm dư địa tăng mạnh, thị trường cần thấy áp lực lạm phát hạ nhiệt và cho phép Fed quay lại với khả năng giảm lãi suất.
Căng thẳng địa chính trị và giới hạn của vàng
Xung đột tại Trung Đông cũng tác động tới tâm lý thị trường. Theo BlackRock, cuộc khủng hoảng khiến nhà đầu tư điều chỉnh kỳ vọng lãi suất, từ chỗ đặt cược vào cắt giảm sang khả năng Fed và Ngân hàng Trung ương Anh phải duy trì hoặc thậm chí nâng lãi suất. Điều này tạo lực cản cho vàng, dù bất ổn địa chính trị thường có lợi cho kim loại quý. Về bản chất, vàng được kéo bởi hai lực trái chiều: một bên là nhu cầu trú ẩn, đa dạng hóa dự trữ và lo ngại về tiền pháp định; bên kia là lãi suất cao, đồng USD mạnh và sức hấp dẫn của tài sản sinh lãi. Chính sự giằng co này khiến thị trường vàng hiện nay vừa vững, vừa khó bứt phá.
Tín hiệu về trật tự tài chính mới
Việc Trung Quốc liên tục mua vàng không nên được nhìn như cú đoạn tuyệt với đồng USD. Bắc Kinh vẫn cần USD, vẫn tham gia sâu vào thương mại toàn cầu và vẫn nắm giữ lượng lớn tài sản ngoại tệ. Tuy nhiên, xu hướng thể hiện tín hiệu rằng các nền kinh tế lớn đang chuẩn bị cho thế giới kém ổn định hơn. Lúc này, dự trữ ngoại hối không chỉ là bài toán lợi suất mà còn là bài toán chủ quyền, phòng vệ và khả năng chịu đựng cú sốc. Vàng, với tất cả sự cổ xưa, đang trở lại vì trả lời được nỗi lo rất hiện đại: khi niềm tin vào tiền giấy, nợ công và chính trị toàn cầu bị xói mòn, nên giữ tài sản nào không phụ thuộc hoàn toàn vào lời hứa của người khác?
Trung Quốc đang trả lời bằng cách mua thêm vàng và nhiều ngân hàng trung ương khác có lẽ cũng đang đi theo hướng này. Trong kỷ nguyên tài chính nhiều rủi ro, vàng không chỉ là di sản của quá khứ; mà đang trở thành phiếu bảo hiểm cho tương lai.
shared via south china morning post,
