Cử nhân trẻ gặp “mùa tuyển dụng xám”
25/03/26
 |
| Erin Torres, người đã tìm việc làm trong nhiều tháng, cho biết: “Tôi đã hy vọng ở giai đoạn này, tôi sẽ có một công việc ổn định.” Ảnh: Marisa Chafetz |
Mùa xuân vốn là mùa “hội chợ” việc làm. Năm nay, nhiều trung tâm hướng nghiệp ở các đại học Mỹ lại nhận ra tín hiệu lạnh người: nhà tuyển dụng đăng ký ít đi. Lo lắng của sinh viên và người mới ra trường vì thế tăng vọt. Trái với nỗi sợ phổ biến rằng AI đang “xóa sổ” việc làm đầu vào, nguyên nhân trước mắt trực diện hơn: một thị trường lao động ít tuyển – ít sa thải, khiến dòng chảy thăng tiến tắc lại và người mới vào nghề bị kẹt ở cửa.
Thất nghiệp và tỷ lệ “làm trái ngành” tăng
Cuối năm ngoái, tỷ lệ thất nghiệp của nhóm cử nhân 22 – 27 tuổi lên 5,6%, cao hơn rõ rệt so với mức chung 4,2%. Với những người có việc, hơn 40% đang làm các công việc vốn không cần bằng đại học, mức cao nhất kể từ 2020. Nói cách khác, không chỉ khó kiếm việc; nhiều người còn phải chấp nhận việc “hạ chuẩn”, làm tạm để tồn tại.
Ở các trường, cảm giác ấy hiện lên rất cụ thể: hội chợ nghề nghiệp ít doanh nghiệp hơn; doanh nghiệp đến nhưng tuyển ít chỉ tiêu hơn; nhiều đơn vị nói họ “thận trọng” trong tuyển dụng.
Nút thắt “ít tuyển, ít sa thải”
Những cảnh báo u ám về AI rằng nó có thể nuốt nửa số việc văn phòng đầu vào đang làm nỗi sợ lan nhanh. Một số nghiên cứu cũng ghi nhận suy giảm việc làm ở nhóm nghề dễ bị tự động hóa.
Nhưng hiện tại, dữ liệu cho thấy thủ phạm chính chưa phải AI. Vấn đề lớn hơn là tuyển dụng chậm diễn ra trên diện rộng trong khi sa thải vẫn thấp. Doanh nghiệp không mở nhiều vị trí mới và cũng không “thay máu”, thị trường mất độ xoay vòng. Trong một thị trường ít xoay vòng, người cần công việc đầu tiên sẽ chịu đòn nặng nhất.
200 hồ sơ, 4 cuộc phỏng vấn
Erin Torres, 22 tuổi, tốt nghiệp Đại học Barnard (New York) tháng 12, muốn vào mảng quản lý sản phẩm công nghệ. Hai tháng qua, cô nộp gần 200 hồ sơ, nhận 4 cuộc phỏng vấn. Cô về sống với bố mẹ để tiết kiệm, làm bán thời gian ở cửa hàng Saks Fifth Avenue và nghe tin nơi đây sắp đóng cửa.
Cú rơi tinh thần không khó hiểu: khi “cửa vào” khép lại, người trẻ vừa mất thu nhập vừa mất cảm giác tiến lên. Có người bắt đầu trị liệu tâm lý, có người nghĩ tới tự khởi nghiệp, không hẳn vì đam mê, mà vì đi tìm đường thoát.
Vì sao người trẻ luôn chịu thiệt khi thị trường lạnh?
Trong suy thoái hoặc giai đoạn tuyển dụng yếu, doanh nghiệp thường ngại tuyển người thiếu kinh nghiệm. Sau khủng hoảng 2008, thất nghiệp nhóm đầu 20 tuổi từng vọt trên 16%. Đại dịch còn tệ hơn, rồi bật lại mạnh khi nền kinh tế mở cửa và doanh nghiệp thiếu người. Nay thị trường không sụp, nhưng “đứng im” và đứng im thì người mới luôn là nhóm bị gạt ra rìa.
Cử nhân vẫn “đỡ” hơn người không có bằng, nhưng khoảng cách lợi thế đang bị bào mòn: tấm bằng giúp tránh rủi ro, không còn bảo đảm vị trí tử tế.
Tắc nghẽn cấu trúc
Một giả thuyết đáng chú ý là tắc nghẽn do nhân khẩu học. Người lao động lớn tuổi làm việc lâu hơn và chiếm nhiều vị trí văn phòng. Khi tầng trên không rời đi, tầng giữa không nhúc nhích; và khi tầng giữa không nhúc nhích, tầng dưới không được tuyển mới. Hệ quả là chiếc thang nghề nghiệp mất bậc đầu tiên: doanh nghiệp “không cần” tuyển nhiều nhân sự đầu vào như trước.
Thêm yếu tố suy giảm tuyển dụng tập trung ở các ngành vốn hút cử nhân trẻ: công nghệ, truyền thông, kế toán, tư vấn trong khi số người tốt nghiệp tăng lên, làm cạnh tranh khốc liệt hơn.
Nộp nhiều hơn, kỳ vọng ít hơn
Các trung tâm hướng nghiệp khuyên sinh viên nộp rộng, chuẩn bị tâm lý bị từ chối, rèn “độ bền” tinh thần. Taleah Reyes, 22 tuổi, học lịch sử nghệ thuật ở Florida, đang xin học bổng và thực tập tại bảo tàng, thư viện, tạp chí và nhận lại thư từ chối. Cô thấy những vị trí từng dành cho cử nhân nay dành cho thạc sĩ, vì người có bằng cao cũng chấp nhận hạ xuống tranh suất.
Phương án dự phòng của cô là quay lại công việc cũ ở công viên giải trí, lương 20 USD/giờ, một vòng tròn khiến việc học đại học vừa là đầu tư, vừa là câu hỏi nhức nhối.
Khi người trẻ phải trả giá
AI có thể sẽ định hình việc làm, nhưng hiện tại, kẻ cản đường rõ nhất là sự trì trệ tuyển dụng. Khi thị trường ít xoay vòng, mọi chiến lược cá nhân đều bị kéo vào trò chơi “ai chịu đựng lâu hơn”: nộp nhiều hơn, chờ lâu hơn, và chấp nhận thấp hơn. Xã hội muốn đổi mới lại để người trẻ kẹt ở cửa sẽ phải trả giá âm thầm: năng lực bị lãng phí, niềm tin bị bào mòn, và một thế hệ bắt đầu sự nghiệp bằng cảm giác hụt hẫng.
shared via nytimes
shared via nytimes
