Ả rập Saudi lùi khỏi canh bạc LIV Golf
16/04/26
 |
| Ông Yasir al-Rumayyan (bên trái), người đứng đầu quỹ đầu tư quốc gia của Ả rập Saudi, trao cúp tại giải vô địch golf LIV ở Michigan năm 2025. Ảnh: Raj Mehta/Getty Images |
Sau nhiều năm chi tiền mua ảnh hưởng trong thể thao toàn cầu, Riyadh dường như bước vào giai đoạn thực dụng hơn: bớt phô trương, siết hiệu quả và ưu tiên những dự án mang giá trị chiến lược rõ ràng.
Khi Ả rập Saudi ra mắt LIV Golf vào năm 2022, giới thể thao ngầm hiểu đây không chỉ là giải đấu mới. Đó là lời tuyên chiến với những hợp đồng trị giá hàng chục, thậm chí hàng trăm triệu USD, Riyadh lôi kéo một số tên tuổi lớn nhất của golf khỏi PGA Tour, chứng minh rằng nếu đủ tiền, ngay cả môn thể thao bảo thủ như golf cũng bị rung chuyển.
Giờ đây, cùng chính quỹ đầu tư công từng tài trợ cho cú đột kích đang phát đi tín hiệu hoàn toàn khác. Quỹ Đầu tư Công của Ả rập Saudi, hay PIF, đang ở rất gần quyết định rút hỗ trợ tài chính khỏi LIV Golf. Nếu điều đó thành hiện thực, đây không chỉ là cú lùi trong thể thao. Nó còn là dấu hiệu cho thấy mô hình bành trướng bằng tiền của Riyadh đang đi đến giới hạn thực tế.
Từ phô trương đến tính toán
Sự thay đổi diễn ra cùng lúc PIF công bố chiến lược 5 năm tới, trong đó người đứng đầu quỹ, Yasir al-Rumayyan, nhấn mạnh nhu cầu “nâng cao hiệu quả đầu tư”. Ngôn ngữ nghe có vẻ vô hại, nhưng thông điệp thì không hề mơ hồ. Trong giai đoạn tiền rẻ và tham vọng chính trị lên cao, sự khác biệt ấy có thể bị xóa nhòa. Nhưng trong giai đoạn hiện tại, nó trở nên quan trọng.
Ả rập Saudi đối mặt áp lực tài chính ngày càng lớn. Chi phí cho World Expo 2030 và World Cup 2034 khổng lồ. Dự án cải tổ kinh tế hậu dầu mỏ của Thái tử Mohammed bin Salman, từ đô thị tương lai Neom đến các sáng kiến công nghệ, cũng ngốn nguồn lực khủng khiếp. Trong bối cảnh đó, một giải golf ly khai, dù ồn ào và nhiều tính biểu tượng có thể bắt đầu trông giống món xa xỉ hơn là công cụ chiến lược thiết yếu.
Điều đó không có nghĩa Riyadh chán thể thao, họ đang học cách phân biệt giữa đầu tư gây tiếng vang và đầu tư tạo hiệu quả lâu dài.
LIV Golf: quyền lực đi trước kinh doanh
Ngay từ đầu, LIV Golf chưa bao giờ vận hành như một doanh nghiệp thể thao bình thường. Nó được tạo ra với mục tiêu chính trị rõ nét: bẻ gãy thế độc tôn của PGA Tour, buộc làng golf chuyên nghiệp phải chấp nhận sức mạnh tài chính và ảnh hưởng địa chính trị của Ả rập Saudi. Nói cách khác, LIV là sản phẩm của “sportswashing” theo nghĩa rộng nhất, dùng thể thao để đánh bóng hình ảnh, gia tăng ảnh hưởng và tái định vị quốc gia trên sân khấu toàn cầu.
Cách tiếp cận ấy có lý riêng. Ả rập Saudi dùng bóng đá, đua xe, quyền Anh, golf và nhiều tài sản giải trí khác để đẩy nhanh chiến lược mở cửa hình ảnh ra thế giới. Newcastle United ở Premier League, các khoản đầu tư toàn cầu, những sự kiện đắt đỏ: tất cả đều phục vụ mục tiêu rộng hơn là biến vương quốc này thành trung tâm quyền lực mới về tài chính, giải trí và ngoại giao mềm.
Nhưng thể thao chỉ có lợi ích chính trị khi đủ bền vững. LIV Golf, bất chấp các hợp đồng béo bở và sự chú ý ban đầu, chưa bao giờ thực sự chứng minh nó có thể đứng bằng thực lực. Nó thu hút ngôi sao bằng tiền, nhưng không dễ chuyển số tiền ấy thành tính chính danh bền vững. Trong những ngành như thể thao hay truyền thông, khán giả và thói quen mới là tài sản cứng nhất. LIV có tiền; còn việc liệu nó có tạo được thói quen hay không vẫn luôn là dấu hỏi.
PIF lớn lên, nhưng không còn muốn chi tiêu như trước
Câu chuyện đáng chú ý khi nó phản chiếu thay đổi rộng hơn trong cách Ả rập Saudi sử dụng PIF. Quỹ này từng là cánh tay tài chính của giai đoạn táo bạo nhất dưới thời Mohammed bin Salman: nhanh, lớn, nhiều rủi ro và sẵn sàng đặt cược vào những ý tưởng táo bạo. Khi ấy, thái tử so sánh mình với những nhà sáng lập công nghệ kiểu Steve Jobs hay Mark Zuckerberg, những người tin vào việc “đi nhanh và phá vỡ mọi thứ”. PIF trở thành công cụ hiện thực hóa tham vọng ấy.
Những năm đầu, quỹ ném tiền vào những thương vụ có phần biểu diễn: Magic Leap, Lucid, SoftBank Vision Fund, cùng hàng loạt khoản đầu tư mang tính phát tín hiệu nhiều không kém kỳ vọng lợi nhuận. Không phải tất cả đều thất bại. Nhưng không ít khoản cho thấy cái giá của việc mua danh tiếng toàn cầu bằng vốn gần như vô hạn.
Nay, sau một thập kỷ phình to từ khoảng 150 tỷ USD lên quy mô gần 1.000 tỷ USD, PIF bước vào giai đoạn bớt ngông hơn. Tăng trưởng tài sản phần nào đến từ việc gom thêm tài sản nhà nước vào quỹ chứ không chỉ từ đầu tư hiệu quả. Và khi quy mô lớn dần, Riyadh dường như hiểu rằng không thể duy trì mãi một mô hình trong đó mọi tham vọng chính trị đều được nuôi bằng những tấm séc khổng lồ.
Neom, World Cup và thứ bậc ưu tiên mới
Sự thay đổi ấy hiện rõ nhất ở Neom, siêu dự án tương lai bên bờ Biển Đỏ từng được quảng bá như biểu tượng của Ả rập Saudi hậu dầu mỏ. Các ý tưởng như thành phố tuyến tính khổng lồ giữa sa mạc hay khu nghỉ dưỡng trượt tuyết trên núi từng là minh họa hoàn hảo cho tham vọng không giới hạn của thái tử. Nhưng nhiều hạng mục bị thu hẹp hoặc trì hoãn sau khi chi phí đội lên chóng mặt. PIF giờ nói về “triển khai có kiểm soát” và “tính khả thi thương mại”, những cụm từ cho thấy mộng tưởng bắt đầu phải nhường chỗ cho bảng tính.
Trong thứ bậc ưu tiên mới, những dự án như trí tuệ nhân tạo, World Expo 2030 và World Cup 2034 được xếp vào nhóm “tối quan trọng”. Điều này có lý về mặt chiến lược. Chúng không chỉ tạo tiếng vang, mà còn gắn trực tiếp với vị thế dài hạn của Ả rập Saudi trong công nghệ, hạ tầng và quyền lực mềm toàn cầu. So với các dự án ấy, LIV Golf có thể bắt đầu trông giống ván cược tốn tiền nhưng lợi ích chính trị giảm dần.
Một quốc gia có thể dùng thể thao để mua sự chú ý. Nhưng để mua tương lai, họ cần thứ khác.
Bước lùi nhỏ, tín hiệu lớn
Nếu PIF thực sự rút tài trợ khỏi LIV Golf, đó không nhất thiết là dấu chấm hết cho giải đấu này. LIV có thể tìm cách co cụm, tái cấu trúc hoặc tồn tại dưới hình thức khác. Song xét về biểu tượng, quyết định ấy mang trọng lượng lớn. Nó cho thấy Saudi Arabia không còn sẵn sàng giữ mọi cuộc chơi chỉ vì từng mạnh tay bước vào.
Quan trọng hơn, nó cho thấy Mohammed bin Salman đang điều chỉnh phương pháp cai trị. Từ nhà lãnh đạo hành động nhanh và đặt cược lớn, ông dần tự định vị như một người tính toán hơn, thiên về ưu tiên hóa và quản trị rủi ro. Những cú xoay không làm biến mất bản chất tập quyền hay tham vọng của mô hình Saudi. Nhưng nó cho thấy bản thân tham vọng ấy đang được biên tập lại cho phù hợp với nguồn lực hữu hạn và các mục tiêu thực dụng hơn.
LIV Golf, theo nghĩa đó, có thể trở thành nạn nhân đầu tiên của một giai đoạn Ả rập Saudi bớt mê các cú phô diễn đắt đỏ. Trong thời kỳ tiền nhiều và biểu tượng là tất cả, giải đấu này là công cụ hoàn hảo. Trong thời kỳ mỗi đồng vốn phải chứng minh giá trị chiến lược, nó trở nên khó biện minh hơn nhiều.
Ả rập Saudi vẫn “mua” ảnh hưởng nhưng tính toán hơn
Cần nhấn mạnh rằng rút khỏi LIV, nếu xảy ra, sẽ không đồng nghĩa Riyadh từ bỏ chiến lược đầu tư quyền lực mềm. Ả rập Saudi vẫn còn quá nhiều lý do để duy trì sự hiện diện trong thể thao, giải trí và công nghệ toàn cầu. Nhưng cách họ làm có thể sẽ bớt bốc đồng hơn. Thay vì mua mọi thứ gây chú ý, họ tập trung hơn vào những tài sản vừa phục vụ hình ảnh, vừa gắn với mục tiêu chuyển đổi kinh tế lâu dài.
Đó là sự trưởng thành của chiến lược hoặc, nếu nhìn theo cách khác, là khoảnh khắc khi những giấc mơ được đưa trở lại dưới sự kiểm soát của ngân sách.
shared via nytimes,
