AI vận hành bằng tiền vay
20/07/26
 |
| Ảnh: Jason Hoffman |
Cơn sốt đằng sau đế chế Ellison
Tài sản từ Oracle – tập đoàn công nghệ do Larry Ellison sáng lập, đang giúp ông và con trai (David) bước vào hàng ngũ ông trùm truyền thông. Nhờ nguồn lực từ “núi tiền” Oracle, David Ellison thành công kiểm soát Paramount và đang theo đuổi thương vụ 111 tỷ USD đầy tranh cãi để thâu tóm Warner Bros. Discovery. Nếu thành công, họ sẽ gom hai hãng phim lớn với nhiều dịch vụ phát trực tuyến như CNN và CBS News vào cùng mái nhà doanh nghiệp khổng lồ.
Nhưng cuộc chiến truyền thông này hiện che khuất diễn biến đáng lo hơn: nợ của Oracle vừa bị hạ bậc, hiện chỉ còn cao hơn trái phiếu rác một nấc. Ngày 9/7, S&P Global chi biết tài chính của Oracle đang xấu đi. Theo tính toán dựa trên dữ liệu FactSet, cổ phiếu Oracle bị thị trường trừng phạt, khiến giá trị phần nắm giữ của Larry Ellison giảm khoảng 230 tỷ USD kể từ tháng 9.
Nguyên nhân nằm ở “con voi” đang giẫm khắp thị trường tài chính: chi tiêu khổng lồ cho trí tuệ nhân tạo. Các trung tâm dữ liệu và hạ tầng AI đòi hỏi những khoản vốn choáng ngợp. Theo JPMorgan Asset Management, dòng tiền này làm giàu cho nhiều nhóm cổ phiếu, từ bán dẫn, kỹ thuật, tiện ích đến năng lượng, đồng thời có thể đóng góp khoảng 1,1% vào tăng trưởng kinh tế Mỹ. Tuy nhiên, câu hỏi là tiền đến từ đâu.
Hạ tầng AI và cơn khát vốn
Nguồn lớn là các công ty như Oracle hiện vẫn vay nợ để tài trợ cuộc đua trung tâm dữ liệu AI. Oracle không đơn độc. Alphabet, Microsoft, Amazon và Meta cũng là các nhà đầu tư khổng lồ vào trung tâm dữ liệu (hyperscaler) nhưng có nền tảng tài chính mạnh hơn Oracle. Chẳng hạn, Microsoft có xếp hạng tín nhiệm AAA cao hơn cả chính phủ Mỹ, dù vẫn chưa rõ hãng có giữ được mức này sau làn sóng đầu tư AI hay không.
Theo Morgan Stanley, trong năm nay, năm tập đoàn: Oracle, Alphabet, Microsoft, Amazon và Meta sẽ rót hơn 800 tỷ USD vào AI và dự kiến tăng lên hơn 1,2 nghìn tỷ USD vào năm 2027. Con số này lớn hơn cả đề xuất ngân sách quốc phòng Mỹ năm 2027, ở mức 961 tỷ USD (theo Văn phòng Ngân sách Quốc hội Mỹ ước tính).
Về kế toán, phần lớn khoản chi này được ghi là đầu tư vốn, không phải chi phí, nên chưa ăn ngay vào lợi nhuận, góp phần đẩy thị trường chứng khoán lên cao dựa trên kỳ vọng AI biến đổi thế giới và đem lại lợi nhuận lớn. Tuy nhiên năm nay, bức tranh bắt đầu đổi màu. Theo Bank of America, tổng chi đầu tư của năm ông lớn này đã vượt dòng tiền tự do, tức lượng tiền doanh nghiệp tạo ra sau khi trang trải vận hành và đầu tư cần thiết.
Các công ty công nghệ từng ít cần vốn đầu tư nay trở nên thâm dụng vốn như những tập đoàn dầu khí kiểu Exxon Mobil hay Chevron. Vì thế, họ phải tìm đến thị trường vốn (chủ yếu là trái phiếu). Thị trường bắt đầu đòi phần bù rủi ro cao hơn. Trái phiếu Oracle và Amazon bị ảnh hưởng mạnh. Trái phiếu SpaceX (công ty cũng đang xây trung tâm dữ liệu AI) dù được xếp hạng đầu tư, lại giao dịch ở mức giá giống trái phiếu rác.
Rủi ro từ khách hàng và bong bóng kỳ vọng
Điểm yếu là doanh thu kỳ vọng của các trung tâm dữ liệu chưa chắc chắn. Phần lớn phụ thuộc vào các startup AI như OpenAI và Anthropic, vốn cũng dựa vào vốn vay và đầu tư đầu cơ từ quỹ mạo hiểm, quỹ tư nhân. S&P Global nhận định sự phụ thuộc lớn của Oracle vào OpenAI khiến công ty đặc biệt dễ tổn thương.
Savita Subramanian – chiến lược gia cổ phiếu trưởng của Bank of America, so sánh tình hình với kỷ nguyên dot-com cuối thập niên 1990 và đầu 2000. Các trung tâm dữ liệu ngày nay có mô hình kinh doanh vững hơn nhiều so với nhiều công ty internet thời đó, nhưng nhu cầu vay nợ khổng lồ vẫn “đáng lo ngại”. Nếu lợi nhuận từ AI không thành hiện thực, hoặc chi phí vay tăng vì lãi suất nợ cao hơn, định giá cổ phiếu sẽ bị đặt dấu hỏi, nhất là khi đòn bẩy và cường độ vốn tăng mạnh.
Dấu hiệu sàng lọc bắt đầu xuất hiện. Bốn trong năm công ty trung tâm dữ liệu lớn, lâu đời đã kém hơn S&P 500 trong năm nay. Tính đến thứ sáu, Oracle giảm hơn 35%. Alphabet là ngoại lệ, tăng 10,8% nhờ tài chính vững hơn và trái phiếu giữ giá tốt hơn. Công ty cũng dự kiến huy động vốn bằng cả trái phiếu lẫn phát hành thêm cổ phiếu, dù điều này pha loãng cổ phần hiện hữu.
SpaceX, lên sàn ngày 8/6, đang xây trung tâm dữ liệu AI bằng tiền vay. Cổ phiếu từng tăng phi thường dù doanh nghiệp chưa có lợi nhuận. Ước tính đồng thuận cho thấy năm tới SpaceX có thể bắt đầu tạo lợi nhuận, nhưng ở mức khiến hệ số giá trên lợi nhuận lên tới 182 lần (gấp sáu lần mức trung bình của S&P 500). Tuần này, cổ phiếu SpaceX lần đầu rơi xuống dưới giá IPO.
Một ngày trước đó, IBM mất 25,2% vốn hóa trong phiên, mức giảm mạnh nhất kể từ thập niên 1960. Arvind Krishna – CEO của tập đoàn cho biết không lường trước quy mô tái ưu tiên chi đầu tư cho trung tâm dữ liệu AI. Khi các doanh nghiệp dồn tiền xây nền móng AI, phần còn lại dành cho các công ty dịch vụ phần mềm như IBM thấp hơn dự kiến.
Cuộc sàng lọc phía trước
AI chắc chắn là công nghệ quan trọng và tạo ra nhiều tài sản lớn. Nhưng như đường sắt thế kỷ 19 hay các công ty internet thời dot-com, những giai đoạn đầu tư hạ tầng khổng lồ thường có nhiều kẻ thua cuộc. Các công ty được quản trị tốt, đa dạng hóa và có túi tiền sâu có cơ hội sống sót cao hơn những doanh nghiệp chấp nhận rủi ro quá lớn.
Dù vậy, người thắng cuối cùng chưa chắc là các gã khổng lồ ban đầu. Cuộc sàng lọc lớn đang đến, nhà đầu tư thận trọng nên chấp nhận việc không ai biết trước người thắng và người bị bỏ lại.
shared via nytimes,
