Trung Quốc vượt Mỹ trong cuộc đua siêu máy tính
24/06/26
 |
| Trung tâm Siêu máy tính Quốc gia Trung Quốc tại Vô Tích. LineShine, siêu máy tính ở Thâm Quyến, đã được tuyên bố là siêu máy tính nhanh nhất thế giới. Ảnh: Xu Congjun/VCG |
Trung Quốc vừa giành lại biểu tượng quan trọng trong cuộc cạnh tranh công nghệ với Mỹ. Theo bộ kiểm tra tiêu chuẩn của Top 500, bảng xếp hạng các siêu máy tính mạnh nhất toàn cầu, LineShine là hệ thống điện toán khổng lồ đặt tại Thâm Quyến, được công bố là siêu máy tính nhanh nhất thế giới. Kể từ năm 2017, lần đầu tiên Trung Quốc trở lại vị trí số 1 trong danh sách này.
Điều khiến LineShine đặc biệt không chỉ là tốc độ. Hệ thống này đạt kết quả nhanh hơn trên 20% so với El Capitan, siêu máy tính tại Phòng thí nghiệm Quốc gia Lawrence Livermore ở California, vốn giữ ngôi đầu từ tháng 11/2024. Nhưng khác với phần lớn siêu máy tính cao cấp hiện nay, LineShine không dựa vào GPU, loại chip chuyên dụng thường được dùng cho các phép tính nặng và huấn luyện AI. Thay vào đó, hệ thống dùng các bộ vi xử lý tiêu chuẩn, hay CPU, nhưng được thiết kế để tích hợp những khả năng vốn thường thuộc về GPU.
Theo Jack Dongarra, giáo sư khoa học máy tính và kỹ thuật điện tại Đại học Tennessee, đồng thời là một trong những người tổ chức bảng xếp hạng Top 500, kiến trúc này có thể gợi ý hướng mới trong việc kết hợp AI với các nhiệm vụ khoa học truyền thống. Ông từng trực tiếp kiểm tra LineShine tại Trung tâm Điện toán Đám mây Thâm Quyến và gọi đây là hệ thống “ấn tượng”, vì Trung Quốc đã phát triển được siêu máy tính không phụ thuộc vào GPU.
Cú đáp trả trước kiểm soát chip của Mỹ
LineShine xuất hiện trong bối cảnh Mỹ đang cố hạn chế Trung Quốc tiếp cận các chip AI tiên tiến. Washington nhiều lần áp thuế, kiểm soát xuất khẩu GPU và hạn chế thiết bị sản xuất bán dẫn với mục tiêu làm chậm đà bắt kịp của Bắc Kinh. Nvidia vẫn là nhà cung cấp chip AI thống trị toàn cầu, trong khi OpenAI, Anthropic và Google dẫn đầu về mô hình AI.
Tuy nhiên, cách LineShine vận hành cho thấy Trung Quốc có thể tìm đường vòng. Nếu không dễ tiếp cận GPU, nước này có thể đầu tư vào kiến trúc khác, tận dụng CPU được thiết kế lại để xử lý các phép tính ma trận và vector, vốn rất quan trọng trong cả khoa học lẫn AI. Một số chuyên gia Mỹ cho rằng đây là lỗ hổng trong quy định hiện nay, vì Washington tập trung nhiều vào GPU nhưng ít kiểm soát hơn với CPU dùng cho thị trường Trung Quốc.
LineShine sử dụng gần 14 triệu lõi tính toán, được lắp trong 90 tủ phần cứng. Các chip này dựa trên bộ lệnh được cấp phép từ Arm Holdings, công ty Anh thuộc quyền kiểm soát của SoftBank Nhật Bản. Công nghệ Arm vốn nổi tiếng trong điện thoại thông minh, nhưng những năm gần đây đã được Nvidia, Amazon, Qualcomm và nhiều công ty khác điều chỉnh cho trung tâm dữ liệu.
Siêu máy tính và AI không hoàn toàn giống nhau
Dù đạt vị trí số 1 trong bảng xếp hạng siêu máy tính, LineShine không đồng nghĩa Trung Quốc đã vượt Mỹ trong mọi loại hạ tầng AI. Siêu máy tính truyền thống thường phục vụ các tác vụ khoa học như mô hình khí hậu, giải mã, mô phỏng vật lý hoặc thiết kế vũ khí hạt nhân. Chúng dùng toán học độ chính xác cao, thường biểu diễn số bằng 64 bit dữ liệu.
Trong khi đó, các hệ thống AI thương mại của Google, OpenAI hay những phòng thí nghiệm AI hàng đầu có thể đạt tốc độ rất lớn theo cách khác. Những hệ thống này dùng các phép tính xấp xỉ với số 4 bit hoặc 8 bit để xử lý hàng loạt tác vụ đơn giản cùng lúc, như nhận diện hình ảnh hoặc dự đoán từ tiếp theo trong câu. Vì vậy, LineShine là thành tựu lớn trong siêu máy tính khoa học, nhưng chưa thể so trực tiếp với các cụm AI khổng lồ của những phòng thí nghiệm Mỹ.
Tuy nhiên, ranh giới giữa hai thế giới này đang mờ dần. Các phòng thí nghiệm quốc gia Mỹ, vốn là khách hàng chính của nhiều siêu máy tính lớn nhất, cũng muốn dùng AI để tăng tốc nghiên cứu khoa học. Điều này khiến những hệ thống có thể kết hợp tính toán chính xác cao với năng lực AI trở nên ngày càng quan trọng.
Trung Quốc muốn được công nhận
Trong nhiều năm, giới chuyên gia tin Trung Quốc có thể đã sở hữu các hệ thống đủ sức đứng đầu Top 500, nhưng các phòng thí nghiệm nước này không gửi kết quả kiểm tra. Vì vậy, điều gây bất ngờ lần này là họ muốn công khai nhận vị trí số 1.
Theo Dongarra, các nhà thiết kế LineShine nói hệ thống này không dùng ngân sách nhà nước, họ cảm thấy có thể gửi kết quả xếp hạng. Nhóm khoa học Thâm Quyến cũng muốn giành công nhận học thuật rộng hơn khi gửi nhiều công trình dự thi Giải Gordon Bell, giải thưởng dành cho các thành tựu tính toán khoa học phức tạp.
LineShine đã được dùng cho các dự án mô phỏng Trái đất tinh vi, bao gồm khí quyển, đại dương, đất liền và băng, cũng như mô phỏng não người. Những ứng dụng này cho thấy siêu máy tính là biểu tượng sức mạnh quốc gia, đồng thời là hạ tầng nghiên cứu có thể ảnh hưởng tới khí hậu, y sinh, an ninh và công nghiệp.
Việc Trung Quốc trở lại vị trí dẫn đầu vì thế mang ý nghĩa vượt khỏi bảng xếp hạng kỹ thuật. Điều này cho thấy cuộc đua Mỹ – Trung không chỉ diễn ra trong chip AI hay mô hình ngôn ngữ lớn. Kiến trúc điện toán nền tảng cũng rất sôi động. Khi Mỹ siết GPU, Trung Quốc đang chứng minh rằng họ có thể thích nghi bằng cách khác. Trong cuộc cạnh tranh công nghệ dài hạn, khả năng tìm đường vòng đôi khi quan trọng không kém khả năng chạy nhanh trên con đường sẵn có.
shared via nytimes,
