Quân đội Trung Quốc và cuộc săn chip Nvidia
02/06/26
 |
| Theo nền tảng phần mềm Wirescreen, quân đội Trung Quốc tăng cường nỗ lực mua sắm chip trí tuệ nhân tạo bất chấp lệnh cấm vận của Mỹ. Ảnh: Maxim Shemetov/Reuters |
Phân tích hồ sơ mua sắm trong sáu năm cho thấy Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc nhiều lần tìm cách mua chip AI Nvidia, kể cả sau khi Mỹ siết kiểm soát xuất khẩu. Vụ việc đặt Nvidia vào tâm điểm của cuộc tranh luận gai góc: làm sao bán công nghệ cho thị trường lớn nhất thế giới mà không tiếp tay cho đối thủ quân sự Washington?
Những con chip nằm giữa thương mại và an ninh
Jensen Huang, CEO Nvidia, nhiều lần nói rằng quân đội Trung Quốc không phụ thuộc vào chip của công ty ông. Tuy nhiên, phân tích hồ sơ mua sắm của Trung Quốc trong sáu năm lại cho thấy bức tranh phức tạp hơn: từ năm 2019, nhiều đơn vị thuộc Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc công khai tìm mua chip trí tuệ nhân tạo của Nvidia.
Các hồ sơ do Wirescreen, nền tảng chuyên cung cấp dữ liệu về doanh nghiệp Trung Quốc, rà soát cho thấy quân đội Trung Quốc tăng nỗ lực tiếp cận chip AI, kể cả sau khi chính phủ Mỹ hạn chế bán bán dẫn tiên tiến cho các đối thủ chiến lược như Trung Quốc. Dữ liệu không chứng minh tất cả các đơn hàng được giao, nhưng ghi nhận những trường hợp nhà cung cấp đồng ý giao chip theo điều kiện của phía quân đội.
Đây là chi tiết đủ khiến Washington lo ngại. Kỷ nguyên AI, chip không chỉ là linh kiện; chúng là hạ tầng của năng lực tính toán, mô phỏng, giám sát, tấn công mạng và phát triển vũ khí thế hệ mới.
Hơn 500 lần tìm mua công nghệ Mỹ
Wirescreen xem xét 3.800 hồ sơ mua sắm liên quan đến chip cao cấp và điện toán. Trong đó, hơn 500 trường hợp cho thấy các đơn vị quân đội Trung Quốc tìm mua chip Nvidia bằng cách nêu đích danh sản phẩm hoặc mô tả thông số kỹ thuật tương ứng.
Nhu cầu xuất hiện ở gần như mọi nhánh của quân đội Trung Quốc: các đơn vị nghiên cứu mô phỏng nổ hạt nhân, thực hiện tấn công mạng, tổ chức trò chơi chiến tranh và phát triển năng lực tính toán phục vụ tác chiến. Các dòng chip được nhắc đến gồm A100, A800, H100 và H800 – cả trước và sau khi Mỹ đưa chúng vào diện kiểm soát.
Hồ sơ tháng 1/2024 đặc biệt đáng chú ý: đơn vị tại Bắc Kinh thuộc lực lượng an ninh mạng quân đội tìm mua bốn máy chủ AI dùng chip Nvidia A100, yêu cầu thiết bị hỗ trợ hashcat, công cụ thường được dùng để phá mật khẩu. Theo Wirescreen, đơn vị quân đội dùng máy chủ AI để chạy phần mềm muốn tăng tốc khả năng xâm nhập tài khoản được bảo vệ bằng mật khẩu, thậm chí huấn luyện hệ thống AI phục vụ tấn công mạng. Về bản chất, tranh cãi không còn là lý thuyết. Những con chip vốn được quảng bá là động cơ của AI dân sự có thể xuất hiện trong các ứng dụng quân sự rất cụ thể.
Lập luận của Nvidia
Nvidia bác bỏ cách diễn giải rằng quân đội Trung Quốc dựa vào số lượng chip Nvidia để vận hành năng lực AI. John Rizzo, người phát ngôn của Nvidia nói, các hệ thống AI tiên tiến thường cần mạng lưới từ 100.000 chip trở lên, trong khi số chip được yêu cầu từ phân tích của Wirescreen thấp hơn nhiều; điều này cho thấy Bắc Kinh ít nhất đang dựa đáng kể vào các nhà sản xuất nội địa như Huawei.
Nvidia cũng lập luận rằng Trung Quốc có đủ chip trong nước cho các ứng dụng quân sự, và việc quân đội Trung Quốc phụ thuộc vào công nghệ Mỹ là điều “vô lý”. Quan điểm gắn liền với chiến lược kinh doanh của hãng: Trung Quốc là thị trường bán dẫn lớn nhất thế giới và việc bị chặn khỏi thị trường có thể mở đường cho các đối thủ nội địa Trung Quốc chiếm chỗ.
Jensen Huang vận động mạnh mẽ chống các hạn chế xuất khẩu, cho rằng nếu Nvidia không bán cho Trung Quốc, các sản phẩm thay thế của Trung Quốc sẽ phát triển nhanh hơn và cuối cùng làm Mỹ mất ảnh hưởng. Đây là lập luận kinh doanh có sức nặng; song ở Washington, câu hỏi an ninh còn nghiêm trọng: lượng nhỏ chip tiên tiến có thể giúp quân đội Trung Quốc ở những nhiệm vụ cụ thể hay không?
Washington chia rẽ trước Nvidia
Báo cáo của Wirescreen được chia sẻ trước chính quyền Trump và Quốc hội Mỹ đúng lúc Washington tranh luận về tương lai xuất khẩu chip Nvidia sang Trung Quốc. Tháng 12, Tổng thống Trump, người có quan hệ gần gũi với Jensen Huang đã chấp thuận cho Nvidia bán dòng chip “tốt thứ hai” sang Trung Quốc, đồng thời yêu cầu chính phủ Mỹ nhận một phần doanh thu. Động thái này khiến nhiều nghị sĩ Cộng hòa lo ngại. Họ cho rằng Nhà Trắng không nên đơn phương quyết định xuất khẩu công nghệ có thể ảnh hưởng đến an ninh quốc gia. Dự luật A.I. OVERWATCH Act được đưa ra nhằm yêu cầu Bộ Thương mại chứng nhận rằng chip AI sẽ không phục vụ quân đội đối thủ, đồng thời trao cho Quốc hội quyền chặn một số thương vụ xuất khẩu.
Theo Hạ nghị sĩ John Moolenaar, Chủ tịch Ủy ban Hạ viện về Đảng Cộng sản Trung Quốc, báo cáo cho thấy Trung Quốc tìm cách “buôn lậu và đánh cắp” công nghệ Mỹ cho mục đích quân sự. Kiểm soát xuất khẩu là cần thiết để Mỹ giữ lợi thế trong cuộc đua AI và tránh “vũ trang cho Trung Quốc”.
Kiểm soát xuất khẩu liệu có hiệu quả?
Cuộc tranh luận lớn hơn nằm ở hiệu quả của kiểm soát xuất khẩu. Một bên cho rằng các biện pháp hạn chế đã làm chậm năng lực công nghệ của Trung Quốc. Hồ sơ Wirescreen cho thấy sau khi Mỹ áp lệnh kiểm soát năm 2022 và 2023, một số đơn vị Trung Quốc gặp khó hơn trong việc mua chip Mỹ. Hồ sơ thầu xuất hiện và phải đăng lại dưới hình thức khác. Kiểm soát xuất khẩu tạo ra “ma sát”: buộc bên mua phải thỏa hiệp, tìm đường vòng, chậm lại và dùng các kênh che giấu hơn. Quân đội Trung Quốc mất khoảng một năm để thích nghi, giảm bớt yêu cầu kỹ thuật và dùng các công ty bình phong hoặc doanh nghiệp trung gian để mua chip.
Bên kia cho rằng chính các lệnh cấm thúc đẩy Trung Quốc tự chủ. Gần đây, Huawei tuyên bố đạt đột phá trong phát triển chip và đặt mục tiêu chế tạo chip tiên tiến trong vài năm tới. Nếu Trung Quốc có thể sản xuất hàng triệu chip nội địa, sức mạnh của các biện pháp hạn chế từ Mỹ sẽ suy giảm đáng kể.
Cuộc đua không chỉ nằm ở con chip
Vấn đề Nvidia cho thấy cuộc cạnh tranh Mỹ – Trung trong AI không còn là câu chuyện của các phòng thí nghiệm hay công ty công nghệ mà trở thành cuộc đấu giữa mô hình kinh doanh toàn cầu và an ninh quốc gia. Nvidia muốn giữ thị trường; Washington muốn giữ lợi thế chiến lược. Trung Quốc muốn mua, học, thay thế và cuối cùng thoát khỏi phụ thuộc vào công nghệ Mỹ. Theo các hồ sơ mua sắm, Quân đội Trung Quốc tìm mọi cách để tiếp cận những con chip giúp tăng năng lực tính toán cho chiến tranh mạng, mô phỏng và AI.
Nhiều thập niên, các công ty công nghệ Mỹ lớn lên nhờ bán sản phẩm tốt nhất cho toàn thế giới; song AI đã làm thay đổi logic. Một con chip có thể huấn luyện chatbot, tối ưu nhà máy, tăng tốc nghiên cứu y học hoặc hỗ trợ tấn công mạng và mô phỏng quân sự. Đây là nghịch lý mà Nvidia không thể né tránh. Công ty càng thành công trong việc tạo ra chip mạnh nhất thế giới, sản phẩm càng trở thành tài sản chiến lược mà mọi cường quốc đều muốn sở hữu. Vậy nên, cuộc săn chip Nvidia của quân đội Trung Quốc không chỉ là câu chuyện về vài hồ sơ mua sắm mà là lời nhắc rằng trong kỷ nguyên AI, ranh giới giữa thương mại và an ninh mỏng đến mức một hợp đồng bán chip cũng có thể trở thành vấn đề địa chính trị.
shared via nytimes,
