Châu Âu và nỗi lo phụ thuộc công nghệ Mỹ
10/06/26
 |
| Willemijn Aerdts, Bộ trưởng Kinh tế Kỹ thuật số và Chủ quyền Hà Lan phát biểu trước giới truyền thông sau khi ngăn chặn thương vụ mua lại Solvinity, công ty công nghệ Hà Lan bởi công ty Kyndryl, Mỹ. Ảnh: Laurens Van Putten/Agence France-Presse |
Hà Lan vừa chặn thương vụ công nghệ trị giá 115 triệu USD của công ty Mỹ Kyndryl với lý do an ninh quốc gia. Vụ việc tưởng nhỏ này cho thấy chuyển động lớn hơn: châu Âu ngày càng lo ngại sự phụ thuộc vào hạ tầng số Mỹ có thể trở thành điểm yếu chiến lược trong thời Donald Trump.
Thương vụ nhỏ gây chấn động lớn
Tháng 11 năm ngoái, Kyndryl, công ty công nghệ Mỹ có trụ sở tại New York công bố thỏa thuận mua Solvinity, công ty Hà Lan ít được biết đến với giá 115 triệu USD. Trong thế giới công nghệ, đây không phải thương vụ đủ lớn để gây chú ý. Tuy nhiên, Solvinity không chỉ là nhà cung cấp phần mềm bình thường. Công nghệ của công ty này nằm dưới hệ thống định danh quốc gia DigiD của Hà Lan, công cụ gần như mọi công dân nước này sử dụng để truy cập thuế, hồ sơ y tế, phúc lợi, lương hưu, giáo dục và các dịch vụ công khác. Về bản chất, Solvinity chạm vào một trong những mạch máu số của Hà Lan.
Ngày 26/5, chính phủ Hà Lan chặn thương vụ, đánh dấu trường hợp đầu tiên được biết đến trong đó nước này ngăn một công ty công nghệ Mỹ mua lại doanh nghiệp nội địa. Lý do được đưa ra rất thẳng: nếu Solvinity rơi vào tay công ty Mỹ, chính phủ Mỹ có thể buộc công ty này chia sẻ dữ liệu nhạy cảm liên quan đến dịch vụ công Hà Lan. Vậy nên thương vụ 115 triệu USD trở thành phép thử cho niềm tin xuyên Đại Tây Dương.
Từ đồng minh đến rủi ro dữ liệu
Nhiều năm qua, Mỹ là nước đi đầu trong cảnh báo rủi ro an ninh từ công nghệ Trung Quốc. Washington đưa nhiều công ty Trung Quốc vào danh sách đen, viện dẫn nguy cơ dữ liệu cá nhân và hạ tầng trọng yếu bị Bắc Kinh tiếp cận. Giờ đây, cùng logic ấy đang được đồng minh NATO áp dụng với chính doanh nghiệp Mỹ.
Điều này cho thấy sự thay đổi lớn trong cách châu Âu nhìn Washington. Mỹ vẫn là đồng minh an ninh quan trọng nhất của châu Âu, nhưng không còn được mặc nhiên xem là bên cung cấp công nghệ hoàn toàn vô hại. Khi dữ liệu công dân, hệ thống định danh và dịch vụ thiết yếu nằm trong tay doanh nghiệp Mỹ, câu hỏi đặt ra là: ai thật sự có quyền kiểm soát cuối cùng? Các nhà quản lý Hà Lan nêu rõ “sự khó đoán địa chính trị” tạo rủi ro về “phụ thuộc số”. Cụm từ này phản ánh nỗi lo ngày càng phổ biến ở Brussels, Amsterdam, London và nhiều thủ đô khác: trong khủng hoảng chính trị, công nghệ có thể bị biến thành đòn bẩy.
Trump và nỗi lo “bán quyền kiểm soát”
Sự nghi ngờ này không xuất hiện trong khoảng trống. Quan hệ giữa chính quyền Trump và châu Âu căng thẳng vì thuế quan, Ukraine, Greenland và các chính sách công nghệ. Quan chức Mỹ từng đe dọa trả đũa các quy định kỹ thuật số của châu Âu. Một số quan chức và tổ chức châu Âu cũng chứng kiến tác động trực tiếp của các lệnh trừng phạt Mỹ lên quyền truy cập dịch vụ số. Ví dụ khác được nhiều quan chức châu Âu nhắc đến là Tòa án Hình sự Quốc tế, nơi các thẩm phán và nhân viên từng mất quyền truy cập vào một số dịch vụ số của Mỹ sau khi bị Washington trừng phạt. Với các nhà hoạch định chính sách, đây là tín hiệu rằng hạ tầng số không chỉ là hạ tầng kỹ thuật mà còn chịu sự chi phối của quyền lực nhà nước.
Nhà công nghệ Bert Hubert, người từng tư vấn cho chính phủ Hà Lan tóm tắt cảm giác này bằng một câu sắc lạnh: bán quyền kiểm soát cho doanh nghiệp Mỹ giờ có thể bị nhìn như bán quyền kiểm soát cho Donald Trump. Đây là cách nói cực đoan nhưng phản ánh tâm thế mới: châu Âu không chỉ lo tin tặc hay rò rỉ dữ liệu. Châu Âu lo chính trị Mỹ.
DigiD và mạch máu số của nhà nước
DigiD là lý do khiến thương vụ Kyndryl – Solvinity trở nên nhạy cảm. Với một quốc gia chỉ khoảng 18 triệu dân nhưng có mức số hóa dịch vụ công cao, hệ thống định danh số gần như là cổng vào của nhà nước. Nếu cổng này bị gián đoạn, bị truy cập trái phép hoặc bị đặt dưới ảnh hưởng của quyền lực nước ngoài, hậu quả không chỉ là mất dữ liệu. Đây là nguy cơ làm tê liệt những dịch vụ căn bản công dân dùng hằng ngày.
Quan chức quyền riêng tư cấp cao trong Bộ Nội vụ Hà Lan cảnh báo Solvinity không chỉ liên quan đến DigiD mà còn gắn với nền tảng liên lạc quan trọng của chính phủ. Theo ông, dù xác suất Mỹ can thiệp thấp, rủi ro vẫn không đáng chấp nhận. “Các mạch sống của đất nước”, dù là số hay vật lý vẫn cần được bảo vệ. Sau đó chính phủ Hà Lan thông báo, trong tương lai chỉ các công ty có trụ sở tại Liên minh châu Âu mới được giám sát chương trình DigiD. Đây là thông điệp chính sách rõ ràng: một số hạ tầng số sẽ được đối xử như hạ tầng chiến lược, không phải như dịch vụ thuê ngoài thông thường.
Chủ quyền số không còn là khẩu hiệu
Vụ Solvinity diễn ra đúng lúc EU công bố kế hoạch “chủ quyền công nghệ”, trong đó có khả năng hạn chế Amazon, Microsoft và Google tham gia một số hợp đồng điện toán đám mây nhạy cảm. Tại Anh, ủy ban nghị viện cũng kêu gọi chấm dứt hợp đồng dữ liệu y tế trị giá khoảng 440 triệu USD với Palantir, gọi đây là “điểm yếu không thể chấp nhận”.
Những động thái này phản ánh thực tế: châu Âu phụ thuộc sâu vào công nghệ Mỹ. Amazon, Google và Microsoft kiểm soát khoảng 70% thị trường điện toán đám mây châu Âu. Ở Hà Lan, khoảng 2/3 hệ thống công nghệ thông tin của chính phủ đến từ công nghệ Mỹ. Trong thời bình, sự phụ thuộc có vẻ hiệu quả. Công nghệ Mỹ rẻ, mạnh, ổn định và có quy mô toàn cầu. Tuy nhiên, trong thời địa chính trị bất định, cùng sự phụ thuộc có thể bị nhìn như “công tắc tắt” tiềm tàng: nếu quyền truy cập bị cắt, ai chịu trách nhiệm?
Washington nổi giận, châu Âu dè chừng
Từ phía Mỹ, quyết định của Hà Lan bị xem như một phần trong xu hướng rộng hơn nhằm gây khó cho doanh nghiệp công nghệ Mỹ. Quan chức chính quyền Trump cho rằng cách tiếp cận của Hà Lan cho thấy đầu tư Mỹ không còn được chào đón như trước. Nhà Trắng nói sẽ tiếp tục bảo vệ ngành công nghiệp Mỹ và thúc đẩy tiếp cận thị trường công bằng, có đi có lại. Hà Lan cố trấn an Washington rằng đây là vụ việc riêng, liên quan đến dữ liệu đặc biệt nhạy cảm không phải sự quay lưng với doanh nghiệp Mỹ. Theo Thủ tướng Rob Jetten, các công ty Mỹ vẫn là đối tác quan trọng và đáng tin cậy.
Tuy phán quyết mật của nhà chức trách Hà Lan cho thấy sự lo ngại sâu hơn. Họ viện dẫn Đạo luật CLOUD của Mỹ, cho phép chính phủ liên bang yêu cầu công ty công nghệ Mỹ cung cấp dữ liệu về công dân nước ngoài, ngay cả khi dữ liệu được lưu trữ ở nước ngoài. Với Hà Lan, điều này tạo nguy cơ hệ thống quốc gia bị đặt “dưới ảnh hưởng” của chính phủ Mỹ.
Ranh giới mới trong toàn cầu hóa công nghệ
Vụ Kyndryl – Solvinity có thể chỉ là thương vụ bị chặn. Tuy nhiên, việc báo hiệu ranh giới mới trong toàn cầu hóa công nghệ. Không phải mọi dữ liệu đều giống nhau; mọi phần mềm đều chỉ là phần mềm. Khi công nghệ vận hành định danh, y tế, thuế, phúc lợi và quốc phòng, nó trở thành hạ tầng chủ quyền.
Nhiều năm qua, châu Âu chủ yếu điều tiết Big Tech Mỹ bằng luật cạnh tranh, quyền riêng tư và dữ liệu. Giờ đây, họ bắt đầu nhìn Big Tech qua lăng kính an ninh quốc gia. Điều này không có nghĩa châu Âu sẽ cắt đứt với Mỹ. Tuy nhiên, những hợp đồng liên quan đến dữ liệu công, cloud chính phủ, AI, sinh học công nghệ và hạ tầng thiết yếu sẽ bị soi kỹ hơn nhiều. Với doanh nghiệp Mỹ, đây là thế giới khó hơn. Uy tín công nghệ không đủ. Họ phải chứng minh không chỉ sản phẩm tốt, mà khách hàng châu Âu sẽ không bị kéo vào những cuộc đấu quyền lực của Washington. Thương vụ 115 triệu USD thất bại vì một hệ thống định danh của Hà Lan. Tuy nhiên bài học lớn hơn nhiều: trong kỷ nguyên địa chính trị số, niềm tin trở thành tài sản chiến lược. Ngay cả giữa các đồng minh, niềm tin ấy không còn là điều hiển nhiên.
shared via nytimes,
